Một thành phố 'vô danh' nhưng đáng sống top đầu thế giới, liệu TP.HCM có làm được điều tương tự?

“Điều gì làm nên một đô thị đáng sống, ‘siêu đô thị’ TP.HCM ra sao sau 10 năm nữa và sẽ giống với thành phố nào trên thế giới?”.

Đây là câu hỏi được một khán giả đặt ra tại Diễn đàn “TP.HCM tái định hình siêu đô thị - Những siêu dự án kiến tạo diện mạo, chất lượng cuộc sống TP.HCM giai đoạn 2030 - 2035”, chiều 30/9.

Diễn giả là các kiến trúc sư và chuyên gia về quy hoạch đã có phần trả lời thú vị cho câu hỏi trên.

Đáng sống là mức lương 10 triệu đồng vẫn thấy phù hợp

Theo KTS Ngô Viết Nam Sơn, Chủ tịch NgoViet Architects & Planners, trên thế giới hàng năm đều có các bảng xếp hạng về đô thị đáng sống. Trong danh sách này thường có Melbourne (Úc), Vancouver (Canada) hay Thụy Sĩ xếp đầu.

Nhưng ông Sơn không cho rằng, đó là những nơi đáng sống đối với người Việt Nam. Bởi, chúng ta hãy đặt câu hỏi: Đáng sống đối với ai

Nhu cầu của con người rất đa dạng. Có những người thích sống ở một đô thị sầm uất suốt 24 giờ như là Phố Đông (Thượng Hải, Trung Quốc), nhưng cũng có người thích sống chậm ở một không gian yên tĩnh, thậm chí không cần internet.

Do đó, về bản chất, đáng sống phải là đồng lương trả được tiền nhà. Gần nơi ở của người dân có trường học với chi phí học tập vừa phải, gần chợ với chi phí mua sắm vừa phải. Tất cả đồng lương trang trải được một cuộc sống đủ đầy cho gia đình.

Như vậy, hình ảnh siêu đô thị đáng sống cho TP.HCM là phải đáp ứng được một cộng đồng đa bản sắc và cho tất cả cư dân có cơ hội chọn lựa.

Ví dụ, ngày hôm nay, người có lương 10 triệu đồng/tháng có môi trường sống phù hợp. 10 hay 20 năm sau khi có mức lương 50 triệu đồng hay 100 triệu đồng thì họ có thể thay đổi môi trường sống khác.

Mỗi con người đều có quyền lựa chọn môi trường sống phù hợp với mình. Đó là định nghĩa phù hợp nhất về đô thị đáng sống.

Chuyện về một thành phố 'vô danh'

Đồng quan điểm với chia sẻ trên, ông Nguyễn Đỗ Dũng, CEO enCity - một chuyên gia trong lĩnh vực quy hoạch – cho rằng, những danh hiệu về đô thị đáng sống thường bị nhầm là nơi chốn cho người giàu.

Nhưng không phải vậy, đô thị đáng sống phải dành cho phần đông dân số. Tức là, với mức thu nhập không cần cao, người dân vẫn an cư trong một môi trường sống chấp nhận được.

Như vậy, đáng sống tức là chất lượng hạ tầng và dịch vụ công tốt. Đường tốt, metro tốt, bệnh viện tốt, nhiều công viên… nhưng thuế lại thấp.

Để giải hai bài toán trái ngược trên, ông Dũng nói về thành phố Calgary – nơi ông từng học tập – và cũng là một ví dụ “sáng” về cách tạo ra một nơi đáng sống mà không cần nhiều tiền. Calgary đã giải được bài toán nêu trên.

Calgary là thành phố có khoảng 1 triệu dân, đứng thứ tư về dân số ở Canada. Điều đặc biệt là hầu như mọi người không biết tên của thành phố này.

Tuy nhiên, Calgary là thành phố có thuế thấp nhất khu vực Bắc Mỹ, chỉ bằng một nửa Montreal (thành phố lớn thứ hai Canada). Song, Calgary lại có chất lượng nước sạch, chất lượng hệ thống metro hiệu quả nhất Bắc Mỹ, với thu nhập đầu người cao.

Làm sao để Calgary làm được chuyện đó?

Nguyên tắc đầu tiên là thành phố luôn có 30 năm quỹ đất thô dùng cho phát triển — đất sạch, và 15 năm quỹ đất đã có hạ tầng để phát triển. Điều này giúp giảm giá bất động sản. Một nơi đáng sống không thể có chi phí địa ốc cao cho doanh nghiệp và người dân.

Điểm thứ hai, Calgary tính toán việc cấu trúc đô thị rất kỹ lưỡng để đầu tư công là thấp nhất. Vì đầu tư công thấp thì mới thu thuế thấp.

Ví dụ, Calgary có một con sông chảy cắt giữa lòng thành phố. Trong lịch sử, cư dân Calgary đã phát triển các khu vực trung tâm ở một bên bờ sông và chiến lược quy hoạch hiện tại của họ là không phát triển sang bên kia bờ.

Chính quyền muốn hạn chế xây cầu, do dây thêm cầu sẽ phải thu thêm thuế.

Dẫn chứng thứ ba, Calgary là thành phố tiên phong của Bắc Mỹ triển khai mô hình nhập các đơn vị hành chính, ngay từ năm 1956. Chính quyền Calgary tính toán từng chi tiết để làm sao với số lượng công chức ít nhưng họ vẫn đảm bảo hạ tầng tốt, thu thuế ít và người dân có thu nhập cao.

Minh chứng là số lượng nghị viên Hội đồng thành phố tại Calgary chỉ bằng 1/3 so với Edmonton (thành phố có dân số tương đương, cũng tại Canada), nhưng Calgary luôn có trong danh sách một trong 10 thành phố đáng sống trên thế giới.

Calgary cũng thành công về kinh tế khi chỉ đứng thứ tư về mặt dân số tại Canada nhưng lại đứng thứ hai về diện tích sàn văn phòng. Do các doanh nghiệp đổ xô về Calgary do có mức đánh thuế thấp.

Như vậy, có thể coi Calgary là hình mẫu về một thành phố đáng sống với chiến lược nhất quán trong hàng chục năm phát triển. Và đôi khi, để thực hiện chiến lược đó, cần có sự mạnh tay trong ra quyết định.

“Cái gì tốn tiền là không làm. Đây là cách suy nghĩ của chính quyền thành phố Calgary”, ông Nguyễn Đỗ Dũng chia sẻ.

Tầm nhìn và “mắt xanh”

Sau khi nghe câu chuyện về thành phố Calgary, KTS Hoàng Thúc Hào, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam nêu quan điểm, để có một nơi đáng sống, bên cạnh sự xuất hiện của các chủ đầu tư thì cơ quan quản lý Nhà nước phải có tầm nhìn và “mắt xanh”.

“Mắt xanh” ở đây là cách nhìn nhận, đánh giá vấn đề, giống việc chính quyền Calgary không phát triển đô thị sang bên kia bờ sông.

Quay trở lại câu chuyện trong nước, ông Hào cho rằng, thành phố Hội An có thể là một ví dụ tương tự. Trong cơn sốt bất động sản, những cựu lãnh đạo của thành phố này đã không hy sinh những cánh đồng ruộng và biến chúng thành khu đô thị.

Nhờ đó mà khi đi vào di sản thế giới của ngày hôm nay, người dân vẫn còn được thấy những thửa ruộng xen kẽ trong các ngôi làng của thành phố. Hầu hết các kiến trúc sư tài năng của Việt Nam đều “biểu diễn” công trình đẹp của họ tại thành phố này.

Trong khi đó, KTS Trần Khánh Trung, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP.HCM chỉ ra 5 điểm để TP.HCM có thể trở thành một nơi đáng sống trong tương lai.

Thứ nhất là con người có việc làm. Thứ hai là có nhà ở. Thứ ba là quãng đường di chuyển đi làm phù hợp, không quá xa. Thứ tư là thành phố có môi trường sống khoẻ mạnh. Thứ năm là cá nhân phải được trải nghiệm các nhu cầu sống, dịch vụ tại thành phố đó.

Có thể thấy, mỗi bước chuyển mình của TP.HCM đều tạo ra yêu cầu mới đối với không gian đô thị và đời sống người dân.

Theo ông Nguyễn Chánh Phương, Phó Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến Gỗ TP.HCM (HAWA), những dự án hạ tầng và đô thị quy mô lớn có thể tạo ra các trung tâm phát triển, cơ hội đầu tư mới, đồng thời đặt ra kỳ vọng về môi trường sống tốt hơn, giao thông thuận tiện hơn và không gian công cộng gần gũi hơn với người dân.

Như vậy, bài toán đặt ra không chỉ là tạo dựng một TP.HCM lớn hơn về quy mô, mà phải hình thành một đô thị có khả năng tăng trưởng, tạo việc làm, cung cấp nhà ở phù hợp và bảo đảm chất lượng sống cho nhiều thế hệ.

“Khi các cực phát triển, hành lang kinh tế và hệ thống giao thông được kết nối với nhau, giá trị cuối cùng của quy hoạch vẫn được đo bằng một yếu tố gần gũi nhất là người dân có thể an cư, làm việc và cải thiện chất lượng đời sống cả về vật chất lẫn tinh thần”, ông Phương nói.

Diễn đàn “TP.HCM tái định hình siêu đô thị - Những siêu dự án kiến tạo diện mạo, chất lượng cuộc sống TP.HCM giai đoạn 2030 - 2035” do Hội Mỹ nghệ và Chế biến Gỗ TP.HCM (HAWA) cùng Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu Xây dựng TP.HCM (SACA) tổ chức, nằm trong khuôn khổ Triển lãm Nội thất và Xây dựng Việt Nam (VIBE 2026).

Diễn ra từ ngày 30/09 đến 03/10/2026, VIBE quy tụ hơn 300 doanh nghiệp, 700 gian hàng và giới thiệu hơn 10.000 giải pháp không gian sống hiện đại. Ngay trong ngày đầu tiên khai mạc, triển lãm đã thu hút hơn 3.900 khách tham quan.