Ông Putin và ông Tập bàn về "sự bất tử": Một nước Nga kiêu hãnh đừng nói đến việc ở “chiếu dưới” Trung Quốc

Khi tản bộ qua Quảng trường Thiên An Môn ở Bắc Kinh vào tháng 9 năm ngoái, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin dường như đã cùng suy ngẫm về khả năng liệu việc cấy ghép nội tạng có thể kéo dài đáng kể tuổi thọ của con người hay không.

"Nội tạng người có thể được cấy ghép liên tục. Càng sống lâu, ngài càng trẻ ra và thậm chí có thể đạt được sự bất tử", người ta nghe thấy phiên dịch viên của ông Putin nói.

"Một số người dự đoán rằng trong thế kỷ này, con người có thể sống tới 150 tuổi", phiên dịch viên của ông Tập Cận Bình được cho là đã đáp lời.

Khoảnh khắc micro vô tình thu âm này đã hé lộ phần nào một góc nhìn đầy thú vị về mối quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo và là một trong số ít những lần công chúng được hé lộ về một mối quan hệ vô cùng kín kẽ của cả hai.

Đây là một cái nhìn phóng chiếu hiếm hoi về một mối quan hệ Nga-Trung vốn gây nhiều hiểu lầm, tưởng rằng sẽ tan rã nhanh chóng nhưng lại bền chặt hơn tưởng tượng.

Ông Putin trở lại Bắc Kinh vào ngày hôm nay 19/5, trùng thời điểm kỷ niệm 25 năm ngày ký kết Hiệp ước Láng giềng Tốt đẹp và Hợp tác Hữu nghị giữa Nga và Trung Quốc.

Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đến thăm ông Tập vào tuần trước, ông đã được đón tiếp bằng những bữa tiệc xa hoa với bộ đồ ăn bằng vàng và chuyến tham quan một ngôi đền danh tiếng. Chuyến thăm của ông Putin lại mang đến cảm giác kín đáo hơn nhiều, với rất ít thông tin được công bố trước.

Trong khi một số người ở Washington có thể đang hy vọng rằng ông Trump sẽ kéo được Bắc Kinh ra khỏi Moscow, thì những hy vọng như vậy dường như chỉ là sự viển vông, theo BBC.

Trung Quốc và Nga trong những năm gần đây đã mô tả mối quan hệ của họ là "tình hữu nghị không giới hạn". Vậy, điều này được xây dựng trên cơ sở nào, và liệu "cuộc tình" của họ có kéo dài mãi?

Không cân xứng nhưng không lép vế

Nga có thể ca ngợi mối quan hệ đối tác "không giới hạn" với Trung Quốc - cụm từ được đưa ra khi Tổng thống Vladimir Putin và Chủ tịch Tập Cận Bình gặp nhau trước đây - song thực tế, mối quan hệ này đang ngày càng nghiêng hẳn về một phía, tờ DW nhận định.

Sự chuyển động này hiện diện trên nhiều lĩnh vực, từ kinh tế cho đến công nghệ. Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Nga, trong khi Nga chỉ chiếm 4% thương mại quốc tế của Trung Quốc. Trung Quốc xuất khẩu sang Nga nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào khác và nền kinh tế của nước này lớn hơn đáng kể so với nền kinh tế Nga.

Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (CREA) ước tính rằng Trung Quốc đã mua hơn 372 tỷ USD nhiên liệu hóa thạch của Nga kể từ khi xung đột nổ ra. Điều này mang lại cho Moscow nguồn ngoại tệ thiết yếu trước vòng vây trừng phạt của phương Tây.

Đổi lại, Trung Quốc đã xuất khẩu gần 116 tỷ USD hàng hóa sang Nga vào năm 2024, cung cấp hệ thống máy móc, thiết bị điện tử và xe cộ để lấp đầy khoảng trống mà các nhà cung cấp phương Tây để lại sau khi rút khỏi thị trường Nga.

Mặc dù Bắc Kinh đã tránh việc xuất khẩu trực tiếp các khí tài quân sự hoàn chỉnh sang Nga, nhưng Trung Quốc đã cung cấp lượng hàng hóa lưỡng dụng trị giá hàng tỷ USD — bao gồm các sản phẩm và công nghệ dân sự có khả năng ứng dụng trong quân sự. Những mặt hàng này đã góp phần đáng kể trong việc duy trì nền công nghiệp quốc phòng của Nga.

Tập đoàn công nghệ khổng lồ Huawei – vốn bị Mỹ trừng phạt và cũng bị loại khỏi mạng 5G của Anh sau quá trình đánh giá của chính phủ nước này – đã tận dụng sự vắng bóng của các công ty phương Tây để trở thành trụ cột chính trong ngành viễn thông của Nga.

Với những rạn nứt ngày càng sâu sắc trong mối liên kết với phương Tây, Trung Quốc đã trở thành điểm đến ưu tiên hàng đầu của Nga khi tìm kiếm các chuyên môn về công nghệ, khoa học hay công nghiệp.

Kể từ năm 2022, Moscow ngày càng trở nên phụ thuộc vào các linh kiện của Trung Quốc. Một báo cáo gần đây của Bloomberg cho thấy Nga đang nhập khẩu hơn 90% các công nghệ bị trừng phạt từ Trung Quốc, tăng 10% so với năm trước đó.

Mối quan hệ này có sự chênh lệch rất lớn, và bất kỳ thỏa thuận nào được ký kết giữa hai nước cũng rất có thể sẽ phải tuân theo các điều khoản của Trung Quốc, Alexander Gabuev, giám đốc viện nghiên cứu Trung tâm Carnegie Nga - Á Âu, nhận định. Ông nhấn mạnh: "Nga hoàn toàn nằm trong tay Trung Quốc, và Trung Quốc có thể áp đặt các điều khoản."

Nga nhận thức rất rõ về những rủi ro của sự mất cân bằng này. Trong một bài bình luận gần đây có tựa đề "Chúng ta không cúi đầu trước bất kỳ ai" do ông Dmitry Trenin, chủ tịch viện nghiên cứu Hội đồng Các vấn đề Quốc tế Nga chắp bút, ông đã nói rõ rằng Nga không muốn trở thành một nước chư hầu.

Nói về Trung Quốc, ông cho biết: "Điều vô cùng cần thiết đối với chúng ta là duy trì vị thế bình đẳng trong các mối quan hệ và phải luôn nhớ rằng Nga là một cường quốc không thể đóng vai trò đối tác chiếu dưới."

Tuy nhiên, lợi thế lớn của Moscow và cũng là rào cản ngăn họ bị Bắc Kinh chèn ép, chính là khả năng giữ vững lập trường của mình.

Theo Marcin Kaczmarski, giảng viên ngành nghiên cứu an ninh tại Đại học Glasgow, Trung Quốc nhận thức được sự bất đối xứng này lớn đến mức nào nhưng chính họ không muốn gây ra sự phản ứng từ phía Nga.

"Trung Quốc không hề chèn ép Nga”, ông nói. Điều này một phần là do làm như vậy sẽ không khôn ngoan – Nga có thể đang ở vị thế đối tác "chiếu dưới", nhưng họ cũng là một quốc gia đầy kiêu hãnh.

Chuyên gia Gabuev từ trung tâm Carnegie nhận định rằng ngay cả khi Trung Quốc cố gắng ép buộc Nga, thì Nga "chắc chắn không phải là kiểu quốc gia sẽ chấp nhận điều đó ngay lập tức".

"Nga mang đến nhiều giá trị trên bàn đàm phán về một số công nghệ quân sự, chẳng hạn như các thiết bị ngách mà họ vẫn có thể bán, cũng như khả năng thử nghiệm một số thiết bị hoặc linh kiện của Trung Quốc."

Nga cũng sở hữu nguồn tài nguyên năng lượng khổng lồ có tầm quan trọng chiến lược đối với Trung Quốc. Tại một cuộc họp báo vào tháng 5, ông Putin cho biết hai bên đang tiến rất gần đến việc thực hiện "một bước tiến vô cùng quan trọng trong hợp tác dầu khí".

Có lẽ ông đang đề cập đến đường ống dẫn khí Power of Siberia 2 (Sức mạnh Siberia 2), dự án mà gã khổng lồ khí đốt Nga Gazprom và Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC) được cho là đã ký thỏa thuận sơ bộ sau nhiều năm đàm phán bị đình trệ.

Đường ống này sẽ là nhân tố thay đổi cuộc chơi nếu được xây dựng, cung cấp 50 tỷ mét khối khí đốt của Nga cho Trung Quốc thông qua ngả Mông Cổ.

Và đối với Trung Quốc, khi cuộc khủng hoảng tiếp diễn ở eo biển Hormuz, canh bạc của nước này vào năng lượng Nga dường như đang đem lại trái ngọt. Đây không chỉ là câu chuyện về mức giá, mà còn là việc đảm bảo tương lai an ninh năng lượng nội địa của Trung Quốc trong một thế giới ngày càng nhiều biến động.

Không phải đồng minh, không sợ sụp đổ

Bất cứ khi nào Trung Quốc và Nga có vẻ như đang rẽ theo những hướng khác nhau, một sự thật hiển nhiên cốt lõi trong mối quan hệ của họ lại trở nên rõ ràng: không quốc gia nào bắt buộc phải nghe theo quốc gia nào, bởi vì đây không phải là một liên minh chính thức.

"Đó không phải là một liên minh, mà là một mối quan hệ đối tác chiến lược linh hoạt", Bobo Lo, cựu phó đại sứ tại Đại sứ quán Australia ở Moscow nhận định, một mối quan hệ đã bền bỉ vượt qua những lời dự đoán lặp đi lặp lại về sự sụp đổ.

Mặc dù sự mất cân bằng ngày càng tăng trong mối quan hệ giữa Moscow và Bắc Kinh là một điểm yếu về dài hạn, nhưng bất kỳ dự đoán nào về sự sụp đổ đều có vẻ xa vời, ít nhất là trong ngắn hạn.

Bất chấp những khác biệt giữa hai bên, ông Lo khẳng định: "Mối quan hệ đối tác Trung - Nga vẫn rất bền bỉ. Cả hai bên đều nhận ra rằng nó quá quan trọng để có thể đổ vỡ, đặc biệt là khi không có bất kỳ giải pháp khả thi nào thay thế cho việc tiếp tục hợp tác."