Ông Trump dọa đánh thuế 50% với ô tô và thép Canada

Ngày 24/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố từ ngày 1/1/2027, thuế đối với tất cả ô tô, xe tải, phụ tùng ô tô và thép của Canada sẽ tăng từ mức 25% hiện nay lên 50%.

Trong bài đăng trên mạng xã hội, ông Trump cáo buộc Canada trong nhiều năm qua áp các mức thuế cao vô lý đối với nông sản Mỹ. Tuyên bố được đưa ra sau khi hai nước không đạt được thỏa thuận trong các cuộc đàm phán nhằm ngăn Mỹ áp mức thuế mới 50% đối với một số mặt hàng của Canada.

Theo kế hoạch ban đầu, mức thuế 50% đối với khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada có hiệu lực từ ngày 19/8. Tổng thống Trump sau đó quyết định hoãn 3 ngày để hai bên có thêm thời gian đàm phán.

Tuy nhiên, các cuộc thương lượng không đạt được thỏa thuận. Từ 0 giờ 1 phút ngày 22/8 (giờ miền Đông của Mỹ), mức thuế 50% chính thức có hiệu lực đối với khoảng 20 tỷ USD hàng hóa Canada, tương đương khoảng 5% tổng kim ngạch hàng hóa Canada xuất khẩu sang Mỹ mỗi năm.

Các mặt hàng chịu tác động gồm rượu vang, bia, sản phẩm sữa, đồ nội thất, xi măng, quần áo, thiết bị điện tử, dụng cụ câu cá và dụng cụ khúc côn cầu.

Về phía Mỹ, Đại diện Thương mại Jamieson Greer cho rằng Canada không chấp nhận hoàn tất thỏa thuận theo các điều khoản hai bên đã đạt được trước đó, đồng thời đưa ra những yêu cầu mới và thay đổi một số cam kết.

Theo ông Greer, Washington đã đề xuất giảm thuế trong một số lĩnh vực như thép và nhôm, đồng thời dành cho Canada các điều kiện ưu đãi hơn so với các nước xuất khẩu lớn khác vào thị trường Mỹ. Ông Greer cho biết đề xuất của Washington còn bao gồm một khuôn khổ hợp tác kinh tế và an ninh quốc gia mới giữa hai nước.

Giới chức địa phương Canada trước đó cho biết Washington không hài lòng với việc các cửa hàng rượu tại Canada loại một số loại rượu và đồ uống có cồn của Mỹ khỏi kệ hàng.

Trong khi đó, Thủ tướng Canada Mark Carney cho rằng Mỹ đã thay đổi các điều khoản đề xuất vào phút chót theo hướng không công bằng và không mang lại hiệu quả kinh tế, đồng thời khiến Ottawa đặt câu hỏi về độ tin cậy của bất kỳ thỏa thuận nào. Ông Carney tuyên bố Canada không thể chấp nhận những gì Mỹ đề nghị và sẽ không đáp ứng những gì Washington yêu cầu.

Theo Thủ tướng Canada, Ottawa trước đó sẵn sàng dỡ bỏ một số mức thuế trả đũa đối với các lĩnh vực chiến lược như thép, nhôm và ô tô nếu Mỹ giảm đáng kể thuế đối với các ngành này. Canada cũng sẵn sàng vận động các tỉnh bang đưa rượu Mỹ trở lại các kệ hàng. Tuy nhiên, Ottawa không chấp nhận những yêu cầu mà nước này cho là ảnh hưởng đến chủ quyền, các ngành công nghiệp chủ chốt, chính sách ngôn ngữ và văn hóa.

Các động thái của Canada

Ngày 22/8, Canada tuyên bố sẽ áp dụng các biện pháp thuế quan trả đũa đối với hàng hóa Mỹ. Phát biểu tại Ottawa, Thủ tướng Mark Carney cho biết Canada sẽ đáp trả theo nguyên tắc "từng USD một", nhằm bảo vệ người lao động, nông dân, các gia đình và doanh nghiệp Canada.

Các biện pháp thuế quan của Canada dự kiến có hiệu lực từ ngày 8/9, với các mức thuế mới nhắm vào ngành thép và sữa của Mỹ, đồng thời bao gồm thiết bị nông nghiệp, bột giấy và giấy, cũng như hàng điện tử.

Trong tuyên bố ngày 21/8, ông Carney cho biết Canada đã chuẩn bị gần 25 tỷ USD cho các chương trình hỗ trợ người lao động và doanh nghiệp chịu tác động từ căng thẳng thương mại trong 18 tháng qua và sẽ công bố thêm các biện pháp hỗ trợ. Ottawa đồng thời đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhằm giảm sự phụ thuộc vào Mỹ.

Theo giới quan sát, việc Canada ấn định ngày 8/9 mới áp dụng các biện pháp trả đũa tạo ra khoảng thời gian hơn 2 tuần để Washington và Ottawa có thể nối lại thương lượng. Tuy nhiên, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết hiện chưa có kế hoạch đàm phán mới. Giới quan sát nhận định điều này làm tăng khả năng căng thẳng tiếp tục kéo dài trong ngắn hạn.

Cán cân thương mại Canada - Mỹ

Tổng kim ngạch thương mại hàng hóa và dịch vụ giữa Mỹ và Canada đạt khoảng 880 tỷ USD trong năm ngoái. Gần 72% kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Canada hướng tới thị trường Mỹ và khoảng 2 tỷ USD hàng hóa qua biên giới hai nước mỗi ngày.

Giữa hai nước tồn tại bất đồng trong một số vấn đề thương mại, trong đó có gỗ xẻ mềm của Canada và khả năng các nhà sản xuất Mỹ tiếp cận thị trường sữa được bảo hộ của Canada. Căng thẳng song phương cũng gia tăng kể từ khi Tổng thống Trump thúc đẩy chính sách thuế quan nhằm đưa hoạt động sản xuất trở lại Mỹ.

Thủ tướng Carney đã nhiều lần nhận định quan hệ Canada-Mỹ đã thay đổi về căn bản, bất kể kết quả của từng thỏa thuận thương mại cụ thể, và Canada cần đa dạng hóa thị trường để giảm phụ thuộc vào Mỹ.

Cuộc khủng hoảng lần này diễn ra sau khi Tổng thống Trump hồi tháng 7 tuyên bố có thể sử dụng Điều 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930 để áp mức thuế lên tới 50% đối với hàng hóa Canada. Theo thông tin trong tài liệu, đây là công cụ pháp lý chưa từng được một Tổng thống Mỹ sử dụng để áp thuế kể từ khi điều khoản này được ban hành năm 1930.

Ngoài vấn đề thuế quan, Mỹ và Canada cũng cần đàm phán sửa đổi Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA) sau khi Tổng thống Trump không đồng ý gia hạn thỏa thuận theo các điều khoản hiện hành.