Trung Quốc tung loạt chính sách mới để cứu cầu nội địa, giảm lệch pha cung cầu

Các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã cam kết sẽ “tăng đáng kể” tỷ trọng tiêu dùng hộ gia đình trong nền kinh tế trong 5 năm tới. Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, mục tiêu này sẽ rất khó đạt được nếu thiếu các cải cách mang tính cấu trúc và các biện pháp kích cầu từ phía nhu cầu.

“Vấn đề cung mạnh nhưng cầu yếu trong hoạt động kinh tế hiện nay thực sự là một thách thức lớn,” ông Vương Trường Lâm, Phó Chủ tịch Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia (NDRC), phát biểu tại một cuộc họp báo.

Năm ngoái, kinh tế Trung Quốc tăng trưởng 5%, đúng với mục tiêu của chính phủ, nhờ xuất khẩu bùng nổ đã bù đắp cho sự suy yếu của tiêu dùng trong nước. Tuy nhiên, sự cân bằng này được cho là khó có thể lặp lại trong thời gian tới.

Sản lượng công nghiệp năm 2025 tăng 5,9%, vượt xa mức tăng 3,7% của doanh số bán lẻ, cho thấy rõ tình trạng mất cân đối giữa cung và cầu.

Tại một cuộc họp báo khác trong ngày, Thứ trưởng Tài chính Liêu Mẫn cho biết Trung Quốc sẽ phân bổ thêm nguồn lực tài chính trong năm nay để thúc đẩy tiêu dùng và cải thiện đời sống người dân, nhưng không nêu cụ thể quy mô ngân sách.

Trước đó cùng ngày, Bộ Tài chính thông báo gia hạn chương trình trợ cấp lãi suất đến hết năm 2026 cho người tiêu dùng, các doanh nghiệp dịch vụ tiêu dùng và những doanh nghiệp cần nâng cấp thiết bị, nhằm khôi phục nhu cầu nội địa đang chững lại.

Theo bộ này, việc gia hạn nhằm “tiếp tục kích thích tiêu dùng và mở rộng nhu cầu trong nước, giảm chi phí tín dụng tiêu dùng cá nhân, đồng thời nâng cao sẵn sàng chi tiêu của người dân.”

Bên cạnh đó, chính phủ cũng công bố chính sách trợ cấp lãi suất tối đa hai năm cho các khoản vay dành cho doanh nghiệp tư nhân vừa và nhỏ kể từ năm nay, đồng thời triển khai chương trình bảo lãnh tổng trị giá 500 tỷ nhân dân tệ (71,83 tỷ USD) trong vòng hai năm để hỗ trợ đầu tư tư nhân.

Các quan chức cho rằng lĩnh vực dịch vụ, bao gồm chăm sóc người cao tuổi, y tế và giải trí, còn rất nhiều dư địa để tăng trưởng.

“Lĩnh vực dịch vụ hiện đã trở thành trọng tâm trong nỗ lực mở rộng nhu cầu trong nước,” ông Chu Chấn, quan chức NDRC, nhấn mạnh.

Trong khi đó, tác động của chương trình đổi cũ lấy mới đối với hàng tiêu dùng nhằm kích cầu đang dần suy yếu, khiến kỳ vọng ngày càng được đặt vào các chính sách hỗ trợ khu vực dịch vụ.

“Việc chỉ dựa vào xuất khẩu để bù đắp cho nhu cầu trong nước là không thực tế, và chìa khóa để Trung Quốc ổn định tăng trưởng sẽ nằm ở lĩnh vực dịch vụ,” ông Gary Ng, chuyên gia kinh tế cao cấp tại Natixis, nhận định, đồng thời cho rằng các biện pháp cụ thể nhiều khả năng sẽ được triển khai vào tháng 3 và tháng 4.

Xuất khẩu khó gánh mãi tăng trưởng, Bắc Kinh xoay trục sang tiêu dùng nội địa

Chính sách mới công bố là sự thừa nhận chính thức của Trung Quốc về vấn đề cốt lõi của nền kinh tế hiện nay: cung mạnh nhưng cầu yếu. Trong nhiều năm, tăng trưởng được duy trì nhờ đầu tư và xuất khẩu, nhưng tiêu dùng trong nước không theo kịp. Việc lãnh đạo và cơ quan hoạch định chính sách công khai nhấn mạnh mất cân đối cung cầu cho thấy Bắc Kinh coi đây là rủi ro lớn đối với tăng trưởng trung và dài hạn.

Chính sách này cũng cho thấy sự dịch chuyển chiến lược tăng trưởng trong 5 năm tới. Trung Quốc không còn muốn phụ thuộc quá nhiều vào xuất khẩu - vốn ngày càng chịu áp lực từ căng thẳng thương mại và môi trường bên ngoài bất ổn - mà hướng sang tiêu dùng nội địa, đặc biệt là khu vực dịch vụ. Đây là dấu hiệu của nỗ lực tái cơ cấu mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững hơn.

Ngoài ra, việc đưa dịch vụ (chăm sóc người cao tuổi, y tế, giải trí…) lên làm trọng tâm phản ánh thay đổi trong nhu cầu xã hội, nhất là khi dân số già hóa nhanh và tầng lớp trung lưu mở rộng. Điều này mở ra cơ hội tăng trưởng mới cho doanh nghiệp dịch vụ, đồng thời tạo thêm việc làm và thu nhập, từ đó hỗ trợ vòng quay tiêu dùng.

Hơn nữa, kế hoạch kích cầu lần này cho thấy các biện pháp kích cầu ngắn hạn trước đây, như chương trình đổi cũ lấy mới hàng tiêu dùng, đang dần mất hiệu quả. Bắc Kinh vì thế buộc phải chuyển sang các chính sách mang tính dài hơi hơn, bao gồm hỗ trợ tài chính, giảm chi phí tín dụng và thúc đẩy đầu tư tư nhân, thay vì chỉ dựa vào các gói kích thích tạm thời.

Về mặt thị trường và khu vực, thông điệp này báo hiệu Trung Quốc sẽ tiếp tục duy trì tăng trưởng nhưng với cấu trúc khác. Nếu các chính sách được triển khai hiệu quả, nhu cầu đối với dịch vụ, hàng hóa tiêu dùng và nhập khẩu có thể tăng trở lại, qua đó tác động lan tỏa đến thương mại khu vực và kinh tế toàn cầu. Ngược lại, nếu cải cách cấu trúc không đủ mạnh, rủi ro tăng trưởng thấp kéo dài của Trung Quốc vẫn sẽ là mối lo lớn.