Các cửa hàng tiện lợi tại Trung Quốc đang dần mất khách khi những ứng dụng giao hàng tức thời với tốc độ nhanh và chi phí thấp ngày càng thay đổi cách người tiêu dùng định nghĩa về sự tiện lợi.
Theo khảo sát mới nhất do Hiệp hội Chuỗi cửa hàng và Nhượng quyền thương mại Trung Quốc (CCFA) thực hiện trong mùa hè năm nay, 72% chuỗi cửa hàng tiện lợi cho biết lượng khách trong nửa đầu năm nay giảm so với cùng kỳ năm 2025. Tỷ lệ này gần gấp đôi mức 37% được ghi nhận trong cuộc khảo sát năm trước.
Khoảng một nửa số doanh nghiệp tham gia khảo sát cho biết doanh thu sụt giảm, trong khi chỉ 1/4 ghi nhận lợi nhuận ròng tăng. Khảo sát được thực hiện với 60 doanh nghiệp thành viên đang vận hành các chuỗi cửa hàng tiện lợi.
CCFA cho biết số khách trung bình mỗi ngày tại các cửa hàng tiện lợi Trung Quốc trong năm ngoái đạt 284 người, giảm gần 20% so với năm 2023, thời điểm thị trường bắt đầu phục hồi sau đại dịch COVID-19.
Trong khi đó, mức chi tiêu bình quân của mỗi khách hàng đã giảm hơn 20% so với năm 2022. Doanh thu bình quân mỗi cửa hàng mỗi ngày cũng giảm liên tiếp trong 6 năm, tính đến năm 2025.
So với Nhật Bản, quá trình hợp nhất ngành cửa hàng tiện lợi tại Trung Quốc vẫn chưa thực sự phát triển mạnh. Nhiều cửa hàng cũng chưa cải thiện đáng kể hiệu quả vận hành, chẳng hạn như triển khai hệ thống thanh toán tự động.
Trong bối cảnh chính phủ Trung Quốc thúc đẩy việc tăng thu nhập cho người lao động, hoạt động quản lý các chuỗi cửa hàng và hệ thống nhượng quyền ngày càng trở nên khó khăn hơn.
Thị trường cửa hàng tiện lợi Trung Quốc đã tăng trưởng mạnh cùng với quá trình phát triển kinh tế và đô thị hóa của đất nước. Đến cuối năm ngoái, 100 chuỗi cửa hàng tiện lợi lớn nhất Trung Quốc sở hữu tổng cộng 207.510 điểm bán, gần gấp 4 lần số lượng của các chuỗi tương ứng tại Nhật Bản.
Tuy nhiên, trong những năm gần đây, các cửa hàng tiện lợi đang phải đối mặt với một đối thủ ngày càng đáng gờm: dịch vụ giao hàng tức thời.
“Đi đến cửa hàng tiện lợi thật phiền phức. Tôi phải đi bộ đến đó”, một phụ nữ 37 tuổi sống tại Đại Liên chia sẻ.
Trước đại dịch COVID-19, người phụ nữ này thường xuyên ghé các cửa hàng tiện lợi để mua thực phẩm và những vật dụng thiết yếu hàng ngày. Nhưng hiện nay, cô ít đến cửa hàng hơn và chuyển sang sử dụng các ứng dụng giao đồ ăn, giao hàng nhanh. Thói quen này trở nên phổ biến hơn sau khi cô dành nhiều thời gian ở nhà trong thời gian đại dịch.
Theo Bộ Thương mại Trung Quốc, thị trường dịch vụ bán lẻ giao hàng tức thời đạt 117,9 tỷ NDT (17,6 tỷ USD) vào năm 2019, trước khi đại dịch xảy ra. Chỉ trong 3 năm tiếp theo, quy mô thị trường đã tăng gấp 4 lần và được dự báo sẽ vượt 1.000 tỷ NDT vào năm 2026.
Để kiểm chứng mức độ tiện lợi của mô hình này, dịch vụ Meituan — một trong những nền tảng giao hàng tức thời phổ biến tại Trung Quốc — đã được thử nghiệm tại Đại Liên, tỉnh Liêu Ninh, vào giữa tháng 9.
Các đơn hàng được đặt từ nhiều cửa hàng khác nhau, bao gồm đồ uống, nhu yếu phẩm hàng ngày và thiết bị điện. Đồ uống là nhóm hàng được giao nhanh nhất.
Một đơn hàng từ cửa hàng rượu cách địa điểm nhận chưa đến 1 km tại trung tâm Đại Liên chỉ mất khoảng 6 phút để giao tới nơi. Phí vận chuyển, bao gồm cả lựa chọn giao hàng ưu tiên, chỉ ở mức 4,8 NDT, tương đương chưa đến 1 USD.
Một đơn hàng nhu yếu phẩm hàng ngày từ hiệu thuốc cách hơn 2 km cũng được giao trong khoảng 12 phút. Nếu lựa chọn giao hàng ưu tiên, phí vận chuyển chỉ là 2,8 NDT.
Mô hình giao hàng tức thời tại Trung Quốc có thể duy trì tốc độ nhanh và chi phí thấp một phần nhờ lực lượng lao động tự do đông đảo. Bao gồm tài xế giao hàng và tài xế xe công nghệ, số lao động tự do trên cả nước được ước tính khoảng 100 triệu người, trở thành một bộ phận quan trọng của đời sống đô thị Trung Quốc.
Tình trạng kinh tế suy yếu cũng được cho là một trong những nguyên nhân thúc đẩy ngày càng nhiều người trẻ tham gia lực lượng lao động tự do, đặc biệt khi họ không tìm được công việc phù hợp sau khi tốt nghiệp đại học.
Trước sức ép này, các cửa hàng tiện lợi đang tìm cách giành lại khách hàng bằng cách tiếp nhận đơn hàng trực tuyến thông qua ứng dụng. Tuy nhiên, đến năm 2025, chưa tới 40% cửa hàng tiện lợi tại Trung Quốc cung cấp dịch vụ giao hàng tức thời.
Một điểm yếu khác của mô hình cửa hàng tiện lợi nằm ở chính đặc điểm của nó: diện tích nhỏ đồng nghĩa với số lượng sản phẩm hạn chế. Điều này khiến các cửa hàng khó cạnh tranh với siêu thị và các cửa hàng chuyên doanh khi cùng tham gia thị trường giao hàng nhanh.
Một giải pháp để thu hút khách hàng trở lại là phát triển những sản phẩm độc quyền, chỉ có thể mua tại một chuỗi cửa hàng nhất định. Tuy nhiên, ngành cửa hàng tiện lợi Trung Quốc vẫn còn khá hạn chế trong lĩnh vực này.
Hiện sản phẩm nhãn hiệu riêng chỉ chiếm chưa đến 5% doanh số của các cửa hàng tiện lợi Trung Quốc, thấp hơn đáng kể so với mức 40-50% tại các cửa hàng tiện lợi Nhật Bản.
Khi người tiêu dùng ngày càng có thể đặt hàng trực tuyến và nhận hàng ngay tại nhà chỉ trong vài phút với chi phí rất thấp, lợi thế “gần nhà và tiện lợi” vốn là nền tảng của mô hình cửa hàng tiện lợi đang ngày càng bị thu hẹp.
Theo Nikkei Asia
