Hokkaido từ lâu đã được biết đến với những đỉnh núi lửa hùng vĩ, các sản phẩm sữa béo ngậy và tuyết mịn như bột. Nhưng những ngày này, hòn đảo lớn cực bắc của Nhật Bản đang được những người ủng hộ quảng bá như trung tâm công nghệ cao tiếp theo của đất nước. Các quan chức Nhật Bản thì gọi nơi đây, với niềm háo hức đặc biệt, là: “Hokkaido Valley”.
Tầm nhìn này xoay quanh Rapidus, một nỗ lực sản xuất chip táo bạo nhưng cũng đầy rủi ro. Được thành lập năm 2022, công ty đặt mục tiêu đưa Nhật Bản trở lại tuyến đầu của ngành sản xuất bán dẫn tiên tiến. Được chính phủ Nhật Bản và một liên minh gồm các doanh nghiệp lớn của Nhật hậu thuẫn, Rapidus khởi công nhà máy đầu tiên vào tháng 9/2023, trên một cánh đồng gần sân bay quốc tế ở Chitose, vùng ngoại ô phía nam Sapporo, thủ phủ Hokkaido.
Hoạt động sản xuất thử chip 2 nanomet, công nghệ ở tuyến đầu của ngành sản xuất chip, đang được triển khai. Nỗ lực đầy tham vọng này được xem là một mô hình cho kiểu chính sách công nghiệp thời đại mới mà Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae ưa chuộng.
Rapidus lẽ ra có thể đặt cơ sở tại Kyushu, hòn đảo chính ở cực nam Nhật Bản. TSMC, gã khổng lồ bán dẫn Đài Loan, có hai nhà máy tại đây, tận dụng mạng lưới nhà cung ứng địa phương vững mạnh. Các quan chức ở đó gọi Kyushu là “Silicon Island”.
Nhưng ban lãnh đạo Rapidus đã chọn Hokkaido. Hòn đảo này từng là vùng biên viễn của Nhật Bản, chỉ chính thức được sáp nhập vào cuối thế kỷ 19. Tinh thần khai phá biên cương mới giờ đây tập trung vào việc tiên phong trong lĩnh vực bán dẫn, Ota Yasuhiko của Đại học Hokkaido nói.
Rapidus viện dẫn “nguồn nước dồi dào” của Hokkaido, yếu tố then chốt đối với sản xuất bán dẫn, là một lý do quan trọng để chọn khu vực này. Ngoài ra, không tỉnh nào khác ở Nhật Bản có tiềm năng điện gió ngoài khơi lớn như Hokkaido: Hòn đảo này được dự báo sẽ sản xuất một phần ba điện gió của cả nước vào năm 2040.
Thống đốc địa phương cũng đã đồng ý vào cuối năm ngoái về việc tái khởi động nhà máy điện hạt nhân duy nhất trên đảo, nơi sẽ cung cấp nguồn điện nền ổn định và không phát thải carbon cho lưới điện Hokkaido.
Địa lý của Hokkaido cũng mang lại một số lợi thế khác. Rộng lớn và thưa dân theo tiêu chuẩn Nhật Bản, hòn đảo có nhiều không gian cho các cơ sở sản xuất mới; Rapidus hy vọng xây thêm vài nhà máy nữa bên cạnh nhà máy đầu tiên. Nhiệt độ mát hơn khiến nơi đây trở thành địa điểm hấp dẫn cho các trung tâm dữ liệu, vốn tỏa nhiệt lớn khi vận hành.
SoftBank, gã khổng lồ công nghệ Nhật Bản, gần đây đã bắt đầu xây dựng một trung tâm dữ liệu trị giá 65 tỷ yên, tương đương 400 triệu USD, tại Tomakomai, phía nam Chitose.
Hokkaido sẽ hưởng lợi nếu bùng nổ sản xuất chip xảy ra. Theo một nghiên cứu của cơ quan phát triển khu vực, cụm bán dẫn này có thể bổ sung tới 11.200 tỷ yên, tương đương 69 tỷ USD, vào GDP của Hokkaido trong giai đoạn 2023-2036.
Dù Hokkaido sẽ chưa thể sớm tái tạo sức sống của hệ sinh thái startup kiểu Silicon Valley hay quy mô nền tảng sản xuất chip của Đài Loan, nơi đây có cơ hội khá tốt để trở thành một nút quan trọng trong phát triển bán dẫn toàn cầu và một phần then chốt của hệ sinh thái AI còn non trẻ của Nhật Bản.
Một hình mẫu thực tế hơn có thể là Albany, bang New York, nơi IBM, đối tác công nghệ chính của Rapidus, đóng vai trò trung tâm trong một cụm nghiên cứu và phát triển công nghệ đang phát triển mạnh. Thống đốc Hokkaido đã tới thăm Albany vào năm 2024 để nghiên cứu mô hình này.
Tuy nhiên, bất chấp tất cả sự hào hứng, kế hoạch Hokkaido Valley đối mặt với nhiều trở ngại lớn. Trở ngại đầu tiên là nuôi dưỡng nguồn lực thứ ba cần thiết cho sản xuất chip: Nhân tài. Hokkaido hy vọng có thể tự quảng bá mình như một nơi mà các kỹ sư lành nghề muốn sinh sống.
Đúng là mùa đông ở đây lạnh buốt. Nhưng hòn đảo cũng có những điểm trượt tuyết nổi tiếng thế giới. Và các đặc sản ẩm thực địa phương, được khai thác từ vùng biển băng giá bao quanh, bao gồm sò điệp và nhím biển ngon, cùng những con cua khổng lồ.
Dù vậy, Hokkaido có ít trường quốc tế cho con em các nhân sự nước ngoài, còn mức lương ở Nhật Bản tụt hậu so với chuẩn toàn cầu. Dù khu vực này có nhiều trường đại học và cao đẳng, họ có xu hướng tập trung vào nông nghiệp, thủy sản, lâm nghiệp và dịch vụ.
Đại học Hokkaido, trường lớn nhất và lâu đời nhất, ban đầu được thành lập như một trường nông nghiệp; chỉ đến hiện tại trường mới tăng tốc đào tạo kỹ sư bán dẫn. Cho đến nay, Rapidus vẫn dựa nhiều vào một nhóm kỹ sư kỳ cựu của Nhật Bản.
Trở ngại lớn thứ hai là hệ sinh thái nhà cung ứng. Sản xuất công nghiệp chiếm chưa tới 10% sản lượng kinh tế của Hokkaido, so với mức 20% trên toàn quốc. Dù có hàng chục doanh nghiệp liên quan đến bán dẫn đang hoạt động tại đây, ngành này vẫn còn nhỏ.
Một số đối tác của Rapidus đã mở văn phòng hỗ trợ gần đó, nhưng cho đến nay vẫn chưa xây dựng các cơ sở sản xuất lớn của riêng mình. Những người trong cuộc của Hokkaido Valley thừa nhận sẽ mất ít nhất một thập kỷ để nuôi dưỡng một cụm công nghiệp phát triển mạnh.
Quan trọng nhất là thành công của chính Rapidus. Dù công ty đã đạt được những bước tiến công nghệ ấn tượng, thành công thương mại của họ vẫn còn rất xa mới được bảo đảm.
Bài kiểm tra thật sự sẽ đến khi công ty bắt đầu sản xuất hàng loạt, điều mà họ đặt mục tiêu thực hiện vào năm tới. TSMC sản xuất các con chip tiêu chuẩn hóa ở quy mô lớn; ngược lại, Rapidus dự định cung cấp các lô chip AI đặt riêng, sản xuất nhanh với số lượng nhỏ.
Với tình trạng khan hiếm các công ty có thể chế tạo bán dẫn tiên tiến, cùng nhu cầu ngày càng tăng đối với loại chip này, chiến lược đó là có cơ sở.
Nhưng ngay cả trong kịch bản tốt nhất, Rapidus vẫn sẽ phải phụ thuộc rất nhiều vào trợ cấp công. Chính phủ đã cam kết hỗ trợ hơn 15 tỷ USD cho dự án này. Đó là một canh bạc lớn đặt vào một công ty duy nhất. Khái niệm Hokkaido Valley phụ thuộc vào việc canh bạc ấy có thành công hay không.
Theo: The Economist
.jpg "PNJ ra thông báo quan trọng về P-Lab, hàng vạn cổ đông mất 6.300 tỷ chỉ sau 3 ngày")
.png "Hội Thẩm định giá Việt Nam công bố kế hoạch mở lớp cập nhật kiến thức nghiệp vụ đến hết năm 2026")
