Lợi suất trái phiếu chính phủ Anh vượt 6%: IMF đang cảnh báo gì?

Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm của Anh tăng 13 điểm cơ bản trong ngày 7/10, có lúc lên 6,036%, mức cao nhất kể từ tháng 1/1998. Lợi suất kỳ hạn 10 năm cũng tăng lên 5,48%, gần mức cao nhất kể từ năm 2007. Tại Mỹ, lợi suất trái phiếu Kho bạc kỳ hạn 30 năm có lúc lên khoảng 5,73%, mức cao nhất kể từ năm 2002.

Diễn biến đồng thời tại nhiều thị trường cho thấy áp lực trên trái phiếu chính phủ không còn là câu chuyện riêng của Anh. Nhà đầu tư đang phải đánh giá lại triển vọng lạm phát, lãi suất và nhu cầu vay nợ của các chính phủ trong một môi trường mà chi phí vốn dài hạn đã tăng đáng kể.

IMF thúc giục các chính phủ hành động

Phát biểu tại Singapore trước thềm các cuộc họp thường niên của IMF và Ngân hàng Thế giới, Tổng giám đốc IMF Kristalina Georgieva kêu gọi các chính phủ, đặc biệt là những nước có mức nợ cao, sớm đưa ra các kế hoạch củng cố tài khóa đáng tin cậy.

Theo bà Georgieva, nợ công toàn cầu đang ở gần mức cao nhất kể từ sau Thế chiến II và có thể vượt 100% GDP trong những năm tới. Các nền kinh tế có dư địa tài khóa hạn chế cần hành động sớm, thay vì tiếp tục kỳ vọng tăng trưởng sẽ tự giải quyết gánh nặng nợ.

Áp lực hiện nay còn lớn hơn bởi lợi suất trái phiếu dài hạn tăng mạnh. Khi một lượng lớn trái phiếu đến kỳ đáo hạn và phải được tái cấp vốn với mức lãi suất cao hơn, chi phí trả nợ của chính phủ sẽ tăng dần. Điều đó thu hẹp nguồn lực dành cho đầu tư công, an sinh xã hội, quốc phòng và các chính sách hỗ trợ tăng trưởng.

Thông điệp của IMF vì thế không đơn thuần là giảm nợ, mà là khôi phục dư địa tài khóa trước khi thị trường buộc các chính phủ phải điều chỉnh trong thế bị động.

Vì sao lợi suất 30 năm của Anh vượt 6%?

Lợi suất trái phiếu tăng đồng nghĩa giá trái phiếu giảm và nhà đầu tư yêu cầu mức sinh lời cao hơn để nắm giữ khoản nợ. Với trái phiếu kỳ hạn dài, mức tăng lợi suất đặc biệt đáng chú ý vì nó phản ánh kỳ vọng của thị trường về lạm phát, lãi suất và tình trạng tài khóa trong nhiều năm tới.

Tại Anh, cú tăng lần này diễn ra chỉ khoảng ba tuần trước khi chính phủ công bố ngân sách ngày 28/10. Bộ trưởng Tài chính John Healey đang chịu sức ép phải cân bằng giữa yêu cầu hỗ trợ tăng trưởng, các cam kết chi tiêu và việc duy trì niềm tin của thị trường đối với tài chính công.

Bank of America ước tính ngân sách có thể làm tăng khoản vay của chính phủ Anh thêm khoảng 15 tỷ bảng trong năm tài chính hiện tại và thêm khoảng 15 tỷ bảng trong năm 2027/2028. Điều này có thể làm giảm dư địa để chính phủ đáp ứng các mục tiêu tài khóa dài hạn.

Trong môi trường lợi suất cao, những kế hoạch chi tiêu hoặc vay nợ lớn hơn dự kiến có thể khiến thị trường phản ứng nhạy cảm hơn. Đây cũng là lý do ngân sách sắp tới được xem như một phép thử quan trọng đối với uy tín tài khóa của chính phủ Anh.

Giá dầu trên 100 USD làm bài toán thêm khó

Áp lực trên thị trường trái phiếu còn được khuếch đại bởi giá năng lượng. Giá dầu Brent đã vượt 100 USD/thùng trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông làm gia tăng lo ngại về nguồn cung và vận chuyển năng lượng.

Giá năng lượng tăng có thể đẩy lạm phát cao hơn, khiến các ngân hàng trung ương khó nới lỏng chính sách. Trong khi đó, lợi suất trái phiếu dài hạn vốn đã chịu sức ép từ nhu cầu vay nợ lớn và kỳ vọng lạm phát.

IMF cho rằng cú sốc năng lượng có thể kéo dài ngay cả khi xung đột tại Iran sớm chấm dứt. Georgieva cũng lưu ý nguồn cung khí đốt từ vùng Vịnh vẫn bị gián đoạn nghiêm trọng do những rủi ro liên quan đến vận tải qua eo biển Hormuz.

Với các chính phủ có mức nợ cao, đây là sự kết hợp không thuận lợi: giá năng lượng cao làm tăng áp lực lạm phát, lạm phát khiến lãi suất khó giảm nhanh, còn lãi suất dài hạn cao làm chi phí phục vụ nợ tăng.

Sức ép lan sang Mỹ và châu Âu

Thị trường Anh không phải nơi duy nhất chứng kiến lợi suất tăng mạnh. Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm có lúc lên 5,73%, mức cao nhất kể từ năm 2002, trong khi lợi suất 10 năm cũng có thời điểm vượt 5,36%.

Tại Pháp, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm đã lên gần 4,93%, trong bối cảnh nhà đầu tư ngày càng quan tâm đến thâm hụt ngân sách và mức nợ công của nước này.

Điểm đáng chú ý là các thị trường đang phản ứng không chỉ với chính sách tiền tệ mà còn với tình trạng tài khóa của từng quốc gia. Khi chi phí vay dài hạn tăng, những nước có thâm hụt lớn hoặc cần huy động nhiều vốn có thể chịu áp lực mạnh hơn.

Nếu xu hướng này kéo dài, một vòng phản hồi bất lợi có thể hình thành: lợi suất cao làm chi phí trả nợ tăng, chi phí nợ lớn gây thêm áp lực lên ngân sách, còn triển vọng tài khóa xấu đi lại khiến nhà đầu tư đòi hỏi mức lợi suất cao hơn.

Người vay mua nhà Anh đã cảm nhận tác động

Sự biến động trên thị trường trái phiếu đang nhanh chóng truyền sang thị trường tín dụng của Anh.

Theo dữ liệu Moneyfacts, lãi suất trung bình của khoản vay thế chấp cố định 5 năm đã lên 6% vào ngày 5/10, mức cao nhất kể từ tháng 9/2023. Lãi suất cố định 2 năm cũng tăng lên 5,98%, cao nhất kể từ tháng 12/2023.

Nguyên nhân không phải Ngân hàng Trung ương Anh vừa tăng lãi suất chính sách. Chi phí huy động vốn và các mức lãi suất hoán đổi tăng đã khiến các ngân hàng phải điều chỉnh giá các khoản vay cố định. Số sản phẩm thế chấp cố định có lãi suất dưới 5% cũng giảm mạnh, từ gần 1.500 sản phẩm hồi đầu tháng 9 xuống chỉ còn 9 sản phẩm vào đầu tháng 10.

Điều này cho thấy điều kiện tài chính có thể thắt chặt thông qua thị trường trước khi ngân hàng trung ương đưa ra một quyết định chính sách mới. Đối với những hộ gia đình sắp kết thúc kỳ cố định lãi suất, tác động có thể được cảm nhận trực tiếp thông qua khoản thanh toán hàng tháng.

IMF lo ngại điều gì nhất?

IMF không dự báo một cuộc khủng hoảng nợ toàn cầu sẽ xảy ra ngay lập tức. Mối quan tâm lớn hơn là dư địa chính sách của các chính phủ đang thu hẹp.

Sau nhiều năm lãi suất thấp, nhiều nền kinh tế đã tích lũy thêm nợ để ứng phó với khủng hoảng tài chính, đại dịch và các cú sốc kinh tế. Trong khi đó, nhu cầu chi tiêu hiện nay tiếp tục tăng, từ quốc phòng đến đầu tư cơ sở hạ tầng và các chính sách hỗ trợ những nhóm dễ bị tổn thương.

Trong môi trường lạm phát và lợi suất dài hạn cao, việc duy trì mức thâm hụt lớn trở nên tốn kém hơn. Georgieva cho rằng các nước có nợ cao cần những kế hoạch củng cố tài khóa trong trung hạn và trong một số trường hợp phải bắt đầu thực hiện ngay các biện pháp điều chỉnh.

Về chính sách tiền tệ, bà cho rằng một “thiên hướng thận trọng nghiêng về thắt chặt” có thể phù hợp với nhiều nền kinh tế trong bối cảnh áp lực lạm phát còn lớn. Tuy nhiên, thông điệp này không đồng nghĩa IMF kêu gọi các ngân hàng trung ương đồng loạt tăng lãi suất ngay lập tức.

Ngân sách Anh đứng trước phép thử lớn

Lợi suất 30 năm vượt 6% xuất hiện ngay trước ngân sách ngày 28/10 khiến áp lực đối với chính phủ Anh càng rõ rệt.

Chính phủ cần duy trì niềm tin của thị trường trái phiếu trong khi vẫn phải thực hiện các cam kết về tăng trưởng và chi tiêu. Trong bối cảnh nhà đầu tư đang nhạy cảm với quy mô vay nợ, bất kỳ kế hoạch nào làm tăng nhu cầu phát hành trái phiếu cũng có thể được thị trường xem xét kỹ hơn.

Điều này khiến ngân sách không chỉ là một bài toán về thuế và chi tiêu. Đây còn là bài kiểm tra về khả năng chính phủ duy trì kỷ luật tài khóa trong thời điểm chi phí vay dài hạn đang tăng.

Thị trường trái phiếu vì thế đang đóng vai trò ngày càng lớn trong việc định hình điều kiện tài chính. Nếu lợi suất duy trì ở mức cao, sức ép trước hết sẽ xuất hiện ở chi phí phục vụ nợ, sau đó lan sang doanh nghiệp và hộ gia đình thông qua chi phí tín dụng.

Một giai đoạn mới của nợ công?

Lợi suất trái phiếu chính phủ Anh vượt 6% có thể chỉ là một diễn biến của thị trường trong một phiên giao dịch đầy biến động. Nhưng khi đặt cạnh mức 5,73% của trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm và những biến động mạnh tại các thị trường châu Âu, đây là tín hiệu đáng chú ý về sự thay đổi của môi trường tài chính toàn cầu.

Điều IMF cảnh báo không nằm ở một con số riêng lẻ. Rủi ro lớn hơn đến từ sự kết hợp giữa nợ công cao, chi phí vay tăng, lạm phát khó đoán và nhu cầu chi tiêu ngày càng lớn. Khi tiền trả lãi chiếm tỷ trọng cao hơn trong ngân sách, khả năng dành nguồn lực cho những mục tiêu khác sẽ giảm xuống.

Đối với Anh, lợi suất 30 năm vượt 6% cho thấy nhà đầu tư đang yêu cầu mức sinh lời cao hơn để nắm giữ nợ dài hạn. Đối với IMF, đây là một phần của bài toán rộng hơn: thời kỳ các chính phủ có thể dựa vào lãi suất thấp và tăng trưởng để trì hoãn những quyết định khó khăn đang dần khép lại.

Nếu giá dầu tiếp tục neo ở mức cao, lạm phát kéo dài và lợi suất trái phiếu không hạ nhiệt, áp lực lên ngân sách sẽ ngày càng rõ. Khi đó, lựa chọn “vay thêm để có thêm thời gian” sẽ trở nên đắt đỏ hơn trước.