53% Giám đốc HTX chưa qua đào tạo: Lời giải nào cho bài toán chuyển đổi số?

"Nghịch lý smartphone": Điểm tựa cao nhưng tác nghiệp chuyên môn còn... trắng

Theo ông Trịnh Anh Tuấn, Viện Khoa học Kinh tế hợp tác, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo đang trở thành yêu cầu quan trọng đối với khu vực kinh tế tập thể, song thực tế tại các HTX cho thấy quá trình này mới chỉ bắt đầu và còn một khoảng cách khá lớn để có thể hình thành năng lực số đầy đủ.

Một tín hiệu được đánh giá khả quan là tỷ lệ thành viên sử dụng smartphone rất cao, đạt 4,67/5 điểm. Đây là một thuận lợi lớn cho việc chuyển đổi số và ứng dụng thương mại điện tử của HTX trong thời gian tới.

Mặc dù điều kiện thực tế phục vụ chuyển đổi số tại HTX đang có những điểm thuận lợi nhưng ông Tuấn cho rằng vẫn bộc lộ nhiều hạn chế. Điển hình, tỷ lệ nhân viên sử dụng internet cho công việc đạt 2,27 điểm, nhưng khi được hỏi chi tiết, các HTX cho biết công việc chủ yếu là gọi điện trao đổi với khách hàng, nhắn tin, gửi hình ảnh thông qua các ứng dụng trò chuyện như Zalo, Messenger bằng điện thoại di động. Trong khi đó, tỷ lệ nhân viên sử dụng máy tính cho công việc chỉ đạt 1,46 điểm.

Một điểm đáng chú ý khác là mức độ đào tạo về công nghệ thông tin (CNTT) còn rất thấp. Tỷ lệ nhân viên được đào tạo về CNTT “gần như không có”, chỉ đạt 1,08 điểm và 1,13 điểm.

“Những con số này cho thấy việc tiếp cận công nghệ tại HTX hiện vẫn có sự chênh lệch giữa khả năng sử dụng thiết bị phổ biến như smartphone với việc ứng dụng công nghệ vào hoạt động chuyên môn, quản trị và sản xuất kinh doanh”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Bức tranh về tần suất sử dụng các ứng dụng số cũng cho thấy quá trình chuyển đổi số của HTX mới ở bước đầu.

Theo ông Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ, dẫn số liệu từ bài dẫn đề của Viện Khoa học Kinh tế hợp tác và báo cáo của Bộ Khoa học và Công nghệ năm 2024, cho biết 53% giám đốc HTX chưa qua đào tạo chuyên môn, trong khi chỉ 13% giám đốc HTX có trình độ đại học trở lên.

Ông Tuấn cho biết thêm, HTX hiện mới ở chặng đầu của quá trình chuyển đổi số. Trong hơn 23 điểm công nghệ theo Thông tư 17/2019/TT-BKHCN, HTX chỉ đạt khoảng 12-15 điểm. Đáng chú ý, chỉ 15% HTX sử dụng phần mềm quản trị.

“Một HTX như vậy không thể tự thẩm định hợp đồng phần mềm”, ông Hạnh nói, đồng thời cho rằng hỗ trợ cần ưu tiên các giải pháp có thể thuê và sử dụng ngay.

Như vậy, lợi ích của chuyển đổi số đã thể hiện ở đầu ra là thị trường, nhưng nền tảng dữ liệu ở đầu vào vẫn còn yếu. Số liệu cho thấy 35% HTX ứng dụng truy xuất nguồn gốc; giá trị nông sản có thể tăng 15-20% khi vào bán lẻ hiện đại và xuất khẩu; doanh thu từ kênh số bình quân ở các HTX đã chuyển đổi số đạt 12%. Trong khi đó, tỷ lệ HTX sử dụng phần mềm quản trị mới là 15%.

“Tôi cho rằng mua công nghệ ở đầu ra khi chưa có dữ liệu ở đầu vào là đầu tư lệch thứ tự”, ông Hạnh nêu quan điểm.

3 rủi ro cần tránh và nguyên tắc "Dùng chung trước, đầu tư riêng sau"

Đề xuất các giải pháp về nâng cao chuyển đổi số trong khối HTX, ông Tuấn nhấn mạnh việc tuyên truyền, thay đổi và nâng cao nhận thức về chuyển đổi số trên các phương tiện truyền thông; hỗ trợ xúc tiến thương mại, chuẩn hóa sản phẩm và tìm đầu ra trong nước, xuất khẩu.

Về nguồn lực, cần tối đa hóa nguồn lực của Trung ương, các bộ, ngành, địa phương và nguồn xã hội hóa để hỗ trợ HTX chuyển đổi số. Một đề xuất khác là thiết lập các hub đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại các tỉnh.

Đối với Liên minh HTX Việt Nam, ông Tuấn đề xuất xây dựng, triển khai hệ sinh thái chuyển đổi số dùng chung hỗ trợ HTX, đồng thời ứng dụng CNTT trong quản lý, điều hành.

Cùng với đó là đẩy mạnh đào tạo, tập huấn nhằm nâng cao trình độ CNTT và kỹ năng chuyển đổi số cho cán bộ Liên minh HTX, cán bộ quản lý và thành viên HTX. Hỗ trợ hạ tầng, thiết bị và công nghệ cũng được đặt ra, phục vụ chuyển đổi số trong các dự án xây dựng mô hình HTX sản xuất kinh doanh gắn với chuỗi giá trị.

Đặc biệt, ông Trịnh Anh Tuấn chỉ ra những vấn đề đang đặt ra đối với khu vực KTTT gồm năng lực yếu, khó ứng dụng khoa học công nghệ, hiệu quả sản xuất kinh doanh thấp và thiếu vốn.

Từ đó, ông kiến nghị đối với Chính phủ cần có cơ chế chính sách đặc thù, đầu tư hạ tầng số đồng bộ.

Đối với Liên minh HTX Việt Nam, cần chủ động xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ, các mô hình điểm về ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Về phía HTX, yêu cầu chủ động đổi mới tư duy, tham gia tích cực vào quá trình đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo ông Hoàng Hữu Hạnh, các cơ chế hỗ trợ hiện nay có thể được nhìn thành 3 lớp, với mức độ chắc chắn khác nhau gồm: Những chính sách đã có hiệu lực và có thể áp dụng trực tiếp; những chính sách đã có khung nhưng cần địa phương cụ thể hóa; những nội dung còn đang ở dạng dự thảo.

Với những chính sách đã có hiệu lực, HTX có thể tiếp cận các nội dung như tư vấn chuyển đổi số, sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ; phần mềm do Nhà nước phát triển và cấp miễn phí; xúc tiến thương mại, thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc và Cổng thông tin HTX quốc gia.

Một nội dung được ông Hạnh nhấn mạnh là việc khai thác các nền tảng số dùng chung. Nguyên tắc nên là “dùng chung trước, đầu tư riêng sau”, trong đó có thể thuê thay vì tự xây dựng hoặc mua trọn gói.

Theo ông Hạnh, quá trình hỗ trợ HTX chuyển đổi số cần tránh 3 rủi ro. Cụ thể: Có tiền hỗ trợ nhưng không có người dùng. Phụ thuộc vào một nhà cung cấp khiến dữ liệu của HTX bị giữ lại trên nền tảng và không chuyển đi được. Chạy theo công nghệ mới, đầu tư công nghệ mới trong khi nền tảng dữ liệu còn yếu.