Trước khi tới Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos trong tuần này, ông Trump khẳng định tám đồng minh châu Âu phản đối yêu sách của Mỹ đối với Greenland - vùng lãnh thổ do Đan Mạch quản lý - sẽ phải đối mặt với mức thuế cao hơn 10% ngay từ tháng tới, nếu không chấp nhận yêu cầu Washington mua lại hòn đảo. Mức thuế này sẽ tăng lên 25% vào tháng Sáu nếu đến lúc đó các nước vẫn không nhượng bộ.
Châu Âu không thể đơn giản “trao tay” một phần lãnh thổ có chủ quyền của một quốc gia thành viên Liên minh châu Âu. Vì vậy, ngoài việc gây sức ép mang tính biểu tượng - chẳng hạn như buộc Ủy ban Nobel của Na Uy phải “sáng tạo” thêm một giải Nobel Hòa bình khác để trao cho ông, điều mà Tổng thống Mỹ hôm thứ Hai dường như đã liên hệ với đòn thuế mới nhất - thì rất khó hình dung điều gì có thể khiến ông Trump thay đổi kế hoạch.
Khác với đợt áp thuế năm ngoái, khi châu Âu gần như “chịu trận”, chấp nhận một loạt thỏa thuận mơ hồ với Washington, lần này các quốc gia bị đe dọa không thể dễ dàng đảo ngược lập trường về toàn vẹn lãnh thổ. Không gian đàm phán vì thế trở nên hết sức hạn hẹp.
Điều đó làm gia tăng đáng kể khả năng trả đũa và nguy cơ bùng phát một cuộc chiến thương mại xuyên Đại Tây Dương theo kiểu “ăn miếng trả miếng”, kịch bản đã không thực sự xảy ra trong năm ngoái. Thực tế, hơn 100 tỷ USD thuế trả đũa mà các nước EU đã chuẩn bị cách đây sáu tháng sẽ được kích hoạt trở lại từ ngày 6/2 nếu ông Trump thực hiện đúng lời đe dọa.
Không chỉ vậy, Công cụ Chống Cưỡng ép (Anti-Coercion Instrument - ACI) của EU, ra đời cách đây 3 năm và được thiết kế riêng cho các trường hợp bên ngoài sử dụng chính sách thương mại để ép buộc nhượng bộ chính trị, có thể đẩy phản ứng của châu Âu lên một mức độ hoàn toàn khác. ACI có thể đe dọa thặng dư thương mại khổng lồ của Mỹ trong lĩnh vực dịch vụ số, hạn chế quyền tiếp cận của doanh nghiệp Mỹ đối với hàng nghìn tỷ USD các gói thầu công của EU, hoặc thậm chí áp hạn ngạch đối với hàng nhập khẩu từ Mỹ.
Rõ ràng, châu Âu không muốn đi theo con đường này, thể hiện qua nỗ lực đối thoại sớm ngay trong ngày thứ Hai. Nhưng khối này có thể không còn nhiều lựa chọn, khi thời gian để giải quyết vấn đề chỉ còn khoảng 12 ngày.
Vì thế, nếu ông Trump vẫn tiến hành tăng thuế, câu hỏi đặt ra cho châu Âu rất đơn giản: “Nếu không phải bây giờ, thì khi nào?”
Kịch bản đó hoặc sẽ dẫn tới một cuộc chiến thương mại và “vòng xoáy đi xuống nguy hiểm” như lời Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cảnh báo hôm Chủ nhật, hoặc sẽ gây ra rắc rối nghiêm trọng cho chính cấu trúc của Liên minh châu Âu.
Cả hai khả năng đều không được các nhà đầu tư xuyên biên giới hay thị trường toàn cầu hoan nghênh.
Biến chủng mới của “virus thuế quan”
Xét trên tất cả những yếu tố này, phản ứng của thị trường trong ngày thứ Hai có phần nhạt nhòa. Các sàn chứng khoán lớn trên thế giới đang mở cửa chỉ giảm khoảng 1%, đồng USD suy yếu nhẹ, trong khi giá vàng và kim loại quý lại tiếp tục tăng.
Phố Wall đóng cửa do kỳ nghỉ lễ, rõ ràng hạn chế mức độ biến động. Tuy nhiên, hợp đồng tương lai S&P 500 vẫn được giao dịch và cũng chỉ giảm chưa tới 1%.
Giải thích cho phản ứng khá khiêm tốn này, các nhà kinh tế đưa ra nhiều lý do khác nhau, từ khả năng tác động kinh tế ở mức hạn chế cho tới triển vọng vẫn còn dư địa đàm phán trước khi mọi “ngòi nổ” chính thức được kích hoạt.
Ông Stephen Jen, nhà quản lý quỹ tiền tệ, cho rằng nguyên nhân chính của sự bình thản là vì giới đầu tư đã từng đi qua con đường này vào mùa xuân năm ngoái và chứng kiến thị trường nhanh chóng phục hồi. “Phản ứng mờ nhạt của thị trường trước cuộc đụng độ mới nhất giữa Mỹ và châu Âu cho thấy đợt bán tháo dữ dội và cú hồi phục sau đó quanh ‘Ngày Giải phóng’ đã thực sự ‘tiêm phòng’ cho thị trường,” ông viết. “Tổng thống Trump không ngại áp thêm thuế và nhà đầu tư cũng vậy.”
Nhận định này có thể tự củng cố lẫn nhau. Nếu ông Trump chỉ chùn bước khi thị trường rơi vào hỗn loạn, thì việc thiếu biến động mạnh lại có nguy cơ khiến ông càng mạnh tay sử dụng thuế quan - đặc biệt nếu phán quyết được chờ đợi từ lâu của Tòa án Tối cao về việc ông sử dụng quyền lực khẩn cấp trong năm ngoái đã "bật đèn xanh" cho ông.
Tuy nhiên, ngay cả khi nhà đầu tư đã được “tiêm phòng” trước cuộc chiến thương mại năm ngoái, thì “virus” lần này đã biến đổi, khi gắn với những yêu sách lãnh thổ mới. Nếu châu Âu lúc này chấp nhận nhượng bộ hoàn toàn, điều gì sẽ ngăn Tổng thống Mỹ sử dụng đe dọa thuế quan cho mọi yêu cầu chính trị khác của Washington trong tương lai?
Câu hỏi cần nghiêm túc xem xét lúc này là: sự sụp đổ của liên minh xuyên Đại Tây Dương sẽ gây tổn hại lớn hơn cho thị trường Mỹ hay châu Âu?
Trong khi một số ngân hàng tập trung vào tác động tiêu cực tiềm tàng đối với nền kinh tế châu Âu vốn tăng trưởng chậm và các ngành xuất khẩu, thì Mỹ cũng có một điểm yếu rất lớn, vừa được phơi bày hôm thứ Sáu tuần trước.
Cập nhật từ Cục Phân tích Kinh tế Mỹ cho thấy vị thế đầu tư quốc tế ròng của nước này - tức chênh lệch giữa tài sản của nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ tại Mỹ và tài sản của Mỹ ở nước ngoài - đã phình to lên mức kỷ lục 27,6 nghìn tỷ USD vào cuối quý III năm ngoái, tương đương gần 90% GDP của Mỹ. Tổng nghĩa vụ của Mỹ đối với nhà đầu tư nước ngoài hiện đã xấp xỉ 69 nghìn tỷ USD, gấp hơn hai lần so với một thập kỷ trước.
“Sự phụ thuộc lẫn nhau giữa thị trường tài chính Mỹ và châu Âu chưa bao giờ lớn như hiện nay,” chiến lược gia tiền tệ George Saravelos của Deutsche Bank viết, đồng thời lưu ý rằng nhà đầu tư châu Âu đang nắm giữ khoảng 8 nghìn tỷ USD trái phiếu và cổ phiếu Mỹ, và rủi ro EU kích hoạt ACI cần được theo dõi sát sao. “Việc ‘vũ khí hóa’ dòng vốn, thay vì dòng thương mại, mới là yếu tố có khả năng gây xáo trộn thị trường mạnh nhất.”
Nhà Trắng có thể sẽ nhận ra rằng họ không phải là bên duy nhất có thể “chơi rắn” trong ván cờ này.
Nguồn: Reuters
.png "“Nhà thẩm định & Kinh doanh BĐS tài ba” trở lại với mùa giải 2026")
.png "Thạc sĩ 30 tuổi bỏ lương 125 triệu đồng/tháng đi bán cơm quê: 1 ngày đi 20.000 bước bưng đồ ăn, doanh thu 700 triệu đồng/tuần")
