Gần 600 tỷ đồng nạo vét luồng tàu lớn vào sông Hậu, luồng Định An... vẫn chờ?

Đầu tư nạo vét luồng tàu lớn vào Sông Hậu là cấp thiết, nhưng chi phí không hề nhỏ

Sau nhiều năm đưa vào sử dụng, tuyến luồng hàng hải cho tàu biển trọng tải lớn vào sông Hậu đang bị bồi lắng nghiêm trọng. Vì thế, việc khẩn trương nạo vét nâng cấp tuyến luồng trên là cấp thiết và hợp lý.

Mới đây, Bộ Xây dựng đã đồng ý chi hơn gần 600 tỷ đồng  dành cho công tác nạo vét, duy tu tuyến luồng cho tàu trọng tải lớn vào sông Hậu theo hướng từ biển vào: từ phường Duyên Hải (tỉnh Vĩnh Long) đến ngã ba Kênh Quan Chánh Bố và sông Hậu thuộc xã Đại An (tỉnh Vĩnh Long) (gọi tắt là luồng Quan Chánh Bố - Sông Hậu). Dự án được triển khai trong giai đoạn 2026-2028, với tổng khối lượng nạo vét khoảng 7,3 triệu m3.

Theo phương án được phê duyệt, tuyến luồng được duy trì ở cao độ đáy khoảng -6,5 m, bề rộng đáy 70 m. Khối lượng vật chất nạo vét dự kiến được nhận chìm ngoài biển theo phương án đã được cấp có thẩm quyền chấp thuận.

Đây không phải lần đầu Nhà nước dành nguồn lực đáng kể để duy trì tuyến luồng này. Theo tìm hiểu của MarketTimes,  tuyến luồng qua kênh Quan Chánh Bố - kênh Tắt - sông Hậu được hình thành với mục tiêu giải quyết "điểm nghẽn" của cửa Định An, tạo một tuyến hàng hải mới cho tàu trọng tải lớn đi vào hệ thống cảng trên sông Hậu. Dự án được triển khai từ nhiều năm trước, giai đoạn 1 hoàn thành và đưa vào khai thác từ năm 2017.

Theo thiết kế, tuyến dài khoảng 52,6 km, phục vụ tàu khoảng 10.000 tấn đầy tải và tàu 20.000 tấn giảm tải. Đây từng được kỳ vọng là "lối ra biển" mới cho hàng hóa của cả vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Việc Bộ Xây dựng tiếp tục nạo vét duy tu cho thấy tuyến luồng trên nắm giữ vai trò quan trọng trong mạng lưới hàng hải khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, nó cũng cho thấy một thực tế: để tuyến luồng này vận hành ổn định, chi phí duy tu, nạo vét là không nhỏ.

Số phận nào cho luồng Định An - Sông Hậu?

Ở hướng còn lại, câu chuyện nạo vét luồng Định An - Sông Hậu đã được đề xuất nhiều lần và đang đi theo một quỹ đạo khác. 

Theo tìm hiểu của MarketTimes, luồng hàng hải Định An ra cửa Định An là một trong chín cửa của sông Cửu Long đổ ra Biển Đông, thuộc chi lưu sông Hậu, nằm giữa hai tỉnh Trà Vinh (nay thuộc Vĩnh Long) và Sóc Trăng (nay thuộc Cần Thơ). Dự án từng được nạo vét, duy tu nhiều lần ngoài cửa Định An, nhưng chỉ sau một thời gian ngắn là bị bồi lấp trở lại.

Thế nhưng, từng có ý kiến lại cho rằng, nếu được đầu tư đúng mức, tuyến này có thể tạo điều kiện cho tàu trọng tải lớn đi sâu vào hệ thống cảng của Cần Thơ và các khu vực lân cận, rút ngắn hành trình hàng hóa và giảm sự phụ thuộc vào các cảng tại Đông Nam Bộ.

Trao đổi với MarketTimes về vấn đề này, nguyên Thứ trưởng Bộ giao thông vận tải (cũ) chia sẻ:  Điểm nghẽn lớn nhất nằm ngay tại cửa Định An, bởi khu vực này có diễn biến bồi lắng rất phức tạp. Theo kết quả nghiên cứu cho thấy, ngay cả khi nạo vét đạt cao độ -6,5 m, luồng có thể chỉ duy trì được khoảng hai tháng trước khi tiếp tục bồi lấp. Khối lượng bồi lắng hằng năm được ước tính khoảng 6,92 triệu m3.

"Sự bồi lắng mạnh, liên tục và phức tạp là nguyên nhân khiến bài toán nạo vét luồng Định An - Sông Hậu trở nên khó hơn nhiều so với việc đơn thuần bỏ tiền nạo vét, tận thu sản phẩm một tuyến luồng, chi phí thu hồi không đảm bảo".

Nguyên Thứ trưởng Bộ Giao thông vận tải (cũ) chia sẻ

Theo báo cáo nghiên cứu khả thi do liên danh Công ty cổ phần tư vấn Thiết kế cảng - Kỹ thuật biển (Portcoast) và Công ty cổ phần tư vấn Xây dựng công trình hàng hải (CBM) thực hiện năm 2025, được thẩm tra bởi Liên danh Công ty TNHH tư vấn Đại học Xây dựng và Công ty cổ phần tư vấn Xây dựng cảng - Đường thủy, thì Dự án nạo vét kết hợp thu hồi sản phẩm luồng hàng hải Định An - Sông Hậu không đạt tính khả thi về hiệu quả tài chính.

Chi tiết đáng chú ý trong báo cáo này là tổng mức đầu tư của dự án dự tính trên 2.182 tỷ đồng (bao gồm 10% chi phí dự phòng), trong khi giá trị sản phẩm tận thu chỉ đạt gần 150 tỷ đồng.

Vì thế, tháng 3/2026, Bộ Xây dựng đã đưa dự án nạo vét kết hợp thu hồi sản phẩm luồng hàng hải Định An - sông Hậu cho tàu từ 10.000 tấn ra khỏi danh mục đầu tư giai đoạn 2026 - 2030.

Hai tuyến luồng, hai cách tiếp cận

Như vậy, sự khác biệt giữa luồng tàu lớn vào Quan Chánh Bố - sông Hậu và  luồng Định An - Sông Hậu là khá rõ ràng. Một bên là tuyến luồng đã được đầu tư xây dựng, đang khai thác và tiếp tục được bố trí kinh phí để nạo vét, duy trì chuẩn tắc.

Một bên là tuyến luồng tự nhiên có ý nghĩa chiến lược, nhưng phương án nâng cấp để đón tàu lớn vẫn đang mắc ở bài toán hiệu quả đầu tư và nguồn vốn.

Điều đáng chú ý là hai tuyến không hoàn toàn độc lập với nhau. Trong nhiều năm, việc hình thành tuyến Quan Chánh Bố - Sông Hậu được xem như giải pháp thay thế cho cửa Định An vốn thường xuyên bị bồi lấp. Nhưng chính tuyến Quan Chánh Bố - Sông Hậu cũng phải đối mặt với vấn đề bồi lắng và cần được nạo vét duy tu thường xuyên.

Một báo cáo của Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam cho thấy tuyến Định An - sông Hậu hiện chỉ đáp ứng cho tàu khoảng 5.000 DWT lợi dụng thủy triều ra vào cảng. Trong khi đó, khoảng 70% hàng hóa xuất nhập khẩu của vùng vẫn phải vận chuyển bằng đường bộ lên các cảng tại TP.HCM và khu vực Cái Mép - Thị Vải.

Đó thực sự là vấn đề băn khoăn khi Đồng bằng sông Cửu Long là vùng sản xuất, xuất khẩu nông sản, thủy sản lớn nhưng lại chưa có một cửa ngõ hàng hải đủ mạnh để đưa hàng hóa trực tiếp ra thị trường quốc tế bằng những con tàu có tải trọng lớn.

Việc UBND TP. Cần Thơ tiếp tục kiến nghị sớm nạo vét, duy tu và quản lý hiệu quả luồng Định An - sông Hậu cũng cho thấy nhu cầu về một tuyến hàng hải lớn hơn vẫn cần quan tâm.

Đáng chú ý, đến cuối tháng 7/2026, UBND TP Cần Thơ đã chấp thuận chủ trương cho 9 nhà đầu tư tiếp cận thông tin để nghiên cứu dự án nạo vét kết hợp thu hồi sản phẩm luồng hàng hải Định An - Cần Thơ. Điều đó cho thấy câu chuyện luồng Định An - Sông Hậu chưa khép lại.

Thậm chí, còn đặt ra một bài toán lớn hơn, liệu ĐBSCL sẽ tiếp tục duy trì những tuyến luồng hiện hữu bằng những khoản đầu tư nạo vét hàng năm, hay sẽ tìm được một giải pháp căn cơ để hình thành một cửa ngõ hàng hải đủ sâu, đủ ổn định và đủ sức đón những con tàu lớn ngay từ cửa biển?

Câu trả lời không chỉ quyết định hiệu quả của hàng nghìn tỷ đồng đầu tư cho luồng tàu, mà còn tác động trực tiếp đến chi phí logistics, năng lực xuất khẩu và sức cạnh tranh dài hạn của cả vùng Đồng bằng sông Cửu Long.