GDP Việt Nam vượt 500 tỷ USD, tăng hơn 70 lần: Điều gì đưa vị thế “Hổ châu Á" đến gần?

Quy mô GDP Việt Nam vượt 500 tỷ USD, tăng hơn 70 lần

Hãng tin Sputnik (Nga) ngày 22/8 đưa tin, quy mô GDP Việt Nam đã vượt mốc 500 tỷ USD, tăng hơn 70 lần so với năm 1990 và đưa Việt Nam vươn lên vị trí thứ 35 trong bảng xếp hạng các nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Theo Sputnik, số liệu trên được GS.TS Ngô Thắng Lợi, giảng viên cao cấp Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, công bố khi phát biểu tại Hội thảo khoa học quốc gia "Đổi mới mô hình phát triển của Việt Nam đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên mới".

Tại hội thảo, GS.TS Ngô Thắng Lợi nhận định phát triển kinh tế cần được nhìn nhận như một quá trình chuyển đổi toàn diện, thay vì chỉ tập trung vào tốc độ tăng trưởng hay quy mô GDP. Trong quá trình đó, kinh tế đóng vai trò tạo động lực, còn cải thiện chất lượng cuộc sống và nâng cao phúc lợi của người dân mới là mục tiêu cuối cùng.

Theo vị chuyên gia, nền tảng quyết định hiệu quả của quá trình phát triển nằm ở chất lượng thể chế, hệ thống chính sách và cơ chế phân bổ thành quả tăng trưởng cho các tầng lớp trong xã hội.

Nhìn lại chặng đường 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã đạt được những bước tiến đáng kể trên cả phương diện kinh tế và xã hội. GDP duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 6,4% mỗi năm, cao hơn đáng kể so với mức tăng trưởng chung của kinh tế thế giới.

Năm 1990, quy mô GDP Việt Nam mới đạt khoảng 6,7 tỷ USD, đứng thứ 85 trên thế giới. Sau khoảng 35 năm, con số này đã vượt 500 tỷ USD, tương đương mức tăng hơn 70 lần. Việt Nam nhờ đó tiến thêm 50 bậc, vươn lên khoảng vị trí thứ 35 trong bảng xếp hạng kinh tế toàn cầu.

Cùng với sự mở rộng nhanh chóng của quy mô nền kinh tế, thu nhập bình quân đầu người tại Việt Nam cũng được cải thiện mạnh mẽ. Năm 1990, mức thu nhập này chỉ đạt khoảng 99 USD/người/năm.

Đến năm 2009, Việt Nam chính thức rời nhóm quốc gia có thu nhập thấp và gia nhập nhóm thu nhập trung bình thấp. Năm 2025, thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 4.970 USD, đánh dấu bước tiến mới của Việt Nam trên hành trình vươn lên nhóm quốc gia có thu nhập trung bình cao.

Những con số trên cho thấy sau bốn thập kỷ Đổi mới, Việt Nam đã chuyển mình từ một nền kinh tế có điểm xuất phát thấp thành một trong những quốc gia duy trì tốc độ tăng trưởng cao trên thế giới.

Mục tiêu vươn mình thành "Hổ châu Á"

Theo truyền thông thế giới, Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia giàu có vào năm 2045 và vươn lên thành "nền kinh tế hổ" tiếp theo của châu Á – thuật ngữ từng được sử dụng để mô tả quá trình trỗi dậy của những nền kinh tế như Hàn Quốc.

Thách thức phía trước không hề nhỏ: Việt Nam phải dung hòa tăng trưởng với những cải cách đã bị trì hoãn từ lâu, đồng thời ứng phó với tình trạng già hóa dân số, rủi ro khí hậu và bộ máy thể chế đang bộc lộ nhiều hạn chế.

Áp lực còn gia tăng do vấn đề thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ.

Năm 1990, tính theo mặt bằng giá trong nước, một người Việt Nam trung bình có khả năng chi trả lượng hàng hóa và dịch vụ trị giá khoảng 1.200 USD mỗi năm. Gần đây, con số này đã tăng hơn 13 lần, lên 16.385 USD.

Quá trình chuyển mình thành một trung tâm sản xuất toàn cầu, với những tuyến cao tốc mới hiện đại, đường chân trời phủ kín các tòa nhà cao tầng và tầng lớp trung lưu phát triển mạnh, đã giúp hàng triệu người Việt Nam thoát nghèo, tương tự những gì từng diễn ra tại Trung Quốc.

Tuy nhiên, thời kỳ bùng nổ dựa trên xuất khẩu và chi phí thấp đang chậm lại. Biến đổi khí hậu cũng trở thành trở ngại ngày càng lớn đối với các kế hoạch cải cách, bao gồm mở rộng khu vực kinh tế tư nhân, củng cố hệ thống an sinh xã hội và đầu tư vào công nghệ cùng năng lượng xanh.

"Tất cả đều phải chung tay… Chúng ta không thể lãng phí thêm thời gian nữa" - Bà Mimi Vu thuộc công ty tư vấn Raise Partners nhận định.

Bùng nổ xuất khẩu không thể nâng đỡ Việt Nam mãi mãi

Đầu tư vào Việt Nam đã tăng mạnh, một phần được thúc đẩy bởi căng thẳng thương mại Mỹ – Trung. Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Những vùng ngoại ô từng yên tĩnh đã được thay thế bằng các khu công nghiệp, nơi xe tải nối đuôi nhau đi qua những trung tâm logistics rộng lớn phục vụ các thương hiệu toàn cầu.

Năm 2024, Việt Nam ghi nhận thặng dư thương mại 123,5 tỷ USD với Mỹ, và Mỹ hiện đã lên kế hoạch áp thuế nhập khẩu 46% đối với hàng hóa Việt Nam.

Tuy nhiên, ngay cả trước khi có những biến động này, Việt Nam đã chuẩn bị điều chỉnh chính sách kinh tế.

Hà Nội nhận thức rõ nguy cơ rơi vào điều mà các nhà kinh tế gọi là "bẫy thu nhập trung bình" – tình trạng một nền kinh tế chững lại nếu không tiến hành những cải cách lớn.

Trước đó, để vượt qua chiếc bẫy này, Hàn Quốc đã đặt cược vào điện tử, Đài Loan (Trung Quốc) lựa chọn chất bán dẫn, còn Singapore tập trung vào tài chính, theo ông Richard McClellan, nhà sáng lập công ty tư vấn RMAC Advisory.

Tuy nhiên, nền kinh tế Việt Nam hiện nay đa dạng và phức tạp hơn so với các quốc gia và vùng lãnh thổ trên ở thời điểm họ thực hiện bước chuyển mình.

Việt Nam không thể chỉ dựa vào một lĩnh vực mũi nhọn duy nhất để duy trì tăng trưởng dài hạn và giữ năng lực cạnh tranh khi tiền lương tăng lên, còn lao động giá rẻ không còn là lợi thế chủ đạo.

Theo ông McClellan, Việt Nam cần thực hiện "nhiều kế hoạch lớn" cùng lúc.

Kế hoạch của Việt Nam

Việt Nam đặt kỳ vọng vào các ngành công nghệ cao như chip máy tính, trí tuệ nhân tạo và năng lượng tái tạo. Chính phủ cung cấp những ưu đãi thuế chiến lược và hỗ trợ hoạt động nghiên cứu tại các thành phố như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng.

Việt Nam cũng đầu tư mạnh vào cơ sở hạ tầng, bao gồm các nhà máy điện hạt nhân dân dụng và tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam trị giá 67 tỷ USD. Tuyến đường sắt này dự kiến rút ngắn thời gian di chuyển từ Hà Nội đến Thành phố Hồ Chí Minh xuống còn tám giờ.

Việt Nam còn hướng tới mục tiêu trở thành một trung tâm tài chính toàn cầu. Chính phủ có kế hoạch xây dựng hai trung tâm tài chính đặc biệt tại Thành phố Hồ Chí Minh sôi động và thành phố biển Đà Nẵng.

Những trung tâm này sẽ áp dụng quy định đơn giản hơn để thu hút nhà đầu tư nước ngoài, cung cấp ưu đãi thuế, hỗ trợ các công ty khởi nghiệp công nghệ tài chính và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc giải quyết tranh chấp kinh doanh.

Nền tảng cho toàn bộ kế hoạch trên là cải cách thể chế. Các bộ đang được hợp nhất, bộ máy hành chính cấp cơ sở được tinh gọn và 63 tỉnh, thành phố của Việt Nam được sắp xếp lại thành 34 đơn vị, nhằm hình thành những trung tâm khu vực có nguồn nhân lực dồi dào và chất lượng hơn.

Doanh nghiệp tư nhân giữ vai trò dẫn dắt

Việt Nam kỳ vọng các doanh nghiệp tư nhân sẽ dẫn dắt động lực tăng trưởng kinh tế mới – một sự chuyển đổi mang tính bước ngoặt so với trước đây.

Tháng 5, Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị quyết 68, xác định kinh tế tư nhân là "một động lực quan trọng nhất" của nền kinh tế, đồng thời cam kết giảm sự phụ thuộc vào khu vực doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp nước ngoài.

Cho đến nay, các tập đoàn đa quốc gia lớn đóng vai trò chủ lực trong hoạt động xuất khẩu của Việt Nam. Những doanh nghiệp này sử dụng nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu và nguồn lao động địa phương có chi phí thấp.

Bên cạnh đó, Việt Nam muốn xây dựng những "nhà vô địch quốc gia" có khả năng dẫn dắt đổi mới sáng tạo và cạnh tranh trên phạm vi toàn cầu.

Chính sách mới bao gồm tạo điều kiện vay vốn thuận lợi hơn cho các công ty đầu tư vào công nghệ mới, ưu tiên hợp đồng của Chính phủ cho những doanh nghiệp đáp ứng mục tiêu đổi mới sáng tạo và hỗ trợ các công ty muốn mở rộng hoạt động ra nước ngoài.

Ngay cả những siêu dự án như đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, vốn từng được xem là sân chơi dành riêng cho các tập đoàn nhà nước, giờ đây cũng được mở cửa cho doanh nghiệp tư nhân tham gia đấu thầu.

Đến năm 2030, Việt Nam hy vọng đưa ít nhất 20 doanh nghiệp tư nhân vươn lên quy mô toàn cầu.