Mặc dù vẫn còn chịu nhiều hạn chế về mặt công nghệ và vị thế so với các "gã khổng lồ" phương Tây như Airbus, Boeing hay Embraer, dòng máy bay COMAC C909 của Trung Quốc đang liên tiếp gặt hái những thương vụ xuất khẩu mang tính lịch sử tại thị trường Đông Nam Á.
Điển hình là việc hãng hàng không quốc gia Air Cambodia ký hợp đồng mua 20 chiếc C909 vào tháng 7/2026, hay việc dòng máy bay này từng bước thâm nhập sâu vào các thị trường Indonesia, Brunei.
Thực tế này đặt ra một câu hỏi lớn đối với giới quan sát hàng không: Tại sao một dòng máy bay đi sau, mang nhãn hiệu "Made in China" và còn nhiều điểm nghẽn kỹ thuật, lại có thể tìm được chỗ đứng vững chắc và trở thành sự lựa chọn của nhiều hãng hàng không trong khu vực?
“Con lai” C909
C909 được thiết kế như một máy bay phản lực tầm ngắn đến trung bình, có sức chứa từ 78 đến 95 hành khách ở các cấu hình cabin khác nhau. Mặc dù được Trung Quốc giới thiệu là dòng máy bay phản lực khu vực đầu tiên do nước này tự nghiên cứu và phát triển với quyền sở hữu trí tuệ độc lập, C909 trên thực tế là một sản phẩm mang tính lai tạo và phụ thuộc lớn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Hệ thống động lực của C909 sử dụng hai động cơ turbofan General Electric CF34-10A của Mỹ. Thiết kế khí động học của cánh siêu tới hạn với góc lùi 25 độ và winglets do Phòng thiết kế Antonov của Ukraine đảm nhiệm, giúp tăng cường phạm vi hoạt động và hiệu suất bay.
Về mặt trang bị, hệ thống điện tử hàng không được cung cấp bởi hãng Collins Aerospace (Mỹ) với hệ thống Pro Line 21 tích hợp và hệ thống quản lý bay FMS-4200.
Hệ thống điều khiển bay do Honeywell (Mỹ) sản xuất, càng hạ cánh do Liebherr Aerospace (Pháp) cung cấp và bộ phận nguồn phụ (APU) đến từ Hamilton Sundstrand (Mỹ).
Ước tính có tới 85% linh kiện của C909 được nhập khẩu từ nước ngoài, trong đó các nhà cung cấp Mỹ chiếm khoảng 60%. Các doanh nghiệp nội địa Trung Quốc chỉ đóng góp khoảng 13,6% trong số 22 nhà sản xuất thiết bị gốc chủ chốt tham gia chế tạo dòng máy bay này.
Sự phụ thuộc quá lớn vào công nghệ phương Tây chính là điểm nghẽn kỹ thuật và rủi ro lớn nhất của C909, đặc biệt trong bối cảnh các lệnh cấm vận hoặc đình chỉ xuất khẩu linh kiện của Mỹ có thể làm tê liệt chuỗi sản xuất.
Ngoài ra, thiết kế động cơ đặt ở phía đuôi tuy có ưu điểm lớn là hạn chế việc hút phải vật thể lạ tại các đường băng có điều kiện kém, nhưng lại mang đến những điểm hạn chế cố hữu như tiếng ồn cabin phía sau lớn hơn, quy trình bảo dưỡng phức tạp hơn và trọng lượng rỗng của máy bay tương đối nặng so với các đối thủ cùng phân khúc.
Vẫn là trụ cột trên sân nhà
Bất chấp những hạn chế về mặt công nghệ, COMAC C909 vẫn duy trì được một chỗ đứng cực kỳ vững chắc ngay tại thị trường nội địa Trung Quốc.
Tính đến đầu năm 2025, nhà sản xuất đã bàn giao khoảng 160 chiếc C909 ra thị trường. Dòng máy bay này hiện chiếm tới 70% thị phần đường bay phản lực khu vực tại Trung Quốc, hoạt động tích cực trên hơn 860 đường bay kết nối 180 thành phố.
Việc đưa C909 vào khai thác quy mô lớn tại thị trường nội địa đóng vai trò như một phòng thí nghiệm thực tế khổng lồ. Qua hơn một thập kỷ vận hành thương mại kể từ năm 2016, dòng máy bay này đã chuyên chở hơn 19 triệu lượt hành khách an toàn, tích lũy hơn 550.000 giờ bay và hơn 330.000 lượt cất hạ cánh mà không xảy ra bất kỳ tai nạn hay sự cố nghiêm trọng nào.
Hiệu suất cất cánh đúng giờ đạt trên 99%. Tỷ lệ gián đoạn kỹ thuật ở mức 3,77 trên 1.000 chuyến bay. Tỷ lệ hủy chuyến do nguyên nhân kỹ thuật ở mức 0,97 trên 1.000 chuyến bay.
Những con số biết nói này là minh chứng xóa tan những hoài nghi ban đầu của các nhà vận hành ngoại quốc về tính an toàn và hiệu quả của một dòng máy bay mới.
Vì sao được yêu thích ở Đông Nam Á?
Sự thành công của COMAC C909 tại Đông Nam Á một phần đến từ những cơ hội khách quan sau dịch Covid. Hai nhà sản xuất thống trị toàn cầu là Airbus và Boeing đang rơi vào cuộc khủng hoảng chuỗi cung ứng nghiêm trọng, dẫn đến tình trạng chậm trễ bàn giao máy bay kéo dài nhiều năm.
Trong bối cảnh đó, các hãng hàng không tại Đông Nam Á đối mặt với áp lực thiếu hụt tàu bay trầm trọng để đáp ứng nhu cầu đi lại phục hồi mạnh mẽ. COMAC xuất hiện như một giải pháp thay thế linh hoạt với khả năng cung cấp máy bay nhanh chóng hơn.
Bên cạnh yếu tố thời gian bàn giao, các giải pháp tài chính do Trung Quốc cung cấp chính là "chìa khóa vàng" mở cánh cửa vào Đông Nam Á. Nước này mang đến những gói thuê mua máy bay cực kỳ ưu đãi, thậm chí tiên phong áp dụng phương thức thanh toán xuyên biên giới để giảm thiểu rủi ro tỷ giá cho đối tác.
Indonesia, quốc gia vạn đảo với nhu cầu kết nối hàng không khu vực cực kỳ lớn, là thị trường quốc tế đầu tiên đón nhận dòng máy bay này. TransNusa bắt đầu vận hành C909 (khi đó vẫn mang tên ARJ21) từ tháng 12/2022 thông qua hợp đồng thuê từ CALC, đánh dấu bước xuất khẩu thành công đầu tiên của máy bay thương mại Trung Quốc.
Với cấu hình cabin 95 ghế kinh tế rộng rãi tương đương dòng Boeing 737, C909 đã chứng minh sự phù hợp tuyệt đối với các chặng bay nội địa ngắn và trung bình như chặng Jakarta - Bali.
Khả năng cất hạ cánh xuất sắc tại các sân bay có đường băng ngắn và hẹp, chịu ảnh hưởng của địa hình đồi núi và khí hậu nóng ẩm tại Indonesia đã giúp C909 ghi điểm tuyệt đối trong mắt các nhà vận hành.
Sau nhiều năm khai thác, đội bay C909 của TransNusa hoạt động rất ổn định và không gặp phải bất kỳ sự cố kỹ thuật lớn nào.
Mới đây, thương vụ Air Cambodia chốt mua 20 chiếc C909 vào tháng 7/2026 đánh dấu cột mốc xuất khẩu lớn nhất lịch sử của dòng máy bay này cho một hãng hàng không quốc gia nước ngoài.
Theo thỏa thuận ký kết, hãng sẽ tiếp nhận 10 chiếc C909 đầu tiên theo từng giai đoạn trong vòng 5 năm kể từ cuối năm 2026, trong khi 10 chiếc còn lại nằm trong thư ngỏ ý định mua.
Đơn hàng này xuất hiện đúng thời điểm Campuchia chuẩn bị đưa vào vận hành Sân bay Quốc tế Techo mới với mục tiêu biến Phnom Penh thành một trung tâm trung chuyển lớn của khu vực.
Việc sở hữu đội bay C909 giúp Air Cambodia nhanh chóng tối ưu hóa mạng lưới đường bay ngắn kết nối các di sản du lịch như Siem Reap với các quốc gia lân cận, đồng thời kích cầu lượng khách du lịch khổng lồ từ Trung Quốc trong khuôn khổ chương trình Năm Du lịch Campuchia - Trung Quốc.
Có thể nói, dù còn nhiều hạn chế nhưng C909 lại là lựa chọn phù hợp với cả nhu cầu và túi tiền của Campuchia.
Lời giải cho nỗi lo hậu mãi
Một trong những lý do khiến các hãng hàng không Đông Nam Á e ngại khi tiếp cận máy bay Trung Quốc trước đây là việc thiếu hụt hệ thống cơ sở hạ tầng bảo dưỡng, sửa chữa và đại tu cũng như mạng lưới cung ứng phụ tùng thay thế.
Hiểu rõ điểm yếu chí mạng này, COMAC đã đẩy nhanh việc xây dựng một hệ sinh thái dịch vụ kỹ thuật khép kín tại khu vực Đông Á và Đông Nam Á nhằm phá bỏ thế độc quyền của các đối tác phương Tây và bảo vệ chương trình máy bay của mình trước các biến động.
Việc thiết lập các trung tâm dịch vụ kỹ thuật cục bộ này giúp các hãng hàng không trong khu vực có thể tiếp cận nhanh chóng các giải pháp bảo dưỡng chất lượng cao, giảm thiểu thời gian nằm sân chờ đợi phụ tùng và tối ưu hóa chi phí vận hành cho dòng máy bay C909.
Nhìn nhận một cách khách quan, COMAC C909 vẫn tồn tại những hạn chế nhất định về mặt tự chủ công nghệ cốt lõi và hiệu suất tiêu thụ nhiên liệu so với thế hệ máy bay mới nhất của phương Tây.
Tuy nhiên, máy bay của Trung Quốc lại rất phù hợp cho thị trường ngách là các quốc gia ở Đông Nam Á muốn có những tàu bay kinh tế và phù hợp với chặng bay nhất.
Bằng cách tận dụng triệt để "khoảng trống" thị trường do Airbus và Boeing để lại, kết hợp với các giải pháp hỗ trợ tài chính linh hoạt, Trung Quốc đã biến COMAC C909 từ một dòng máy bay nội địa trở thành một lựa chọn thực tế và hiệu quả.
Sự hiện diện ngày càng dày đặc của C909 trên bầu trời khu vực không chỉ khẳng định vị thế thương mại của dòng máy bay này, mà còn là bước đệm chiến lược dọn đường cho những người anh em lớn hơn là C919 và C929 vươn ra chiếm lĩnh thị trường hàng không toàn cầu trong tương lai gần.
.jpg "Góc nhìn chuyên gia: \"Dòng tiền bí ẩn\" bất ngờ xuất hiện, nhưng VN-Index vẫn đối mặt khả năng rung lắc mạnh"){kind=avatar}
