Năm 1975, khi Việt Nam vừa thống nhất sau nhiều thập niên chiến tranh, tổng thu nhập quốc dân GNI bình quân đầu người chỉ khoảng 100 USD. Trong khi đó, Philippines khi ấy được xem là một trong những nền kinh tế sáng giá của Đông Nam Á, với GNI bình quân đầu người khoảng 400 USD, cao gấp 4 lần Việt Nam.
Gần nửa thế kỷ sau, vị thế đã thay đổi.
Theo số liệu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), năm 2024, GNI bình quân đầu người của Việt Nam đạt khoảng 4.490 USD, nhỉnh hơn mức 4.470 USD của Philippines.
Khoảng cách này tiếp tục được nới rộng trong năm 2025. GDP bình quân đầu người của Việt Nam tăng lên khoảng 5.066 USD, trong khi Philippines đạt khoảng 4.171 USD, đưa mức chênh lệch lên gần 900 USD, tương đương khoảng 21,5%.
Nếu tính theo GDP bình quân đầu người ngang giá sức mua (PPP) - thước đo giúp phản ánh sát hơn sức mua và mức sống tương đối giữa các quốc gia - khoảng cách còn rõ rệt hơn.
Theo số liệu mới nhất của World Bank, GDP bình quân đầu người theo PPP của Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 18.089 USD, cao hơn đáng kể mức 12.577 USD của Philippines. Chênh lệch lên tới khoảng 5.512 USD, tương đương Việt Nam cao hơn Philippines gần 44%.
Đánh giá về bước chuyển mình đáng kinh ngạc của Việt Nam so với Philippines, giáo sư Philippines Cesar Polvorosa Jr. (chuyên gia kinh tế và kinh doanh quốc tế của Đại học Canada), cho rằng điều đó nằm ở sự đối lập về mô hình phát triển, chiến lược đầu tư nước ngoài, chất lượng quản trị, quỹ đạo nhân khẩu học, hệ thống giáo dục và kinh tế chính trị của công cuộc cải cách.
"Vũ khí" của Việt Nam
Mô hình kinh tế khác biệt
Chuyên gia người Philippines cho biết, Việt Nam theo đuổi chiến lược sản xuất hướng xuất khẩu, mô hình đã cho thấy hiệu quả đáng kể trong nửa thế kỷ qua, trong khi Philippines phụ thuộc nhiều hơn vào dịch vụ và kiều hối. Ông nhận định rằng, chỉ riêng hiệu quả xuất khẩu đã nói lên một câu chuyện thuyết phục.
Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam chiếm một tỷ lệ đáng kể, từ 105-107% GDP, đưa đất nước trở thành một cường quốc xuất khẩu thực sự ở châu Á. Ngược lại, kim ngạch xuất khẩu của Philippines chỉ tương đương với mức khiêm tốn 27-32% GDP.
Quá trình chuyển đổi công nghiệp của Việt Nam được thúc đẩy bởi những khoản đầu tư lớn từ các tập đoàn đa quốc gia, nổi bật nhất là Samsung, góp phần đưa Việt Nam trở thành một trung tâm sản xuất điện tử quan trọng trên toàn cầu.
Bên cạnh các tập đoàn nước ngoài, Việt Nam cũng đang phát triển những doanh nghiệp tiên phong trong nước. VinFast, nhà sản xuất xe điện của Việt Nam, đã bắt đầu xuất khẩu xe điện sang Mỹ và Canada, cho thấy tham vọng mở rộng sang những lĩnh vực công nghệ cao hơn.
Con đường phát triển của Philippines lại có nhiều khác biệt. Thay vì dựa chủ yếu vào sản xuất công nghiệp, các trụ cột tăng trưởng của nước này là lực lượng lao động Philippines ở nước ngoài (OFW) và ngành gia công quy trình kinh doanh (BPO).
Năm 2024, khoảng 2,2 triệu lao động OFW của Philippines gửi về nước 38,5 tỷ USD kiều hối, trở thành nguồn lực quan trọng hỗ trợ hàng triệu hộ gia đình. Ngành BPO đóng góp thêm khoảng 38 tỷ USD xuất khẩu dịch vụ trong năm 2024 và đạt 40 tỷ USD vào năm 2025.
Những dòng tiền này thúc đẩy tiêu dùng và tạo nguồn thu đáng kể cho nền kinh tế, nhưng theo phân tích của BusinessWorld, không nhất thiết tạo ra sự phát triển công nghiệp sâu rộng hoặc đặt nền móng cho quá trình đa dạng hóa kinh tế.
Sự khác biệt vì thế khá rõ rệt: Việt Nam xây dựng các nhà máy, trong khi Philippines phát triển các trung tâm dịch vụ khách hàng. Những lựa chọn này tiếp tục định hình quỹ đạo phát triển của hai nền kinh tế.
Đầu tư trực tiếp nước ngoài và môi trường đầu tư
Ông Polvorosa Jr. nhấn mạnh: Một nền tảng quan trọng trong quá trình phát triển của Việt Nam là khả năng thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) ổn định.
Từ năm 2010 đến năm 2023, Việt Nam thu hút khoảng 168 tỷ USD vốn FDI, vượt đáng kể con số 107 tỷ USD của Philippines.
Quá trình chuyển đổi của Việt Nam bắt đầu với công cuộc Đổi mới năm 1986, đưa đất nước từng bước chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường, 11 năm sau khi thống nhất. Những cải cách này góp phần hình thành môi trường chính sách thuận lợi hơn cho đầu tư, thúc đẩy tập trung công nghiệp, cải thiện cơ sở hạ tầng và tăng cường hội nhập kinh tế quốc tế.
Trong khi đó, Philippines phải đối mặt với những hạn chế về hiệu quả quản lý, thủ tục hành chính và cơ sở hạ tầng. Dù gần đây đã thực hiện nhiều cải cách nhằm tự do hóa một số ngành và nâng cao năng lực cạnh tranh, môi trường đầu tư tổng thể của nước này vẫn còn những điểm cần cải thiện.
Philippines từng xếp thứ 95 trong số 190 nền kinh tế trong Chỉ số thuận lợi kinh doanh của Ngân hàng Thế giới, so với vị trí thứ 70 của Việt Nam.
Trong Báo cáo Sẵn sàng Kinh doanh năm 2024 của Ngân hàng Thế giới, Philippines đạt 48 điểm, so với 65 điểm của Việt Nam ở hạng mục Gia nhập doanh nghiệp - tiêu chí đánh giá mức độ thuận lợi trong việc đăng ký và thành lập công ty trách nhiệm hữu hạn.
Việt Nam cũng tích cực theo đuổi cải cách đã giúp đất nước hội nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, trong khi Philippines vẫn phải đối mặt với bài toán đa dạng hóa cơ cấu kinh tế.
Philippines còn lợi thế dân số trẻ
Nếu Việt Nam có lợi thế về nền tảng sản xuất và khả năng thu hút FDI, Philippines lại sở hữu một lợi thế: Dân số trẻ.
Độ tuổi trung vị của Philippines năm 2024 chỉ khoảng 25,7 tuổi, thấp hơn đáng kể so với 33,3 tuổi của Việt Nam. Một lực lượng lao động trẻ có thể tạo ra lợi thế lớn trong nhiều thập niên, nếu quốc gia này đồng thời bảo đảm đủ việc làm và nâng cao chất lượng giáo dục.
Đây cũng là một trong những bài toán lớn của Philippines.
Theo Giáo sư Polvorosa, chất lượng giáo dục vẫn là trở ngại đối với khả năng tận dụng lợi thế nhân khẩu học của nước này. Thành tích của học sinh Philippines trong các bài đánh giá PISA về toán, khoa học và đọc hiểu thấp hơn đáng kể so với mức trung bình của OECD.
Nếu không có những khoản đầu tư đủ lớn vào giáo dục nền tảng, kỹ năng số và giáo dục đại học, lợi thế dân số trẻ có thể không chuyển hóa đầy đủ thành lợi thế kinh tế.
Ngược lại, Việt Nam đã đầu tư đáng kể vào nguồn nhân lực, đặc biệt trong đào tạo giáo viên và giáo dục STEM. Học sinh Việt Nam thường đạt kết quả tương đối tốt trong các đánh giá quốc tế.
Tuy nhiên, cả hai quốc gia đều đang đứng trước một thách thức hoàn toàn mới: AI và tự động hóa.
Mô hình sản xuất thâm dụng lao động của Việt Nam có thể chịu ảnh hưởng khi robot và công nghệ tự động hóa ngày càng thay thế một số công việc trong nhà máy. Philippines cũng không nằm ngoài xu hướng này khi AI có khả năng làm thay đổi ngành BPO - một trong những trụ cột của nền kinh tế.
Điều đó có nghĩa lợi thế về lao động giá rẻ sẽ không còn đủ. Trong giai đoạn tiếp theo, cuộc cạnh tranh sẽ chuyển sang năng suất, kỹ năng, công nghệ và khả năng thích ứng.
BusinessWorld cũng liên hệ vấn đề quản trị với một lĩnh vực rất cụ thể: kiểm soát lũ. Cả Việt Nam và Philippines đều dễ tổn thương trước bão, ngập lụt và biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, các cuộc điều tra tại Philippines đã làm dấy lên nhiều vấn đề liên quan đến những dự án chống ngập bị đội giá, kém chất lượng, chậm tiến độ hoặc thậm chí không tồn tại.
Việt Nam cũng đối mặt với bài toán ngập lụt, đặc biệt tại Hà Nội và TP.HCM. Nhưng theo Polvorosa, việc áp dụng các cơ chế kiểm toán, giám sát của những tổ chức đa phương như World Bank, Asian Development Bank cùng với các cuộc rà soát dự án của Nhà nước tạo thêm những tầng kiểm soát.
Nhìn về tương lai
Giáo sư Polvorosa khẳng định, sự vươn lên của Việt Nam so với Philippines là kết quả của nhiều yếu tố, từ chiến lược công nghiệp, đầu tư vào giáo dục đến khả năng thu hút FDI và hội nhập vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trong khi đó, Philippines vẫn sở hữu những lợi thế đáng kể, đặc biệt là dân số trẻ, ngành BPO phát triển và nguồn kiều hối lớn. Tuy nhiên, nước này cần tiếp tục cải thiện giáo dục, củng cố thể chế, nâng cao hiệu quả thực thi chính sách và giải quyết những vấn đề liên quan đến tham nhũng, đặc biệt trong các dự án hạ tầng như kiểm soát lũ.
Cả hai quốc gia đều đứng trước những thách thức lớn. Việt Nam phải tránh bẫy thu nhập trung bình, quản lý quá trình già hóa dân số nhanh chóng và thích ứng với những thay đổi trong sản xuất do AI thúc đẩy. Philippines cần tận dụng lợi thế dân số trẻ đồng thời cải thiện chất lượng nguồn nhân lực, môi trường kinh doanh và năng lực quản trị.
Khi các nền kinh tế Đông Bắc Á ngày càng trưởng thành, Đông Nam Á sẽ tiếp tục trở thành một trong những trung tâm tăng trưởng quan trọng của kinh tế toàn cầu. Việc Việt Nam và Philippines có thể tận dụng cơ hội này đến đâu sẽ phụ thuộc vào chất lượng quản trị, tính nhất quán trong chiến lược kinh tế và khả năng đầu tư vào con người.
Sau gần nửa thế kỷ, cán cân kinh tế giữa hai nước đã có sự thay đổi đáng chú ý. Nhưng cuộc đua phía trước sẽ không chỉ được quyết định bởi quy mô nền kinh tế hay số lượng nhà máy, mà còn bởi khả năng nâng cao năng suất, làm chủ công nghệ và chuyển những lợi thế về con người thành tăng trưởng dài hạn.
.png "Bỏ bán hàng online, người đàn ông 32 tuổi kiếm gần 400 triệu đồng/tháng chỉ nhờ “gãi ngứa” cho khách, hòa vốn chỉ sau 2 tháng")
.png "Thêm 5 mã chứng khoán bị cắt margin, danh sách dài gồm 69 cái tên")
.jpeg "Đây là 8 mẫu xe đạp, xe máy điện giá mềm cho học sinh, phụ huynh nên tham khảo")
