Thủ tướng Lê Minh Hưng: Thu hồi đất chuyển từ "bồi thường tài sản" sang "tái thiết cuộc sống" cho người dân

Sau khi Quốc hội nghe các tờ trình của Chính phủ, báo cáo thẩm tra và thảo luận tại tổ về 3 dự án luật: Luật Đất đai (sửa đổi); Luật Nhà ở (sửa đổi); Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi) tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội Khoá XVI, thảo luận tại tổ chiều 22/10, Thủ tướng Lê Minh Hưng (đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng) đã có ý kiến về các dự thảo luật này.

Đánh giá trong 3 luật, Thủ tướng cho biết, Luật Đất đai là quan trọng nhất, bởi dự thảo này đề cập đến phân loại đất, quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất.

Dự thảo lần này đã có những thay đổi đáng kể về quy định phân loại đất, theo hướng không quá chi tiết, phân loại thành 3 nhóm chính gồm: nhóm đất nông nghiệp, nhóm đất phi nông nghiệp và nhóm đất dự trữ phát triển.

Đối với cấp tỉnh, tới đây sẽ không lập quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất độc lập, mà sẽ thể hiện nội dung sử dụng đất là một nội dung của quy hoạch tỉnh, tức là đơn giản hóa rất nhiều để tránh những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Thủ tướng cho rằng đây là nội dung rất mới trong dự thảo luật, thể chế hóa quan điểm mới của Trung ương về quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất.

Một nội dung quan trọng nữa liên quan đến quy hoạch là chính sách quản lý đất trồng lúa, dự thảo luật chuyển từ quy định cứng về diện tích đất trồng lúa tối thiểu sang cho phép chuyển đổi diện tích đất trồng lúa kém hiệu quả, song vẫn phải đảm bảo an ninh lương thực quốc gia và quản lý chặt chẽ việc chuyển đổi.

Vấn đề lớn thứ hai là về thu hồi đất, bồi thường và hỗ trợ tái định cư. Dự thảo luật sửa đổi tiếp tục kế thừa quy định của Luật Đất đai năm 2024 về thu hồi đất và có đổi mới theo hướng phân thành 6 nhóm theo các tiêu chí rất cụ thể. Các trường hợp cần bổ sung để thu hồi đất phải do Quốc hội quyết định.

Về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, một trong những quan điểm rất mới trong Nghị quyết 21 là chuyển từ tư duy bồi thường tài sản bị thu hồi sang tư duy tái thiết cuộc sống cho người dân khi nhà nước thu hồi đất. Đây là một trong những tư duy quan trọng nhất của Trung ương khi ban hành Nghị quyết 21 thay thế cho Nghị quyết 18,

Từ đó, dự thảo luật quy định người có đất bị thu hồi thì được bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng với mục đích thu hồi, đất khác, nhà ở hoặc bồi thường bằng tiền; được ưu tiên bố trí tái định cư tại chỗ đối với các dự án đô thị; được hoán đổi phần đất ở bị thu hồi sang phần diện tích còn lại của thửa đất hoặc sang phần diện tích của thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của mình trong địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi.

Trường hợp người sử dụng đất có nhu cầu thu hồi phần diện tích còn lại thì cơ quan có thẩm quyền cũng xem xét, quyết định. Khu tái định cư được bố trí nhiều cấp nhà, mức diện tích phù hợp với mức bồi thường và khả năng chi trả để bảo đảm đầy đủ hạ tầng an sinh xã hội.

Về tài chính đất đai và giá đất, dự thảo luật tiếp tục quy định nhà nước quyết định giá đất, nhưng giá đất được xác định theo bảng giá và hệ số điều chỉnh giá đất. Việc định giá phải bảo đảm nguyên tắc là trung thực, khách quan, công khai, minh bạch và phù hợp mục tiêu phát triển từng thời kỳ, tuân thủ đúng trình tự, thủ tục định giá đất, phải dựa trên dữ liệu đất đai và dữ liệu chuyên ngành có liên quan, hài hòa lợi ích giữa nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư.

Thủ tướng cho biết, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất phải được Hội đồng nhân dân cấp tỉnh ban hành. Khi giá đất theo thị trường thì các địa phương bắt buộc phải tổ chức dựa trên các kết quả đấu giá rất cao, giá đất cao đẩy vào chi phí của dự án, chưa kể các chi phí khác khi nhà đầu tư còn phải vay vốn, thời gian thực hiện thủ tục hành chính kéo dài… Tất cả những yếu tố này khiến giá nhà đất sẽ rất cao.

Do đó, phải quy định nhà nước điều tiết và quản lý giá đất để phục vụ cho mục tiêu phát triển. Nếu để giá đất quá cao thì địa phương có thể thu ngân sách cao trong một thời điểm nhất định, nhưng hệ lụy đối với phát triển kinh tế xã hội thì rất lớn và như vậy sẽ không bao giờ giải quyết được vấn đề giá nhà đối với những đối tượng ưu tiên.

"Vì thế, tôi nhiều lần nhấn mạnh mục tiêu ưu tiên là điều tiết giá đất, giá nhà đối với nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê. Và phải chuyển từ tư duy sở hữu nhà sang tư duy nhà nước có trách nhiệm bố trí chỗ ở theo quy định của Hiến pháp", Thủ tướng bày tỏ.