Tàu dầu đồng loạt "biến mất" ở Hormuz, thị trường thế giới rơi vào màn sương bí ẩn

Hơn 4 tháng kể từ khi xung đột bùng phát, Mỹ và Iran vẫn chưa thể đạt được thỏa thuận nhằm chính thức chấm dứt chiến tranh và mở lại hoàn toàn tuyến hàng hải hẹp này.

Việc eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa hoàn toàn đã khiến hơn 13 triệu thùng dầu mỗi ngày bị mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư, buộc các nhà sản xuất phải đóng cửa mỏ dầu và nhà máy lọc dầu, gây thiếu hụt nguồn cung và tạo áp lực kinh tế lên nhiều quốc gia nhập khẩu lớn.

Lưu lượng tàu qua eo biển hiện vẫn chỉ bằng một phần nhỏ so với trước chiến tranh. Theo dữ liệu từ các đơn vị giám sát vận tải biển như LSEG và Kpler, trung bình chỉ khoảng 3 tàu chở dầu mỗi ngày đi qua Hormuz kể từ khi xung đột nổ ra, tương đương khoảng 1/10 mức thông thường.

Tuy nhiên, nếu nhìn kỹ vào dữ liệu tồn kho dầu, bức tranh thực tế có phần khác biệt.

Những con tàu "tắt tín hiệu"

Phân tích lượng dầu khổng lồ đang được lưu trữ trên các tàu chở dầu bên trong Vịnh Ba Tư cho thấy hoạt động vận chuyển thực tế đã tăng tốc một cách âm thầm. Điều này cho thấy ngày càng nhiều tàu rời khu vực mà không xuất hiện trên các hệ thống theo dõi vệ tinh.

Nhiều tàu được cho là đã tắt Hệ thống Nhận dạng Tự động (AIS) trước và sau khi đi qua eo biển Hormuz, áp dụng chiến thuật từ lâu được Iran sử dụng để né tránh các lệnh trừng phạt của phương Tây.

Trên thực tế, các tàu chở dầu có thể "biến mất" khỏi hệ thống theo dõi trong nhiều ngày khi vượt eo biển và chỉ xuất hiện trở lại vài tuần sau đó gần điểm đến.

Công ty phân tích vận tải biển Vortexa ước tính khoảng 65% số tàu chở dầu đầy hàng rời Vịnh Ba Tư trong tháng 5 đã di chuyển ở chế độ "tắt tín hiệu", cho thấy mức độ phổ biến ngày càng cao của phương thức này.

Sự thiếu minh bạch đó đang làm méo mó khả năng quan sát của thị trường. Khi các nhà giao dịch không thể xác định chính xác hàng hóa đang đi đâu và với khối lượng bao nhiêu, việc đánh giá các dòng chảy dầu mỏ ảnh hưởng đến giá chuẩn toàn cầu trở nên khó khăn hơn.

Vì vậy, các chỉ báo thay thế ngày càng trở nên quan trọng.

Một trong những thước đo quan trọng là lượng "dầu trên biển" trong Vịnh Ba Tư - tức khối lượng dầu được lưu trữ trên các tàu mắc kẹt phía sau eo biển Hormuz.

Theo dữ liệu của Kpler, lượng dầu này đã giảm từ đỉnh 184 triệu thùng vào ngày 22/3 xuống còn khoảng 148 triệu thùng trong tuần này, tương đương tốc độ giải phóng trung bình khoảng 500.000 thùng/ngày.

Đáng chú ý, tốc độ giảm tồn kho đã tăng mạnh trong tháng gần đây. Kể từ đầu tháng 5, lượng dầu được giải phóng đạt khoảng 710.000 thùng/ngày, theo phân tích của ROI. Điều đó tiếp tục củng cố nhận định rằng dòng chảy dầu rời khỏi Vịnh Ba Tư đang dần gia tăng dù vẫn còn nhiều hạn chế.

Những tuyến đường bí mật

Chính xác các tàu "tắt tín hiệu" này đang đi theo tuyến đường nào vẫn là điều chưa rõ ràng.

Nhiều khả năng chúng sử dụng các hành lang hàng hải do Iran chỉ định. Tehran đã cho phép một lượng hạn chế tàu thuyền đi qua Hormuz theo các thỏa thuận song phương với một số chính phủ châu Á như Pakistan, Ấn Độ, Trung Quốc và Nhật Bản. Điều này phản ánh sự phụ thuộc lớn của các quốc gia này vào nguồn cung dầu từ Vùng Vịnh.

Một số tàu thậm chí có thể phải trả phí cho Iran để được bảo đảm an toàn khi đi qua khu vực.

Một số tàu khác có thể chọn tuyến đường gần bờ biển Oman, với sự hỗ trợ ngầm hoặc trực tiếp từ Hải quân Mỹ, lực lượng vẫn đang đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì an ninh hàng hải tại khu vực.

Tình hình vẫn rất khó lường và có thể thay đổi nhanh chóng. Iran hoàn toàn có thể siết chặt kiểm soát hoạt động vận tải biển bất cứ lúc nào, đặc biệt nếu các cuộc đàm phán với Mỹ tiếp tục bế tắc.

Phục hồi sẽ không dễ dàng

Sau hơn ba tháng gián đoạn kinh tế nghiêm trọng, mỗi thùng dầu xuất khẩu đều mang ý nghĩa sống còn đối với những nước sản xuất đang thiếu hụt nguồn thu như Iraq và Kuwait, cũng như các khách hàng đang khát năng lượng tại châu Á.

Tuy nhiên, để thị trường phục hồi bền vững, cần có sự rõ ràng và ổn định lớn hơn nhiều quanh eo biển Hormuz.

Các nhà sản xuất khó có thể khôi phục khoảng 11 triệu thùng/ngày sản lượng dầu đã bị đóng cửa trong thời gian xung đột nếu không chắc chắn rằng hoạt động xuất khẩu sẽ được duy trì ổn định.

Một trở ngại lớn khác là sự quay trở lại của các tàu chở dầu rỗng. Nếu không có dòng tàu liên tục vào Vịnh Ba Tư để nhận hàng, các bể chứa trên bờ sẽ tiếp tục gần đầy, khiến sản lượng bị đóng cửa không thể khôi phục.

Quá trình tái cân bằng cần thiết - tàu đầy hàng rời đi và tàu rỗng quay trở lại - vẫn chưa diễn ra trên quy mô đủ lớn.

Các chủ tàu và đơn vị thuê tàu vẫn dè dặt khi đưa tàu vào khu vực vì nguy cơ bị mắc kẹt còn rất cao. Phí bảo hiểm hàng hải tiếp tục phản ánh rủi ro đó, khiến các doanh nghiệp vận tải càng thận trọng hơn.

Một "trạng thái bình thường mới"

Ngay cả khi đạt được đột phá chính trị và eo biển Hormuz chính thức được mở lại, thị trường có thể sẽ không bao giờ trở về trạng thái như trước đây.

Tehran đang tìm cách duy trì quyền kiểm soát lưu lượng tàu thuyền qua Hormuz và áp dụng cơ chế thu phí đối với các chuyến tàu đi qua. Nếu điều này thành hiện thực, cách thức vận hành của một trong những điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng nhất thế giới sẽ thay đổi đáng kể.

Đối với các quốc gia sản xuất dầu vùng Vịnh, đây là một kịch bản khó chấp nhận, buộc họ phải tìm kiếm các tuyến xuất khẩu thay thế. Nếu không thể làm suy yếu vị thế của Iran bằng các biện pháp chiến lược, họ có thể cân nhắc những lựa chọn quân sự.

Sự dịch chuyển sang một môi trường giao dịch dầu mỏ ít minh bạch hơn ở Trung Đông có thể mang lại một số lợi ích ngắn hạn cho nguồn cung. Tuy nhiên, thực tế phân mảnh và đầy rủi ro mà nó phản ánh đồng nghĩa bất kỳ sự giảm áp lực nào hiện nay cũng có thể chỉ mang tính tạm thời.