Chuyên gia Hoàng Trọng Thủy: Nông nghiệp Việt không thể lớn nếu vẫn đầu tư “nhỏ giọt”

Theo Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), thế giới đang đứng trước nguy cơ lớn về khủng hoảng chuỗi cung ứng lương thực do các xung đột quân sự, đặc biệt là căng thẳng giữa Mỹ và Iran. Trong bối cảnh "trong nguy có cơ" này, Ban IV kiến nghị Chính phủ cần triển khai quyết liệt các chuyên đề đặc biệt để Việt Nam thực sự phát huy vai trò mạnh mẽ trên bản đồ nông nghiệp thế giới.

Để nắm bắt thời cơ này, nông nghiệp Việt Nam phải vượt qua những "điểm nghẽn" và thay đổi tư duy quản trị. Chuyên gia nông nghiệp Hoàng Trọng Thủy đã có những phân tích sâu sắc về lộ trình hiện thực hóa mục tiêu này.

MarketTimes: Thưa ông, đâu là những thách thức khách quan lớn nhất mà an ninh lương thực Việt Nam phải đối mặt?

Chuyên gia Hoàng Trọng Thủy: Theo tôi, hiện có ba nhóm thách thức lớn tác động đến an ninh lương thực.

Thứ nhất, biến đổi khí hậu, thể hiện rõ nhất là tại Đồng bằng sông Cửu Long với tình trạng xâm nhập mặn, khô hạn và biến đổi hệ sinh thái nước ngọt – lợ – mặn.

Thứ hai, xung đột địa chính trị và vũ trang. Điều này gây ra sự phân mảnh kinh tế và đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, khiến giá cả vật tư và lương thực biến động không ngừng.

Thứ ba, biến đổi về nhân khẩu học, đáng chú ý, tình trạng già hóa dân số ở nông thôn đang diễn ra nhanh chóng, lực lượng lao động trẻ rời bỏ đồng ruộng, gây khó khăn cho việc đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp,.

MarketTimes: Vậy còn những "điểm nghẽn" nội tại thì sao? Tại sao đầu tư cho nông nghiệp vẫn chưa tương xứng?

Chuyên gia Hoàng Trọng Thủy: Điểm nghẽn lớn nhất là nguồn lực đầu tư thấp. Trong khi nông nghiệp đóng góp lớn cho GDP, nhưng tỷ lệ đầu tư trả lại chỉ chiếm khoảng 6,8%. Theo tính toán, để nông nghiệp tăng trưởng 1% thì cần đầu tư 4%, nghĩa là với mức tăng trưởng hiện nay, chúng ta cần đầu tư từ 15-17% mới đảm bảo.

Bên cạnh đó là tình trạng sản xuất manh mún, thiếu liên kết chuỗi và diện tích đất nông nghiệp đang bị thu hẹp nhanh chóng do đô thị hóa và xây dựng hạ tầng (như đường cao tốc).

MarketTimes: Chính phủ hiện đang triển khai những chủ trương, chính sách trọng tâm nào để hiện thực hóa mục tiêu này?

Chuyên gia Hoàng Trọng Thủy: Chính phủ vẫn đang tiếp tục thực hiện các Nghị quyết quan trọng như Nghị quyết 26, Nghị quyết 19 về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Trọng tâm hiện nay là xây dựng hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, từ chính sách đầu tư, xây dựng kho tàng dự trữ đến các cơ chế hỗ trợ trực tiếp cho người trồng lúa. Một vấn đề cấp bách là phải số hóa dữ liệu để xác định được các "ngưỡng an ninh" và lượng dự trữ quốc gia phù hợp trong bối cảnh mới,.

MarketTimes: Khoa học – công nghệ và chuyển đổi số nên được đặt ở vị trí nào, thưa ông?

Chuyên gia Hoàng Trọng Thủy: Đây phải là đường sống của ngành nông nghiệp. Khoa học công nghệ cần tập trung vào việc tạo ra các bộ giống thích ứng với vùng mặn, vùng khô hạn để duy trì năng suất trong điều kiện khắc nghiệt,. Chuyển đổi số giúp Chính phủ quản trị linh hoạt, dự báo chính xác nguồn cung và nhu cầu thị trường thay vì chỉ dựa vào các số liệu ước tính thiếu chính xác như hiện nay.

MarketTimes: Còn vai trò của người nông dân được định vị ra sao trong chiến lược mới này?

Chuyên gia Hoàng Trọng Thủy: Tôi cho rằng nông dân phải được đặt là trung tâm của mọi chính sách. Nếu không xác định nông dân là chủ thể, sẽ rất khó để huy động nguồn lực và sự sáng tạo của họ. Lợi ích của người nông dân cần được đặt ngang tầm với mục tiêu an ninh lương thực quốc gia. Hiện nay, chúng ta cần các chính sách bảo vệ quyền lợi, hỗ trợ bảo hiểm nông nghiệp và đào tạo để họ trở thành những "nông dân chuyên nghiệp", biết ứng dụng khoa học kỹ thuật thay vì sản xuất theo lối mòn,.

MarketTimes: Để thực hiện hiệu quả mục tiêu an ninh lương thực bền vững, ông có khuyến nghị gì cho Trung ương và địa phương?

Chuyên gia Hoàng Trọng Thủy: Đối với Trung ương, cần kiên định mục tiêu giữ ít nhất 2,9 triệu hecta đất lúa. Phải xây dựng được chiến lược dự trữ quốc gia bài bản, xác định rõ "ngưỡng an ninh" linh hoạt theo từng giai đoạn và tăng cường đầu tư cho nghiên cứu khoa học thích ứng biến đổi khí hậu.

Đối với địa phương, cần chủ động trong công tác phòng chống thiên tai, dịch bệnh và xây dựng hạ tầng kết nối vùng. Đặc biệt, phải tạo ra không gian kinh tế thuận lợi bằng cách rút ngắn khoảng cách từ nơi sản xuất đến nơi chế biến để giảm chi phí và giữ chất lượng nông sản. Địa phương cũng cần thúc đẩy các liên kết ngang và dọc giữa nông dân – HTX – doanh nghiệp – nhà khoa học và ngân hàng.

MarketTimes: Xin cảm ơn ông về những chia sẻ này!