Phó Tổng Giám đốc Chứng khoán OCBS: Sau nâng hạng chứng khoán, dòng vốn ngoại sẽ vào từng bước, không phải cùng lúc

Dòng vốn ngoại sẽ vào từng bước

Trao đổi trong Talk show Phố Tài chính (The Finance Street Talk show), bà Hoàng Thị Tuyết Hạnh, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Chứng khoán OCBS, cho rằng Việt Nam có cơ sở để kỳ vọng dòng vốn quốc tế sẽ quan tâm nhiều hơn sau khi thị trường được nâng hạng. Tuy nhiên, quá trình phân bổ vốn sẽ diễn ra từng bước, tùy thuộc vào chiến lược của từng nhóm nhà đầu tư.

Với các quỹ đầu tư theo chỉ số, việc điều chỉnh danh mục sẽ diễn ra theo lộ trình của FTSE từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027. Đợt đầu mới đưa vào 10% tỷ trọng dự kiến, do đó tác động của việc nâng hạng cần được nhìn nhận trong cả quá trình thay vì chỉ ở một thời điểm.

Trong khi đó, với các quỹ chủ động, nâng hạng mới chỉ là điều kiện mở đầu. Quyết định phân bổ vốn còn phụ thuộc vào triển vọng tăng trưởng, chất lượng lợi nhuận và dòng tiền của doanh nghiệp, định giá, thanh khoản cũng như bối cảnh kinh tế vĩ mô.

Theo Phó Tổng Giám đốc OCBS, điều quan trọng hơn là Việt Nam có thể chuyển sự quan tâm sau nâng hạng thành dòng vốn đầu tư thực chất và dài hạn đến mức nào.

Một doanh nghiệp có triển vọng tốt nhưng cổ phiếu vẫn cần đáp ứng các điều kiện đầu tư thực tế của các tổ chức lớn về quy mô, thanh khoản và khả năng tiếp cận. Với nhà đầu tư tổ chức, khả năng tạo lợi nhuận bền vững, chất lượng quản trị, tính minh bạch và mức định giá cũng là những yếu tố quan trọng khi quyết định phân bổ vốn dài hạn.

“Nâng hạng mở thêm cánh cửa cho dòng vốn quốc tế, nhưng khả năng biến cơ hội đó thành dòng vốn dài hạn sẽ phụ thuộc vào chất lượng của chính thị trường và doanh nghiệp Việt Nam”, bà Hạnh nhận định.

Bà Hạnh cho rằng nâng hạng là sự ghi nhận đáng khích lệ đối với quá trình cải cách của thị trường chứng khoán Việt Nam. Tuy nhiên, đây không phải điểm kết thúc mà là bước chuyển sang giai đoạn phát triển mới, khi yêu cầu của nhà đầu tư, đặc biệt là các định chế quốc tế, sẽ ngày càng cao hơn về chất lượng vận hành, khả năng tiếp cận thị trường và chất lượng hàng hóa đầu tư.

Trước hết, các thay đổi về cơ chế giao dịch và thanh toán cần tiếp tục được vận hành ổn định, an toàn và thông suốt.

Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận các cơ hội đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài cũng cần được cải thiện. Theo bà Hạnh, một doanh nghiệp có nền tảng tốt và triển vọng tăng trưởng hấp dẫn nhưng nhà đầu tư tổ chức khó xây dựng vị thế đủ lớn do giới hạn sở hữu nước ngoài hoặc tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng thấp thì sức hấp dẫn về mặt đầu tư cũng bị hạn chế.

Về dài hạn, bà cho rằng một thị trường vốn phát triển bền vững không thể chỉ dựa vào dòng vốn nước ngoài. Việt Nam cần đồng thời phát triển mạnh hơn nền tảng nhà đầu tư tổ chức trong nước, bao gồm các quỹ đầu tư, doanh nghiệp bảo hiểm và các quỹ hưu trí.

Mục tiêu đến năm 2030, tổng tài sản ròng của các quỹ đầu tư chứng khoán đạt 5% GDP cho thấy định hướng xây dựng nguồn vốn tổ chức trong nước đã được xác lập rõ ràng. Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần có những sản phẩm được quản lý chuyên nghiệp, minh bạch và phù hợp với nhu cầu tích lũy dài hạn của người dân.

Theo đó, giai đoạn sau nâng hạng cần đồng thời cải thiện khả năng tiếp cận của dòng vốn quốc tế và xây dựng nền tảng vốn tổ chức trong nước đủ mạnh. Đây cũng là cơ sở để Việt Nam duy trì thành quả nâng hạng và từng bước đáp ứng tốt hơn các tiêu chí của những hệ thống phân loại thị trường quốc tế như MSCI.

Hoàn thiện hạ tầng để thị trường hấp thụ dòng vốn lớn hơn

Một trong những yêu cầu đặt ra sau nâng hạng là tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý để phát triển các mô hình, sản phẩm và công cụ mới phù hợp với xu hướng quốc tế.

Bà Hạnh đồng tình với định hướng này và cho rằng mục tiêu huy động vốn qua thị trường chứng khoán giai đoạn 2026-2030 khoảng 5,4 triệu tỷ đồng, chưa bao gồm trái phiếu Chính phủ, đặt ra yêu cầu thị trường phải đáp ứng tốt hơn nhu cầu vốn trung và dài hạn của doanh nghiệp.

Do đó, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cần đi cùng với phát triển hạ tầng thị trường và nâng cao chất lượng sản phẩm đầu tư.

Về hạ tầng, cơ chế giao dịch không yêu cầu nhà đầu tư tổ chức nước ngoài phải ký quỹ 100% tiền trước giao dịch đã tháo gỡ một nút thắt quan trọng. Ở bước phát triển tiếp theo, việc triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) sẽ góp phần hoàn thiện hạ tầng bù trừ, thanh toán và nâng cao năng lực quản trị rủi ro của thị trường.

Đi cùng với đó, các công ty chứng khoán, ngân hàng lưu ký và các thành viên liên quan cũng phải nâng cao năng lực vốn, công nghệ và quản trị rủi ro tương ứng với quy mô thị trường.

Ở phía doanh nghiệp, cơ chế đăng ký niêm yết đồng thời với chào bán lần đầu ra công chúng được bà Hạnh đánh giá là một bước tiến tích cực. Điều này đặc biệt quan trọng với nhà đầu tư tổ chức, bởi khả năng tiếp cận và thanh khoản của cổ phiếu là những yếu tố quan trọng trong quyết định phân bổ vốn.

“Điều chúng ta hướng tới không chỉ là có thêm sản phẩm hay giao dịch sôi động hơn, mà là nâng cao hiệu quả phân bổ vốn của thị trường”, bà Hạnh nói.

Theo bà, khi khuôn khổ pháp lý, hạ tầng và chất lượng sản phẩm cùng được hoàn thiện, dòng vốn sẽ có điều kiện được phân bổ hiệu quả hơn tới những doanh nghiệp có năng lực sử dụng vốn và tạo ra giá trị cho nền kinh tế.

Theo bà Hạnh, sau nâng hạng, mục tiêu không chỉ là thu hút vốn quốc tế mà còn phải tạo điều kiện để dòng vốn này có thể đồng hành lâu dài với doanh nghiệp Việt Nam.

Nâng hạng mở ra cơ hội tiếp cận những nguồn vốn lớn hơn, nhưng chất lượng doanh nghiệp và năng lực quản trị mới là nền tảng để tận dụng cơ hội đó.

Dẫn kết quả kỳ đánh giá quản trị công ty ASEAN năm 2024, bà Hạnh cho biết điểm bình quân của nhóm doanh nghiệp Việt Nam được đánh giá khoảng 60 điểm, trong khi Malaysia và Thái Lan đều trên 100 điểm. Theo bà, khoảng cách này cho thấy doanh nghiệp Việt Nam cần nâng chuẩn quản trị để cạnh tranh tốt hơn trong việc thu hút vốn quốc tế.

Với nhà đầu tư tổ chức, đặc biệt là các quỹ quốc tế, tốc độ tăng trưởng lợi nhuận luôn được đặt trong mối liên hệ với chất lượng tăng trưởng. Họ quan tâm doanh nghiệp sử dụng vốn có hiệu quả hay không, lợi nhuận có chuyển thành dòng tiền, chiến lược có được thực hiện nhất quán và các quyết định quan trọng có bảo đảm lợi ích của cổ đông hay không.

Vì vậy, minh bạch không chỉ dừng ở việc công bố đầy đủ thông tin mà còn phải bảo đảm thông tin có chất lượng, tính kịp thời và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư.

Bà Hạnh cho rằng việc nâng chuẩn quản trị phải bắt đầu từ cách doanh nghiệp ra quyết định và chịu trách nhiệm với cổ đông. Hội đồng quản trị cần thực hiện tốt vai trò giám sát, ban điều hành phải giải trình được hiệu quả sử dụng vốn; các giao dịch với bên liên quan và nguy cơ xung đột lợi ích cần được minh bạch, xử lý công bằng và bảo vệ quyền lợi của cổ đông, kể cả cổ đông thiểu số.

Với nhà đầu tư tổ chức, chất lượng quản trị ảnh hưởng trực tiếp đến đánh giá rủi ro, định giá, quy mô phân bổ vốn và thời gian nắm giữ. Do đó, theo bà Hạnh, quản trị doanh nghiệp không chỉ là vấn đề tuân thủ mà ngày càng trở thành một yếu tố quan trọng trong quyết định đầu tư dài hạn.