Tại sao nhiều người giàu không thích đồ công nghệ hiện đại?

Trong một thế giới nơi mỗi năm Apple tung ra iPhone mới, mạnh hơn, sáng hơn, đắt hơn, có một nghịch lý ít người để ý: rất nhiều CEO, người điều hành các tập đoàn trị giá hàng chục, hàng trăm tỷ USD, lại dùng những chiếc iPhone “không có gì để khoe”.

Không phải iPhone Pro Max mới nhất. Không phải bản màu titanium vừa ra mắt. Mà là iPhone bản thường, thậm chí đời cũ hơn vài năm.

CEO Satya Nadella của Microsoft từng xuất hiện trong nhiều cuộc phỏng vấn và sự kiện với chiếc iPhone tiêu chuẩn. Tim Cook, người đứng đầu chính Apple, nhiều năm liền cũng không chạy theo hình ảnh “đổi máy mỗi năm” như người ngoài vẫn nghĩ.

Ở châu Á, không ít founder startup kỳ lân tại Nhật Bản, Hàn Quốc hay Singapore thậm chí còn dùng iPhone SE hoặc iPhone bản thường, miễn là “nó vẫn chạy ổn”.

Câu hỏi đặt ra không phải là họ tiết kiệm tiền. Với thu nhập của những người này, một chiếc iPhone mới chỉ tương đương vài phút làm việc. Vấn đề nằm ở chỗ khác.

Chi phí vô hình

Với CEO, điện thoại không phải là món đồ thể hiện đẳng cấp, mà là một công cụ làm việc. Và công cụ thì phải quen tay, ổn định và không gây phân tâm.

Một chiếc iPhone đời mới nhất có thể mang lại camera tốt hơn, màn hình mượt hơn, pin trâu hơn. Nhưng nó cũng đi kèm một thứ mà người lãnh đạo rất ghét: sự thay đổi.

Giao diện mới, cử chỉ mới, tính năng mới, thông báo mới. Mỗi thay đổi nhỏ đều buộc não phải thích nghi lại, dù chỉ là vài giây mỗi lần. Với người bình thường, đó không phải vấn đề lớn.

Với CEO, người ra hàng trăm quyết định mỗi ngày đó là chi phí vô hình nhưng rất phí thời gian.

Nhiều nghiên cứu về tâm lý học hành vi gọi đây là “decision fatigue” hay sự mệt mỏi vì phải ra quá nhiều quyết định. Người thành đạt thường tìm mọi cách để cắt giảm những quyết định không cần thiết, từ việc mặc gì, ăn gì, cho tới dùng thiết bị nào.

Khi một chiếc iPhone đã quen tay, đã ổn định, đã tích hợp trơn tru vào hệ sinh thái làm việc, thì việc đổi sang máy mới chỉ vì nó “mới hơn” gần như không có giá trị.

Một lý do khác ít được nói tới: sự tin cậy. iPhone đời cũ đã chứng minh độ ổn định qua thời gian. Phần mềm đã được vá lỗi, pin đã thể hiện đúng khả năng, hệ sinh thái đã quen thuộc.

Với CEO, điện thoại là nơi chứa email nhạy cảm, lịch làm việc, tài liệu, cuộc gọi quan trọng. Họ không có nhu cầu trở thành “người thử nghiệm sớm” cho công nghệ mới.

Có một chi tiết thú vị trong giới startup: nhiều founder từng thừa nhận họ chỉ đổi iPhone khi… máy cũ hỏng hoặc pin chai đến mức ảnh hưởng công việc. Không phải vì không thích công nghệ mới, mà vì họ không muốn học lại cách dùng một công cụ vốn đã hoạt động trơn tru.

Điều này phản ánh một triết lý rộng hơn trong cách người thành đạt tiêu dùng: họ sẵn sàng chi rất nhiều tiền cho những thứ thực sự tạo ra lợi thế dài hạn, nhưng lại cực kỳ bảo thủ với những thứ đã “đủ tốt”. Họ không tối ưu để khoe, mà tối ưu để sống và làm việc hiệu quả hơn.

Nếu nhìn rộng ra, triết lý này không chỉ nằm ở iPhone. Nó xuất hiện ở laptop họ dùng, phần mềm họ chọn, thậm chí cả cách họ tổ chức ngày làm việc. Một công cụ tốt là công cụ khiến người dùng… quên mất sự tồn tại của nó. Khi bạn không phải nghĩ về chiếc điện thoại, bạn có nhiều không gian hơn để nghĩ về chiến lược, con người và tương lai.

Ở góc độ này, việc CEO dùng iPhone đời cũ không phải là dấu hiệu của bảo thủ hay tiết kiệm, mà là dấu hiệu của sự tỉnh táo. Họ hiểu rất rõ thứ gì xứng đáng với sự chú ý của mình, và thứ gì thì không.

Khi kẻ bán thuốc từ chối dùng thuốc

Bên cạnh đó, chúng ta cũng thường nghe về việc Steve Jobs không cho con dùng iPad, hay Chris Anderson (cựu biên tập viên Wired) thiết lập những quy định khắc nghiệt về thời gian dùng màn hình trong nhà. Nhưng câu chuyện không chỉ dừng lại ở việc giáo dục con cái. Nó nằm ở chính cách họ, những người nắm giữ vận mệnh công nghệ, đang tự bảo vệ bộ não của mình.

Câu trả lời nằm ở sự thấu hiểu về Dopamine. Những người làm ra smartphone biết rõ rằng smartphone không phải là một công cụ trung lập. Nó là một thiết bị được thiết kế theo nguyên lý của máy đánh bạc tại Las Vegas. Mỗi thông báo, mỗi lần cuộn trang là một cú hích dopamine khiến não bộ rơi vào trạng thái "phản xạ có điều kiện".

Giới tinh hoa nhận ra rằng nếu bạn không kiểm soát công nghệ, công nghệ sẽ kiểm soát sự chú ý của bạn. Và đối với một nhà điều hành, việc mất quyền kiểm soát sự chú ý chính là mất đi khả năng tư duy chiến lược, thứ tài sản quý giá nhất của họ.

Trong quá khứ, việc sở hữu công nghệ mới nhất là biểu tượng của sự giàu sang. Nhưng ngày nay, khi một đứa trẻ ở vùng nông thôn xa xôi cũng có thể sở hữu một chiếc smartphone giá rẻ, thì sự "kết nối liên tục" đã trở thành một loại hàng hóa đại trà.

Ngược lại, sự tĩnh lặng và khả năng ngoại tuyến (Offline) đang trở thành một biểu tượng địa vị (status symbol) mới. Điều này không chỉ giới hạn ở điện thoại, mà còn lan tỏa sang nhiều "công cụ ngắt kết nối" khác.

Những tỷ phú như Warren Buffett hay các nhà văn, nhà tư tưởng lớn thường ưu tiên ghi chép bằng tay. Việc dùng một cuốn sổ Moleskine hay máy đánh chữ không chỉ là sở thích hoài cổ, mà là cách để họ chặn đứng sự xao nhãng từ các tab trình duyệt và thông báo email. Khi viết trên giấy, bộ não được ép vào một tiến trình suy nghĩ tuyến tính và sâu sắc hơn.

Thế rồi thay vì Apple Watch liên tục rung trên cổ tay, giới CEO ưu tiên các dòng đồng hồ cơ khí như Patek Philippe hay Cartier Tank. Họ không muốn một thiết bị đo nhịp tim nhắc nhở mình phải đứng dậy khi đang tập trung cao độ; họ muốn một công cụ xem giờ thuần túy, một tác phẩm nghệ thuật tĩnh lặng không có màn hình cảm ứng.

Trong khi đó, những người như Bill Gates dù đọc rất nhiều nhưng họ ưu tiên sách giấy hoặc các thiết bị sử dụng màn hình E-ink không có đèn nền xanh và không có ứng dụng mạng xã hội. Mục tiêu là tạo ra một môi trường đọc "đóng kín", nơi thế giới bên ngoài không thể xâm nhập.

"Ngoại tuyến" không phải là nghèo, đó là sự lựa chọn của kẻ mạnh. Đây là sự chuyển dịch từ FOMO (Fear of Missing Out- Sợ bỏ lỡ) sang JOMO (Joy of Missing Out-Niềm vui khi bỏ lỡ).

Người giàu hiện đại không khoe khoang việc họ biết mọi tin tức nóng hổi trên mạng xã hội. Họ tự hào về việc họ đã đọc xong một cuốn sách dày 500 trang mà không một lần chạm vào điện thoại. Họ tự hào về việc dành trọn vẹn 3 tiếng đồng hồ ăn tối với gia đình mà không có một tiếng rung thông báo nào làm gián đoạn.

Câu chuyện về chiếc điện thoại tối giản hay triết lý Digital Detox thực chất là một cuộc cách mạng về nhân sinh quan. Những người đứng đầu thế giới đang nhắc nhở chúng ta một sự thật hiển nhiên nhưng dễ bị lãng quên: Công cụ phải phục vụ con người, chứ không phải ngược lại.

Khi bạn thấy một vị tỷ phú cầm trên tay một chiếc điện thoại đen nhám, nhỏ gọn và chỉ có bàn phím số, hoặc thấy họ ngồi lặng lẽ bên một cuốn sổ tay trong quán cà phê, đừng thương hại họ vì sự "thiếu thốn" công nghệ. Hãy hiểu rằng họ đang nắm giữ thứ quyền lực xa xỉ nhất của thế kỷ 21: Quyền được sống trọn vẹn trong thế giới thực.

Sự sang trọng thực sự không nằm ở những gì bạn có thể kết nối, mà nằm ở những gì bạn có thể đủ can đảm để ngắt kết nối./