Phát biểu kết luận, tại Hội thảo "Định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam", Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đưa ra lộ trình đổi mới mạnh mẽ với 5 chuyển đổi căn bản.
Công nghiệp hỗ trợ vẫn "rộng mà chưa sâu, nhiều mà chưa mạnh"
Theo thống kê chưa đầy đủ được Phó Thủ tướng Thường trực dẫn tại hội thảo, cả nước hiện có trên 7.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, khoảng 30% đã tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, một số tập đoàn trong nước bắt đầu đóng vai trò đầu chuỗi.
Tuy nhiên, công nghiệp hỗ trợ vẫn "rộng mà chưa sâu, nhiều mà chưa mạnh". Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 77% kim ngạch xuất khẩu năm 2025 và 80,1% trong 8 tháng năm 2026, với tốc độ tăng 26,9%, trong khi xuất khẩu của khu vực kinh tế trong nước tăng 7,4%.
Ngay khi nêu những con số này, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu các cơ quan chức năng tiếp tục đánh giá, làm rõ trong tỉ trọng xuất khẩu của khu vực FDI, doanh nghiệp Việt Nam thực sự tham gia và tạo ra bao nhiêu giá trị. Đây là cơ sở để đánh giá đúng thực chất năng lực công nghiệp hỗ trợ trong nước.
Mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế. Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới được Phó Thủ tướng Thường trực dẫn tại hội thảo, tỉ lệ này mới khoảng 18% và chủ yếu tập trung ở doanh nghiệp lớn. Cung ứng trong nước cho công nghiệp công nghệ cao chỉ đạt khoảng 5-10%. Nhiều lĩnh vực như đúc, rèn, xử lý nhiệt, xử lý bề mặt còn những khoảng trống.
“Những con số trên đòi hỏi phải nghiên cứu lại cách làm, chứ vấn đề không chỉ nằm ở việc tiếp tục thay đổi thể chế hay ban hành thêm chính sách”, Phó Thủ tướng Thường trực nói.
Những hạn chế trên bắt nguồn từ các điểm nghẽn mang tính hệ thống, gồm thiếu thị trường dẫn dắt và doanh nghiệp đầu chuỗi đặt hàng ổn định, ưu đãi chưa phù hợp với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hạ tầng tiêu chuẩn, đo lường, thử nghiệm còn yếu, nhân lực "thừa thầy, thiếu thợ", phối hợp chưa chặt và chưa đo được chính xác những thay đổi mà chính sách tạo ra. Sâu xa hơn là tư duy thu hút đầu tư theo số lượng.
Phó Thủ tướng Thường trực lưu ý, muốn tham gia chuỗi cung ứng, bản thân doanh nghiệp Việt Nam phải đủ mạnh để đáp ứng yêu cầu. Khi sản phẩm, mẫu mã liên tục thay đổi, doanh nghiệp trong nước phải có khả năng thích ứng tương ứng, đáp ứng tiêu chuẩn của doanh nghiệp đầu chuỗi.
5 chuyển đổi để làm chủ năng lực công nghiệp hỗ trợ
Từ những nhận thức trên, Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị các cơ quan, bộ, ngành đổi mới mạnh mẽ cách tiếp cận phát triển công nghiệp hỗ trợ với 5 chuyển đổi căn bản.
Thứ nhất, chuyển từ "nội địa hóa theo tỉ lệ" sang "làm chủ năng lực", phân định rõ năng lực nào cần tự chủ, năng lực nào phải bảo đảm khả năng thay thế, không đặt mục tiêu tự sản xuất bằng mọi giá đối với tất cả đầu vào.
Thứ hai, chuyển từ hỗ trợ dàn trải theo tên ngành sang tập trung theo chuỗi, theo công đoạn, theo những bài toán lớn của đất nước và hiệu quả đầu ra.
Thứ ba, chuyển từ ưu đãi đầu vào sang hỗ trợ theo kết quả, có điều kiện, có thời hạn. Nhà nước đóng vai trò "vốn mồi", chia sẻ rủi ro, kiên quyết không để phát sinh cơ chế xin - cho.
Thứ tư, chuyển từ chú trọng "thu hút FDI" sang "sử dụng hiệu quả FDI", tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Việt Nam.
Thứ năm, chuyển từ quản lý theo hoạt động sang quản lý theo kết quả. Nguồn lực ngân sách bỏ ra phải tạo thêm nhà cung ứng đạt chuẩn và thêm giá trị gia tăng trong nước.
Xuyên suốt các chuyển đổi này là nguyên tắc doanh nghiệp là trung tâm, là chủ thể, trong đó khu vực tư nhân cần được đặc biệt chú trọng trong phát triển công nghiệp hỗ trợ. Nhà nước kiến tạo, tạo thị trường ban đầu. Thị trường trong nước là điểm tựa, xuất khẩu là thước đo cuối cùng của năng lực cạnh tranh.
Đo bằng mục tiêu cụ thể
Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng cách tiếp cận mới phải được đo bằng những mục tiêu cụ thể.
Đến năm 2030, một số ngành công nghiệp chủ lực đặt mục tiêu tỉ lệ nội địa hóa bình quân 40-45%, trong đó điện tử 25-30%, cơ khí chế tạo 40%, ô tô 22-30%, dệt may 60%, da giày 60-65%, công nghiệp công nghệ cao 15%. Chỉ số năng lực cạnh tranh công nghiệp thuộc nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN.
Đến năm 2035, tỉ lệ nội địa hóa tiếp tục được nâng lên, trong đó cơ khí chế tạo đạt 50%, dệt may 70%. Doanh nghiệp Việt Nam chủ động được các khâu nghiên cứu, thiết kế, chế tạo.
Tầm nhìn đến năm 2045 là công nghiệp hỗ trợ Việt Nam làm chủ công nghệ lõi của các ngành công nghiệp nền tảng, tham gia những khâu có giá trị cao của chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu, đủ sức duy trì năng lực sản xuất trong mọi tình huống.
Để đạt các mục tiêu trên, Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị tập trung thực hiện các nhóm nhiệm vụ.Cụ thể: Tiếp tục hoàn thiện thể chế, thể chế hóa đầy đủ chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ; Kiến tạo thị trường dẫn dắt, nghiên cứu cơ chế để đầu tư công, các dự án hạ tầng chiến lược, mua sắm công và mua sắm của doanh nghiệp nhà nước trở thành "đơn đặt hàng đầu tiên" cho doanh nghiệp trong nước.
Phát huy vai trò của doanh nghiệp đầu chuỗi và tăng cường liên kết với khu vực FDI. Xây dựng hạ tầng kỹ thuật, nghiên cứu ứng dụng dùng chung và tăng cường phối hợp giữa Nhà nước, nhà trường, viện nghiên cứu, nhà khoa học với doanh nghiệp, từ nghiên cứu, thử nghiệm đến sản xuất.
Phát triển nguồn nhân lực chiến lược, ưu tiên kỹ sư thiết kế, kỹ sư hệ thống, tổng công trình sư, thợ gia công chính xác, kỹ thuật viên phòng sạch. Đào tạo cần chuyển mạnh theo nhu cầu xã hội và đơn đặt hàng của doanh nghiệp.
Đổi mới công cụ tài chính, tín dụng, chuyển trọng tâm từ ưu đãi thuế sang các công cụ dựa trên chi phí thực tế, kết nối các quỹ hiện có thành bộ công cụ thống nhất, phát triển tín dụng chuỗi cung ứng, cho vay dựa trên hợp đồng, đơn hàng và hiệu quả của doanh nghiệp.
Tổ chức lại không gian phát triển theo các cụm liên kết ngành, hình thành các khu công nghiệp chuyên ngành có hạ tầng xử lý môi trường tập trung.
Xây dựng hệ thống tiêu chí theo dõi, đánh giá, cơ sở dữ liệu và bản đồ năng lực nhà cung ứng quốc gia. "Không đo được thì khó có thể quản lý được", Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh.
.png "Nóng: Toàn bộ cổ phiếu niêm yết trên HNX sắp chuyển sang HOSE"){kind=avatar}
.png "Nóng: Cơ trưởng bị cơ phó đâm trong buồng lái, máy bay Boeing 737 chở 180 người đột ngột cắm đầu lao dốc hơn 5.000 mét, Israel nghi ngờ khủng bố")
