Sáng 30/9, tại Phú Thọ, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phối hợp với Tỉnh ủy Phú Thọ và Bộ Công Thương tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia "Định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam".
Công nghiệp hỗ trợ vẫn là khâu yếu
Phát biểu đề dẫn hội thảo, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh, trong yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và nâng cao năng lực sản xuất, công nghệ của nền kinh tế, công nghiệp hỗ trợ không phải là bộ phận thứ yếu mà là một trong những nền tảng hình thành năng lực công nghiệp quốc gia.
Ông Nguyễn Thanh Nghị đánh giá, thời gian qua, hệ thống doanh nghiệp cung ứng trong một số ngành từng bước được hình thành, một số doanh nghiệp Việt Nam đã tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn trong và ngoài nước. Tuy nhiên, công nghiệp hỗ trợ vẫn là khâu yếu trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Điểm nghẽn lớn hiện nay không chỉ là số lượng doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng mà còn là năng lực của doanh nghiệp Việt Nam tại những tầng có giá trị gia tăng cao.
Nhiều doanh nghiệp còn khó khăn về vốn dài hạn, công nghệ, quản trị, tiêu chuẩn, nhân lực kỹ thuật và năng lực nghiên cứu - phát triển; liên kết giữa doanh nghiệp dẫn dắt với doanh nghiệp cung ứng, giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học và các trung tâm kỹ thuật chưa hình thành được hệ sinh thái thực sự hiệu quả. Sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào các khâu nghiên cứu - phát triển, thiết kế, phát triển vật liệu, thử nghiệm, chứng nhận, sở hữu trí tuệ và tích hợp hệ thống còn hạn chế.
Từ thực trạng này, Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị cho rằng, điều quan trọng hơn là phải xác định giá trị nào được tạo ra trong nước, công nghệ nào được làm chủ, doanh nghiệp Việt Nam đang đứng ở đâu và có thể tiến lên tầng nào của chuỗi giá trị. Đây là yêu cầu chuyển từ "nội địa hóa sản phẩm" sang "nội địa hóa giá trị và năng lực.
Hỗ trợ theo chuỗi, theo đơn hàng và kết quả đầu ra
Theo Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, mục tiêu tăng trưởng cao cùng hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược về đường sắt, năng lượng, công nghiệp quốc phòng - an ninh, hạ tầng số, trung tâm dữ liệu, điện tử, ô tô, cơ khí chế tạo và các ngành công nghệ mới sẽ tạo nhu cầu rất lớn về vật liệu, thiết bị, linh kiện và dịch vụ kỹ thuật.
Nếu năng lực cung ứng trong nước được nâng lên tương ứng, đây sẽ là thị trường để hình thành các doanh nghiệp công nghệ và chuỗi cung ứng của Việt Nam.
Trên cơ sở đó, ông Nguyễn Thanh Nghị đề nghị chuyển trọng tâm từ "có sản phẩm" sang "có năng lực"; lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hệ sinh thái phát triển công nghiệp hỗ trợ; chuyển từ hỗ trợ theo danh mục sang hỗ trợ theo chuỗi, theo đơn hàng và kết quả đầu ra.
Cùng với phát huy vai trò của khu vực kinh tế tư nhân và doanh nghiệp Việt Nam, thu hút FDI cần chuyển mạnh theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức lan tỏa, coi công nghệ, nghiên cứu - phát triển, nhân lực chất lượng cao và liên kết với doanh nghiệp Việt Nam là những nội dung quan trọng của hiệu quả thu hút đầu tư.
Việt Nam cũng cần lựa chọn có trọng tâm những ngành và công nghệ ưu tiên, bên cạnh nâng cấp chuỗi công nghiệp hỗ trợ hiện hữu, chủ động chuẩn bị năng lực cho các lĩnh vực mới như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, robot, tự động hóa, vật liệu mới, pin và lưu trữ năng lượng, thiết bị bay không người lái, hàng không - vũ trụ và sản xuất thông minh.
Đồng thời, cần xây dựng hạ tầng công nghiệp, hạ tầng kỹ thuật dùng chung đáp ứng chuẩn quốc tế; đổi mới phương thức hỗ trợ của Nhà nước theo hướng tập trung, có điều kiện và gắn với kết quả. Nguồn lực Nhà nước đóng vai trò "vốn mồi", tập trung vào những khâu doanh nghiệp khó tự vượt qua trong giai đoạn đầu như nghiên cứu - phát triển, thiết kế, phát triển mẫu, thử nghiệm, chứng nhận, đổi mới công nghệ, đào tạo nhân lực và chuyển đổi số.
Mục tiêu cuối cùng là hình thành hệ thống doanh nghiệp Việt Nam có năng lực thực chất, cung ứng ổn định, làm chủ ngày càng nhiều công đoạn có giá trị cao, từng bước trở thành nhà cung ứng chiến lược, nhà cung ứng cấp 1 và nhà tích hợp hệ thống.
Phát triển trên cơ sở lợi thế của từng địa phương
Phát biểu tại hội thảo, Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ Phạm Đại Dương đặt ra ba vấn đề chiến lược, cấp bách đối với phát triển công nghiệp hỗ trợ trong giai đoạn mới, trong đó nhấn mạnh yêu cầu phát huy vai trò kiến tạo của Nhà nước và tổ chức lại không gian phát triển trên cơ sở lợi thế của từng địa phương.
Theo Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ, vấn đề đặt ra là làm thế nào tạo được sự giao thoa giữa các chủ trương, chính sách này để hình thành một hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ, tối ưu hóa nguồn lực và tạo tác động cộng hưởng trong quá trình thực hiện.
Bên cạnh đó phát huy thế mạnh của từng địa phương, cần xác định lĩnh vực và khâu đột phá phù hợp, đồng thời tăng cường liên kết để tạo hiệu ứng lan tỏa trong vùng và cả nước.
Cùng với đó, cần phát huy vai trò điều phối, định hướng của Trung ương và xây dựng cơ chế hợp tác giữa các địa phương, bảo đảm tính đồng bộ, liên thông trong quy hoạch, đầu tư, phát triển hạ tầng, cơ sở dữ liệu và phân bổ nguồn lực.
Các ý kiến, đề xuất tại hội thảo sẽ được tổng hợp, chắt lọc phục vụ công tác tham mưu, hoàn thiện chủ trương, định hướng và các cơ chế, chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ trong giai đoạn mới.
