Tăng trưởng hai con số: Nông nghiệp phải “lột xác” tư duy để bứt phá

Đây là một trong những nội dung được các chuyên gia đánh giá, nhận định tại Hội thảo "Động lực cho tăng trưởng kinh tế hai con số và triển vọng nông nghiệp 2026" diễn ra sáng 31/3 tại Hà Nội.

Phát biểu tại Hội thảo, TS. Trần Công Thắng, Viện chiến lược chính sách Nông nghiệp và Môi trườngcho biết, để nông sản Việt Nam vươn xa và trụ vững trên thị trường quốc tế, ngành nông nghiệp cần phải rũ bỏ cách làm tự phát để chuyển mình mạnh mẽ từ "tư duy sản xuất nông nghiệp" sang "tư duy kinh tế nông nghiệp".

Lấy ví dụ, theo TS. Thắng, hiện các thị trường nhập khẩu lớn như EU hay Hàn Quốc đang dựng lên những hàng rào tiêu chuẩn kỹ thuật vô cùng khắt khe. Nông sản chỉ có thể đi từ "cửa ải" này sang "cửa ải" khác nếu đáp ứng tuyệt đối các quy định về chất lượng. Nếu thất bại ở bất kỳ tiêu chuẩn nào, cánh cửa thị trường sẽ lập tức đóng lại.

Điều này buộc người sản xuất và doanh nghiệp phải thay đổi cách tiếp cận. Không thể tiếp tục điệp khúc "sản xuất cái mình có", mà phải "sản xuất cái thị trường cần". Mọi quy trình canh tác phải bám sát tín hiệu thị trường, đảm bảo chất lượng, an toàn thực phẩm và minh bạch truy xuất nguồn gốc.

“Về dài hạn, nền nông nghiệp buộc phải hướng tới sản xuất xanh và giảm phát thải. Nhiều doanh nghiệp hiện nay đã thấm thía bài học: Sản xuất ra sản phẩm thôi chưa đủ, sản phẩm đó phải đạt chuẩn quốc tế”, TS. Thắng nói.

Song song với nỗ lực của doanh nghiệp, vai trò "mở đường" của Nhà nước là không thể thay thế. Công tác đàm phán, rỡ bỏ rào cản kỹ thuật và xúc tiến thương mại cần được đẩy nhanh hơn nữa. Bài học từ việc đàm phán mở cửa thị trường Nhật Bản cho quả xoài Việt Nam mất tới 12 năm là một minh chứng. Nhờ rút kinh nghiệm, các sản phẩm sau này đã được rút ngắn thời gian đàm phán xuống còn 3 đến 5 năm, tạo dư địa lớn cho xuất khẩu.

Theo TS.Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch, kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, để hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số, nguồn lực tài chính là yếu tố mang tính quyết định. Động lực này cần được bồi đắp và khơi thông đồng bộ từ hai trụ cột: thị trường vốn và thị trường tiền tệ. Theo đó: Xây dựng thị trường vốn phát triển bền vững; Quyết liệt xử lý 1 triệu tỷ đồng nợ xấu để khơi thông dòng tiền; Ưu tiên tín dụng nông nghiệp, hướng tới chế biến sâu và tiêu chuẩn xanh. Trọng tâm dòng vốn cần được rót thẳng vào khâu chế biến sâu nhằm nâng tầm giá trị nông sản.

“Trong bối cảnh chuyển đổi số 4.0, dòng vốn tín dụng không chỉ giúp gia tăng năng lực sản xuất mà còn phải hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân đáp ứng các tiêu chuẩn "sản xuất xanh". Đây là điều kiện tiên quyết và bắt buộc để nông sản Việt Nam tự tin xuất khẩu và thâm nhập sâu vào các thị trường lớn trên thế giới”, TS. Hùng nhấn mạnh

Ở một lĩnh vực khác, PGS. TS. Đặng Ngọc Đức cho rằng, việc nâng cao nền tảng công nghệ cho khu vực nông thôn và bà con nông dân là một mục tiêu trọng tâm. Điều này không chỉ giúp tối ưu hóa việc tiếp cận các nguồn vốn tài chính mà còn là chìa khóa để giải quyết bài toán xuất khẩu. Thực tế, quy trình đưa nông sản Việt ra thị trường quốc tế hiện nay thường kéo dài từ 5 - 8 năm do chúng ta chưa có hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch, dẫn đến sự thiếu hụt niềm tin từ đối tác.

Việc nâng cấp hạ tầng công nghệ sẽ giải quyết triệt để điểm nghẽn này, giúp rút ngắn đáng kể thời gian đưa sản phẩm tiếp cận các thị trường mục tiêu.

“Chúng tôi kiến nghị Hội Nông dân Việt Nam và các cơ quan hữu quan tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp đưa giải pháp công nghệ ứng dụng vào nông nghiệp, nông thôn; sẵn sàng phối hợp triển khai các chương trình phổ cập kiến thức số, đặc biệt là tài chính số, nhằm hỗ trợ và trang bị cho người nông dân những kỹ năng cần thiết để hội nhập”, ông Đặng Ngọc Đức kiến nghị.

Còn TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia tài chính – ngân hàng cho biết, nền kinh tế không có lựa chọn bàn lùi mà buộc phải quyết tâm bứt phá với mục tiêu tăng trưởng hai con số. Dù phía trước còn nhiều thách thức và những "cơn gió ngược", nhưng chìa khóa vạn năng để vượt qua chính là bài toán tăng năng suất – bao gồm nâng cao năng suất lao động, tối ưu hóa vòng quay của dòng vốn và nâng tầm hiệu quả đầu tư.

Trực diện vào lĩnh vực nông nghiệp, nông dân và nông thôn, quá trình chuyển đổi tư duy cần bám sát 4 trụ cột chiến lược: (1) Nâng mặt bằng tri thức và công nghệ; (2) Thắt chặt liên kết "4 nhà"; (3) Tối ưu hóa phân bổ nguồn lực; (4) Chú trọng khoa học cơ bản.