Sáng 12/11, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trả lời chất vấn của các đại biểu Quốc hội, làm rõ nhiều vấn đề được đại biểu quan tâm.
Trả lời chất vấn của Đại biểu Nguyễn Hữu Toàn (Lai Châu) về tỷ lệ giải ngân vốn khoa học công nghệ (KHCN) mới đạt 42% nhưng GDP vẫn tăng trưởng hai con số, cũng như mức đóng góp của KHCN và đổi mới sáng tạo (ĐMST) vào tăng trưởng, Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định: Hiệu quả của KHCN luôn có độ trễ và cần thời gian để phát huy tác dụng. Do đó, ưu tiên hiện nay của Bộ KH&CN là xác định các lĩnh vực đóng góp nhiều nhất cho tăng trưởng kinh tế để tập trung đầu tư ĐMST.
Như con cá tra, đã 10 năm họ nghiên cứu về giống cá tra rồi, nhưng vẫn chưa đạt được mức độ giống có thể gọi là kháng bệnh; tôm hùm cũng vậy.
Bộ trưởng nhắc lại: KHCN cần có thời gian và giải pháp của Bộ KH&CN trong giai đoạn hiện nay vẫn chia làm hai hướng. Một hướng là tìm những lĩnh vực có thể đóng góp ngay vào sự tăng trưởng, đưa KHCN, ĐMST, chuyển đổi số vào các lĩnh vực này. Và thứ hai là lĩnh vực lâu dài hướng đến tự chủ, tự cường về công nghệ.
Trả lời câu hỏi của đại biểu Thu Dung (Hà Nội) về nguyên nhân giải ngân chậm, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng có bốn nguyên nhân chính.
Nguyên nhân thứ nhất là quy mô ngân sách tăng đột biến. Nếu như trước đây cả ngành khoa học công nghệ chỉ chịu trách nhiệm giải ngân trung bình một năm chi thường xuyên khoảng 12.000 tỷ, thì bây giờ chi để giải ngân bao gồm cả chi thường xuyên, chi đầu tư và cho cả lĩnh vực khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã gấp bảy lần.
Nguyên nhân thứ hai là có độ trễ của pháp luật. Nghị quyết 57 ban hành cuối tháng 12/2024, việc xây dựng các thể chế pháp luật mới bắt đầu có hiệu lực từ năm 2026 hoặc cuối năm 2025.
Thứ ba là có sự thay đổi căn bản trong xác định các nhiệm vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Trước đây, thường từ các nhà khoa học có nhu cầu xây dựng các nhiệm vụ gửi lên. Nhưng bây giờ ngược lại, nhiệm vụ khoa học công nghệ phải xuất phát từ bài toán thực tiễn, phải có doanh nghiệp đặt hàng, phải có viện trường tham gia.
Thứ tư là về năng lực thực thi. Ở một số nơi, một số chỗ, một số ngành vẫn còn tâm lý e ngại.
Liên quan đến vấn đề đại biểu Nguyễn Thị Lan (Hà Nội) nói về định giá tài sản trí tuệ, Bộ KH&CN đã tham mưu cho Đảng ủy Chính phủ trình cho Bộ Chính trị ban hành một thông báo kết luận về vấn đề sở hữu trí tuệ.
Đây là một căn cứ chính trị rất vững để chúng ta thực hiện những chương trình, dự án liên quan đến vấn đề sở hữu trí tuệ. Gần đây nhất là bổ sung việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.
Theo Bộ trưởng, vấn đề định giá tài sản trí tuệ có năm vấn đề, khó khăn, thách thức: Thứ nhất là khó dự báo kết quả thương mại. Bây giờ mình đầu tư 1 đồng cho một dự án khoa học công nghệ nhưng trong một số trường hợp, giá trị mang lại có thể vượt hàng tỷ lần số đó, tức là lợi nhuận có thể mang về dự báo rất khó.
Thứ hai là dữ liệu tham chiếu cũng chưa có nhiều. Đây cũng vẫn là một bài toán. Nếu chúng ta có đủ dữ liệu thì có thể định giá được dễ hơn.
Thứ ba là hồ sơ tài sản chưa đầy đủ. Thứ tư là thiếu đội ngũ chuyên môn phù hợp. Thứ năm là người có trách nhiệm quyết định giá trị tài sản còn tâm lý băn khoăn, e ngại.
“Luật Khoa học công nghệ cũng như Luật Sở hữu trí tuệ đã giao thẩm quyền định giá tài sản cho cơ quan chủ trì, tôi đơn cử như một bệnh viện hay một trường đại học có toàn quyền quyết định về tài sản trí tuệ đó. Tuy nhiên, trở lại năm nguyên nhân khó khăn tôi vừa nêu trên, người có thẩm quyền thì rất khó”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh.
