Giá dầu cao đẩy Anh và khu vực đồng euro vào thế khó

Theo Reuters ngày 14/10, dầu Brent tăng lên 105,56 USD/thùng, còn dầu WTI của Mỹ đạt 95,39 USD/thùng trong phiên giao dịch. Giá dầu được hỗ trợ bởi các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở của Saudi Aramco tại Saudi Arabia và những lo ngại về an toàn vận tải qua eo biển Hormuz.

Lạm phát châu Âu tăng trở lại

Giá năng lượng cao làm tăng chi phí nhiên liệu, vận tải và sản xuất, qua đó tạo sức ép lên giá hàng hóa và dịch vụ. Rủi ro này đang trở nên rõ nét tại khu vực đồng euro khi lạm phát tháng 9/2026 tăng lên 3,8%, từ mức 3,2% trong tháng 8, theo ước tính sơ bộ của Eurostat.

Trong đó, lạm phát năng lượng tăng lên 18,8%, so với 14,3% tháng trước. Lạm phát dịch vụ cũng nhích từ 3% lên 3,2%, trong khi lạm phát cơ bản, không bao gồm năng lượng, thực phẩm, rượu và thuốc lá, ở mức 2,5%. Diễn biến này cho thấy áp lực giá không chỉ tập trung ở năng lượng mà còn xuất hiện tại một số nhóm hàng hóa và dịch vụ khác.

Nếu giá dầu tiếp tục duy trì ở mức cao, doanh nghiệp có thể chuyển một phần chi phí đầu vào sang người tiêu dùng. Nguy cơ lạm phát kéo dài sẽ lớn hơn nếu tiền lương và giá dịch vụ tiếp tục tăng, khiến các ngân hàng trung ương khó nới lỏng chính sách tiền tệ.

Tuy nhiên, tăng lãi suất không thể trực tiếp giải quyết tình trạng thiếu hụt nguồn cung dầu hay gián đoạn vận tải. Công cụ này chủ yếu nhằm hạn chế nhu cầu, kiểm soát kỳ vọng lạm phát và ngăn cú sốc giá năng lượng lan rộng. Thắt chặt quá mức có thể làm suy yếu tiêu dùng và đầu tư, trong khi phản ứng quá chậm có nguy cơ khiến lạm phát trở nên dai dẳng.

Anh chịu sức ép từ chi phí năng lượng và vay nợ

Kinh tế Anh cũng đứng trước triển vọng khó khăn khi giá năng lượng tăng trong lúc chi phí vay của chính phủ ở mức cao. Trong báo cáo tháng 10, IMF dự báo kinh tế Anh tăng trưởng 1,3% năm 2026, trước khi giảm tốc còn 1,2% năm 2027. Lạm phát bình quân được dự báo lần lượt ở mức 3,3% và 2,8%.

IMF cảnh báo giá năng lượng cao hơn và lãi suất dài hạn tăng sẽ gây sức ép lên tiêu dùng và đầu tư. Khi các hộ gia đình phải dành thêm thu nhập cho nhiên liệu, sưởi ấm và vận chuyển, chi tiêu cho những hàng hóa, dịch vụ khác có thể giảm. Doanh nghiệp cũng phải cân đối giữa chi phí vận hành tăng và sức mua có nguy cơ suy yếu.

Theo Reuters ngày 13/10, chi phí vay của chính phủ Anh thuộc nhóm cao nhất trong G7. IMF kêu gọi London duy trì kế hoạch giảm thâm hụt ngân sách, trong bối cảnh chính phủ chuẩn bị công bố ngân sách ngày 28/10. Tuy nhiên, ngày 14/10, các quan chức IMF nhấn mạnh Anh không cần đẩy nhanh quá trình củng cố tài khóa mà nên tiếp tục lộ trình hiện tại.

Điều này thu hẹp dư địa lựa chọn của chính phủ. Hỗ trợ giá năng lượng có thể giảm bớt gánh nặng trước mắt cho người dân và doanh nghiệp, nhưng các chương trình trợ cấp trên diện rộng và kéo dài sẽ gây thêm áp lực lên ngân sách. Ngược lại, hạn chế hỗ trợ có thể khiến các hộ gia đình thu nhập thấp chịu tác động lớn hơn từ chi phí sinh hoạt.

BoE và ECB thận trọng trước triển vọng lãi suất

Tại Anh, thị trường đang nghiêng về khả năng Ngân hàng Anh (BoE) tăng lãi suất trong cuộc họp tháng 11. Tuy nhiên, nhà kinh tế trưởng BoE Huw Pill ngày 14/10 bày tỏ hoài nghi về kỳ vọng thị trường rằng ngân hàng trung ương sẽ tăng lãi suất 4 lần trong năm tiếp theo.

Nhận định này phản ánh sự bất đồng về mức độ thắt chặt cần thiết để kiểm soát lạm phát. Nếu giá năng lượng tiếp tục tăng và tác động lan sang tiền lương, dịch vụ, BoE có thể phải duy trì lãi suất cao lâu hơn. Ngược lại, việc tăng lãi suất quá mạnh trong khi doanh nghiệp và hộ gia đình đã chịu sức ép chi phí có thể khiến tăng trưởng suy yếu thêm.

ECB cũng đối mặt với bài toán tương tự khi lạm phát khu vực đồng euro tăng trở lại. Cơ quan này phải cân nhắc giữa yêu cầu kiểm soát giá cả và nguy cơ làm tăng chi phí tín dụng trong bối cảnh triển vọng tăng trưởng còn yếu.

Điểm khác biệt là tác động của cú sốc năng lượng có thể không đồng đều giữa các nền kinh tế. Khả năng chống chịu phụ thuộc vào mức độ phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu, tình hình tài chính công và sức khỏe của thị trường lao động. Vì vậy, cả BoE và ECB sẽ phải dựa nhiều vào dữ liệu lạm phát và tăng trưởng để quyết định thời điểm cũng như quy mô điều chỉnh lãi suất.

Chi phí năng lượng gây sức ép lên ngân sách và ngành lọc dầu

Các chính phủ châu Âu đang có ít dư địa hơn để ứng phó với cú sốc năng lượng do chi phí vay nợ tăng. Theo Reuters ngày 1/10, các nước Liên minh châu Âu đã chi khoảng 17,9 tỷ euro trong năm 2026 nhằm giảm tác động của giá dầu và khí đốt đối với hộ gia đình, doanh nghiệp. Ủy ban châu Âu khuyến nghị chuyển sang các biện pháp hỗ trợ có mục tiêu, thay vì giảm giá trên diện rộng gây tốn kém ngân sách.

Không chỉ người tiêu dùng, ngành lọc dầu châu Âu cũng chịu sức ép từ chi phí nguyên liệu và vận chuyển tăng. Theo Financial Times ngày 14/10, biên lợi nhuận lọc dầu tại Tây Bắc châu Âu giảm từ khoảng 54 USD/thùng hồi đầu tháng 9 xuống âm 11 USD/thùng ngày 5/10, trước khi phục hồi lên khoảng 3 USD/thùng.

Diễn biến này cho thấy giá dầu thô tăng không có nghĩa mọi doanh nghiệp trong chuỗi năng lượng đều được hưởng lợi. Chi phí mua dầu và vận chuyển tăng nhanh, trong khi giá một số sản phẩm như xăng và naphtha không tăng tương ứng, khiến hoạt động lọc dầu kém hiệu quả hơn. Nếu các nhà máy phải cắt giảm sản lượng, nguồn cung nhiên liệu có thể tiếp tục chịu sức ép.

Nếu tình trạng này kéo dài, tác động có thể vượt ra ngoài hóa đơn năng lượng, ảnh hưởng đến chi phí vận tải, sản xuất công nghiệp, lợi nhuận doanh nghiệp và việc làm. Đây cũng là lý do các chính phủ phải cân nhắc kỹ giữa hỗ trợ ngắn hạn và yêu cầu duy trì kỷ luật tài khóa.

Bảng Anh tăng giá, nhưng rủi ro kinh tế vẫn hiện hữu

Ngày 14/10, đồng bảng Anh tăng lên mức cao nhất trong 16 tháng so với euro, với tỷ giá ở mức 84,34 pence/euro. Đồng euro đã giảm khoảng 2% so với bảng Anh trong 3 tuần trước đó. Diễn biến này phản ánh sự kết hợp giữa giá năng lượng cao, lo ngại về tài chính công của Pháp và kỳ vọng khác biệt về chính sách lãi suất giữa BoE và ECB.

Tuy nhiên, đồng bảng tăng giá so với euro không đồng nghĩa kinh tế Anh đang ở vị thế an toàn hơn. Các hộ gia đình vẫn phải đối mặt với chi phí sinh hoạt cao, doanh nghiệp chịu áp lực chi phí đầu vào và chính phủ phải xử lý bài toán vay nợ đắt đỏ.

Trong thời gian tới, triển vọng của cả Anh và khu vực đồng euro sẽ phụ thuộc đáng kể vào diễn biến xung đột tại Trung Đông, giá năng lượng và phản ứng chính sách tiền tệ. Nếu nguồn cung dầu tiếp tục bị đe dọa, hai nền kinh tế có thể phải đối mặt với lạm phát dai dẳng hơn, lãi suất cao lâu hơn và tăng trưởng chậm lại. Đây là thách thức kép mà cả ngân hàng trung ương lẫn chính phủ đều khó giải quyết chỉ bằng một công cụ chính sách.