Cơn sốt AI bắt đầu tạo ra một “núi nợ” 450 tỷ USD

450 tỷ USD nợ AI trong một năm

Trong báo cáo ổn định tài chính công bố ngày 30/9, BoE dẫn ước tính của Morgan Stanley cho biết lượng phát hành nợ liên quan đến AI trên toàn cầu đã đạt khoảng 450 tỷ USD trong năm tính đến tháng 9, cao hơn gấp đôi so với cả năm 2025. Quy mô này thậm chí được dự báo vượt tổng lượng trái phiếu Chính phủ Anh phát hành trong năm nay.

Điều khiến BoE đặc biệt quan tâm không phải là nguy cơ các tập đoàn công nghệ lớn lập tức vỡ nợ. Vấn đề nằm ở tốc độ gia tăng vay nợ và mức độ ngày càng phức tạp của các phương thức huy động vốn để tài trợ cho cuộc đua AI.

“Việc phát hành nợ liên quan đến AI tăng nhanh” đang khiến thị trường vốn ngày càng phụ thuộc vào triển vọng của ngành này, theo Ủy ban Chính sách Tài chính của BoE. Nếu kỳ vọng về doanh thu, lợi nhuận hoặc tốc độ phổ cập AI bị điều chỉnh mạnh, cú sốc không còn chỉ giới hạn ở cổ phiếu công nghệ mà có thể lan sang thị trường tín dụng và trái phiếu chính phủ.

Đây là bước thay đổi đáng kể so với giai đoạn đầu của cơn sốt AI. Khi đó, phần lớn khoản đầu tư được tài trợ bằng lượng tiền mặt khổng lồ mà các tập đoàn công nghệ tích lũy trong nhiều năm. Nhưng quy mô đầu tư hiện đã tăng quá nhanh, buộc các doanh nghiệp phải tìm đến nguồn vốn bên ngoài.

Cuộc đua xây trung tâm dữ liệu đang ngốn tiền chưa từng có

Theo BoE, đầu tư của các “hyperscaler” (các nhà cung cấp hạ tầng điện toán quy mô lớn) trong lĩnh vực AI đang tăng với tốc độ chưa từng thấy. Trong nửa đầu năm 2026, lượng trái phiếu đầu tư cấp cao do 5 tập đoàn AI lớn phát hành đã chiếm hơn 15% tổng lượng phát hành mới trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp đầu tư cấp cao bằng USD, trong khi cuối năm 2025 họ chỉ chiếm khoảng 3% lượng nợ đang lưu hành.

Barclays ước tính riêng năm 2026, khoảng 240 tỷ USD nhu cầu đầu tư của các hyperscaler sẽ được tài trợ thông qua phát hành trái phiếu đầu tư cấp cao. Con số này lớn hơn đáng kể lượng nợ cấp cao mà nhóm 6 ngân hàng lớn của Mỹ thường phát hành mỗi năm, khoảng 150-170 tỷ USD.

Không chỉ trái phiếu doanh nghiệp, AI còn đang lan sang tín dụng đòn bẩy, tín dụng tư nhân và tài chính cấu trúc.

BoE cho biết các công ty AI đã chiếm khoảng 41% lượng phát hành trái phiếu lợi suất cao mới tại Mỹ trong năm nay, không tính các khoản tái cấp vốn, dù nhóm này chỉ chiếm khoảng 1% chỉ số trái phiếu lợi suất cao của JPMorgan vào cuối năm 2025.

Điều đó cho thấy AI đang nhanh chóng trở thành một trong những động lực lớn nhất của thị trường vốn.

Những khoản nợ không phải lúc nào cũng nằm trên bảng cân đối

Một trong những vấn đề khiến giới quản lý tài chính lo ngại là quy mô thực sự của nghĩa vụ tài chính liên quan đến AI có thể lớn hơn những gì thể hiện trong số liệu nợ doanh nghiệp thông thường.

Các công ty công nghệ đang sử dụng liên doanh, công ty dự án, công ty mục đích đặc biệt, hợp đồng thuê dài hạn, bảo lãnh giá trị còn lại và những hình thức tài trợ ngoài bảng cân đối để xây dựng trung tâm dữ liệu và mua chip AI.

BoE cảnh báo những cấu trúc này khiến việc xác định chính xác rủi ro đang nằm ở đâu trở nên khó khăn hơn. Nếu nhu cầu điện toán AI thấp hơn dự kiến hoặc giá trị các trung tâm dữ liệu và chip giảm mạnh, những khoản nợ tưởng như nằm ở các dự án riêng biệt có thể cuối cùng quay trở lại bảng cân đối của những tập đoàn lớn.

UBS đưa ra một ví dụ đặc biệt đáng chú ý. Tháng 6, Apollo và Blackstone dẫn đầu một thương vụ tín dụng tư nhân khoảng 35 tỷ USD để tài trợ cho hạ tầng phục vụ Anthropic. Khoản nợ không trực tiếp được ghi nhận trên bảng cân đối của Anthropic. Thay vào đó, một công ty mục đích đặc biệt mua khoảng 1 triệu chip AI tùy biến của Google rồi cho Anthropic thuê; dòng tiền thuê được dùng để trả nợ. Broadcom hỗ trợ các khoản nợ ưu tiên, trong khi Google bảo lãnh các hợp đồng thuê địa điểm.

Cấu trúc này cho phép Anthropic bổ sung khoảng 1 gigawatt năng lực điện toán mà không ghi nhận thêm nợ trực tiếp trên bảng cân đối.

Đây chính là điều khiến cuộc đua AI trở nên khác biệt: rủi ro tài chính có thể được phân tán qua nhiều lớp doanh nghiệp và hợp đồng, thay vì tập trung ở chính công ty AI.

Anthropic cho thấy quy mô của cuộc đua lớn đến mức nào

Ngay trước cảnh báo của BoE, hồ sơ IPO của Anthropic đã cho thấy quy mô vốn cần thiết để duy trì cuộc đua AI có thể khổng lồ đến mức nào.

Theo Reuters, Anthropic dự kiến chi ít nhất 518 tỷ USD trong một thập niên để xây dựng hạ tầng AI với 6 đối tác. Khoảng 80% các cam kết này là không thể hủy hoặc vẫn phải thanh toán ngay cả khi Anthropic không sử dụng toàn bộ năng lực đã cam kết.

Trong số đó, Anthropic dự kiến chi ít nhất 111,1 tỷ USD cho Google, 110 tỷ USD cho Amazon và 31,4 tỷ USD cho Microsoft theo các thỏa thuận hạ tầng dài hạn.

Hồ sơ cũng cho thấy Amazon và Google đã xử lý khoảng 47% doanh thu của Anthropic trong năm 2025, cho thấy mối quan hệ giữa các công ty AI và những nhà cung cấp hạ tầng điện toán ngày càng đan xen.

Nói cách khác, cuộc đua AI không còn đơn thuần là chuyện một công ty phần mềm đầu tư vào mô hình ngôn ngữ. Đằng sau nó là một chuỗi vốn khổng lồ liên kết nhà sản xuất chip, nhà cung cấp điện toán đám mây, chủ trung tâm dữ liệu, ngân hàng, quỹ tín dụng tư nhân và nhà đầu tư trái phiếu.

Nhà đầu tư trái phiếu bắt đầu thận trọng

Dấu hiệu cảnh báo đã xuất hiện trên thị trường trái phiếu. Theo Reuters, nhà đầu tư đang ngày càng thận trọng với trái phiếu của các doanh nghiệp liên quan đến AI, không phải vì cho rằng những tập đoàn lớn như Alphabet, Amazon, Microsoft hay Meta sắp vỡ nợ, mà bởi quy mô và tốc độ vay vốn ngày càng khó dự đoán.

Chênh lệch lợi suất của trái phiếu AI đã tăng lên khoảng 115 điểm cơ bản, so với khoảng 78 điểm cơ bản của thị trường trái phiếu doanh nghiệp đầu tư cấp cao nói chung.

Goldman Sachs dự báo tổng lượng nợ phát hành của các hyperscaler có thể đạt khoảng 420 tỷ USD trong năm 2027, tăng 60% so với ước tính cho năm 2026.

Điều này cho thấy thị trường vẫn sẵn sàng cung cấp vốn cho cuộc đua AI, nhưng nhà đầu tư bắt đầu đòi hỏi mức bù rủi ro cao hơn.

S&P cũng cảnh báo chất lượng tín dụng đang suy yếu

S&P Global Ratings đã đưa ra cảnh báo tương tự trong tháng 8. Cơ quan xếp hạng tín nhiệm dự báo tổng chi tiêu vốn của 6 hyperscaler lớn có thể vượt 1.300 tỷ USD vào năm 2027.

Đáng chú ý hơn, S&P dự báo cả 6 công ty này sẽ có dòng tiền hoạt động tự do âm trong năm 2026 và 2027, và chỉ có khả năng phục hồi từ năm 2029. Các doanh nghiệp ngày càng phải sử dụng nợ, phát hành cổ phiếu, hợp đồng thuê và nhiều cấu trúc tài chính khác để duy trì đầu tư.

S&P đặc biệt quan tâm đến khả năng thương mại hóa AI. Nếu nhu cầu sử dụng AI hoặc khả năng tạo doanh thu thấp hơn dự kiến, trong khi chi phí xây dựng trung tâm dữ liệu và mua chip đã được cam kết từ trước, áp lực tài chính sẽ tăng lên.

Đây cũng là lý do các tổ chức xếp hạng tín nhiệm bắt đầu xem xét không chỉ nợ chính thức mà cả các nghĩa vụ tài chính dài hạn, hợp đồng thuê và cam kết mua điện hoặc năng lực điện toán.

Rủi ro lớn nhất không phải là AI thất bại, mà là lợi nhuận không theo kịp đầu tư

BoE không cho rằng cơn sốt AI chắc chắn sẽ biến thành một cuộc khủng hoảng tài chính.

Ngược lại, ngân hàng trung ương Anh thừa nhận AI có thể thúc đẩy năng suất, tăng trưởng kinh tế và đầu tư trong nhiều năm tới. Vấn đề là quy mô đầu tư đang được xây dựng dựa trên những kỳ vọng rất lớn về mức độ phổ cập và khả năng sinh lời của công nghệ này.

Nếu những kỳ vọng đó bị hạ xuống, thị trường có thể chứng kiến một chuỗi phản ứng: giá cổ phiếu AI giảm, chi phí huy động vốn tăng, giá trị tài sản đảm bảo giảm, các dự án trung tâm dữ liệu trở nên kém hiệu quả và nhà đầu tư đòi hỏi lợi suất cao hơn đối với nợ AI.

BoE cảnh báo một cú sốc lớn đối với kỳ vọng lợi nhuận có thể tạo ra một đợt điều chỉnh mạnh hơn đợt bán tháo cổ phiếu AI và bán dẫn hồi tháng 7. Nếu AI không tạo ra mức tăng năng suất như dự báo, tác động còn có thể lan sang thị trường trái phiếu chính phủ do triển vọng tăng trưởng kinh tế bị điều chỉnh.

“Quả bom” đang được xây dựng ở đâu?

Điểm đáng chú ý nhất của câu chuyện 450 tỷ USD là con số này không nên được hiểu đơn giản là 450 tỷ USD nợ của các công ty AI.

Đó là lượng phát hành nợ liên quan đến AI được Morgan Stanley ước tính trong một năm, bao gồm nhiều tầng tài chính khác nhau trong hệ sinh thái AI. Phần lớn các hyperscaler hiện vẫn có bảng cân đối tương đối mạnh và khả năng tiếp cận thị trường vốn tốt.

Nhưng quy mô đang tăng rất nhanh.

S&P Global cho biết chi tiêu vốn của các hyperscaler đã tăng từ khoảng 80 tỷ USD năm 2019 lên hơn 700 tỷ USD trong năm 2026 và có thể vượt 3.000 tỷ USD trong 3 năm tới.

Trong khi đó, ECB cho biết các doanh nghiệp châu Âu dự kiến dành khoảng 10% tổng đầu tư cho AI trong năm 2026, còn khoản vay liên quan đến AI đã chiếm khoảng một phần tư tăng trưởng tín dụng doanh nghiệp.

Như vậy, 450 tỷ USD có thể chỉ là điểm khởi đầu của một chu kỳ tài trợ bằng nợ lớn hơn nhiều.

Morgan Stanley từng cảnh báo ngay từ đầu tháng 9 rằng nợ AI đang bắt đầu có ảnh hưởng tới thị trường Kho bạc Mỹ, khi quy mô phát hành trái phiếu doanh nghiệp phục vụ cuộc đua AI ngày càng lớn.

Vấn đề mà các ngân hàng trung ương và nhà đầu tư hiện phải trả lời không còn là “AI có thay đổi nền kinh tế hay không”, mà là AI sẽ tạo ra bao nhiêu lợi nhuận để trả cho hàng nghìn tỷ USD tiền vốn đang được đổ vào cuộc đua này?

Nếu doanh thu và năng suất tăng đủ nhanh, khoản nợ khổng lồ có thể trở thành đòn bẩy cho một chu kỳ tăng trưởng mới. Nhưng nếu tốc độ kiếm tiền từ AI chậm hơn tốc độ xây dựng trung tâm dữ liệu, mua chip và vay vốn, “cơn sốt AI” có thể chuyển từ câu chuyện công nghệ thành một bài toán lớn của thị trường tín dụng toàn cầu.