“Anh nói công ty muốn đẩy mạnh AI đúng không? Thế sao anh không tổ chức luôn một cuộc thi AI cho toàn bộ nhân viên?”
Câu hỏi bật ra từ một sinh viên năm 3, trong một buổi trao đổi tưởng như bình thường, khiến CEO công ty đa quốc gia xuất khẩu hàng chục triệu USD mỗi năm phải ngớ người.
Phạm Huy Phong – CEO Mainetti Việt Nam kiêm CPO tập đoàn toàn cầu có 6.000 nhân sự ở 60 quốc gia - thừa nhận, khoảnh khắc đó, ông chợt hiểu: có những lúc, mentor (cố vấn) lại đang học từ chính mentee (người được cố vấn) của mình.
Nghe nói 10 năm qua, công ty anh đều có chương trình đón sinh viên tới thực tập và cá nhân anh cũng nhận một số lượng nhất định để trở thành mentor cho họ. Chuyện này có gì thú vị không?
CEO Phạm Huy Phong: Rất vui!
Mười năm nay, mỗi năm tôi nhận 1-2 sinh viên làm mentee, thường đồng hành cùng nhau khoảng 9 tháng hoặc lâu hơn. Mỗi tháng chúng tôi gặp ít nhất một lần, ngồi với nhau khoảng 2 tiếng để trao đổi và cùng học hỏi.
Làm mentor, tôi cũng học được nhiều từ mentee (cười). Có lần một bạn nhắn cho tôi cả dãy “kkkk” khi tôi rủ đi chạy bộ, tôi tưởng là “không”. Sau mới biết đó là kiểu Gen Z đang cười “hahaha”.
Ồ, bài học của anh thú vị đấy… (cười)
CEO Phạm Huy Phong: À… tất nhiên, chuyện vui thôi. Bạn biết đấy, đôi khi những người như tôi rất dễ cảm thấy mình đã già và cần được trẻ lại (cười).
Vậy cú “đứng hình” thực sự là gì thế?
CEO Phạm Huy Phong: Là một bạn mentee tên Minh Kiệt kém tôi 20 tuổi.
Một hôm, tôi kể công ty mình đang loay hoay với chuyện ứng dụng AI. Tôi cũng nói khá chung chung. Như thể đó là vấn đề mà các doanh nghiệp hiện nay đều quan tâm. Kiệt chống tay lên cằm, hỏi ngay: “Ơ, sao anh không tổ chức một cuộc thi AI nội bộ để mọi người cùng học?”
Tôi lặng người trong vài giây. Không phải vì câu hỏi khó. Mà vì… nó quá hợp lý nhưng tôi lại không nghĩ ra.
Nếu chỉ hô hào chung chung thì không hiệu quả. Giao riêng cho bộ phận IT thì không đủ. Thuê chuyên gia thì tốn kém mà cũng chưa chắc giúp mọi người học nhanh. Nhưng nếu có một cuộc thi, có bài toán thực tế, có giải thưởng và tính ứng dụng hằng ngày, mọi người sẽ tự học rất nhanh.
Chúng tôi hay nghĩ đến giải pháp lớn. Còn Kiệt lại đi thẳng vào một cơ chế đơn giản: tạo động lực học tập từ bên trong.
Cú xoay chuyển nhận thức đó là ấn tượng lớn nhất, hay còn điều gì bất ngờ hơn?
CEO Phạm Huy Phong: Bất ngờ nhất là ngay tối hôm đó Kiệt gửi cho tôi một bản proposal rất chi tiết: cách tổ chức cuộc thi, cách chia nhóm, cách chấm điểm, cách gắn vào công việc thật, cách tạo động lực tham gia.
Rõ ràng. Thực tế. Và có thể triển khai ngay.
Lúc đó tôi mới bật cười: có những khi TGĐ của Mainetti Vietnam cũng chỉ là mentee của một sinh viên Gen Z. Tôi vẫn hay nói vui: “Tôi chính là mentee xuất sắc của bạn Kiệt” (cười).
Không phải vì tôi kém hơn. Mà vì tôi quen đi theo tư duy quản trị truyền thống. Còn bạn ấy nghĩ theo hướng hoàn toàn khác. Và tôi nhận ra: chỉ cần một cách nhìn mới, có thể sẽ đem lại hiệu quả khác biệt.
Nhìn từ một trường hợp như Kiệt, sau 10 năm làm mentor, anh thấy bức tranh chung của sinh viên Việt Nam thế nào?
CEO Phạm Huy Phong: Tôi rất lạc quan về sinh viên Việt Nam. Ít nhất ở năng lực nền tảng, nhiều bạn đã ngang tầm khu vực và quốc tế. Kiệt là một ví dụ.
Mới năm 3 ngành Hệ thống thông tin quản lý (MIS, ĐH Kinh tế TP.HCM), đang thực tập ở một công ty phần mềm, em đã sớm biết mình muốn gì. “Em không muốn chỉ làm phần mềm, em muốn làm tư vấn giải pháp”. Nói là làm, Kiệt lập team, kết nối bạn bè hai miền Nam Bắc để xây dựng đề án bảo vệ người tiêu dùng trong thương mại điện tử.
Giải pháp của các bạn khá hay. Khi người mua phản ánh hàng giả, hàng nhái trên sàn thương mại điện tử, hệ thống sẽ kết nối trực tiếp với Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam để chuyển thông tin tới cơ quan có thẩm quyền xử lý.
Nhóm của Kiệt thắng giải cấp trường, rồi đại diện Việt Nam tham dự Youth Consumer Forum 2026 tại Jakarta.
Điều khiến tôi ngạc nhiên là tụi trẻ không chỉ có công nghệ, ngoại ngữ hay kỹ năng thuyết trình. Các bạn có khả năng tự học rất mạnh. Họ tự tìm hiểu thương mại điện tử, hệ thống pháp lý ở Việt Nam để giải một bài toán có thật và có thể nhân rộng.
Cuối cùng, họ thắng cuộc ngay tại Indonesia – nơi được xem là một trong những trung tâm thương mại điện tử lớn nhất thế giới, với những startup kỳ lân như GoTo Group hay Bukalapak.
Kiệt và các bạn của em ấy đều rất năng động, nhưng điều gì khiến anh tin họ chính là một lát cắt của cả thế hệ sinh viên Việt hiện nay?
CEO Phạm Huy Phong: Nhìn lại 10 năm qua, Mainetti Việt Nam kiên trì làm chương trình mentoring và internship. Mỗi năm, chúng tôi đón các bạn trẻ từ Trường Đại học Kinh tế TP.HCM, Đại học Công nghệ TP.HCM và nhiều trường khác.
Tôi luôn ngạc nhiên về kiến thức của họ. 2–3 năm trước, câu hỏi thường khá cũ: “Em hợp làm công việc gì?” “Muốn lên vị trí đó thì cần học thêm gì?”
Những câu hỏi đó khiến người đi trước như tôi khá tự tin khi trả lời, nhờ một chút hiểu biết, kinh nghiệm, và một chút của cái tôi,
Nhưng tình thế đang đảo ngược rất nhanh.
Gần đây, câu hỏi của họ khó hơn nhiều. Đến mức, có lúc tôi phải thừa nhận: một CEO không phải người biết hết mọi câu trả lời (cười).
Ví dụ, sinh viên hay hỏi: “Làm sao để khởi nghiệp và xây công ty kỳ lân ở lĩnh vực A, B, C?”; hoặc: “Làm sao xây network toàn cầu với những người giỏi ở nhiều quốc gia?”
Mấy câu này thì làm gì có đáp án. Nhưng tôi có thể thở phào vì người trẻ hỏi thế, nhưng họ không chờ đợi. Chính họ đang tự lao vào giải những câu hỏi ấy bằng hành động thật. Và nhiều khi, lời giải của họ, lại có thể trở thành bài học tham khảo cho thế hệ đi trước. Giống như cách mà Kiệt và các bạn đang làm - đủ để khiến một CEO như tôi phải nhìn lại.
Tôi cũng bất ngờ khi thấy một người từng va chạm nhiều giai tầng và tiếp xúc với giới tinh hoa quốc tế lại học hỏi được nhiều từ sinh viên. Nhưng chắc chắn, bên cạnh những điểm mạnh, anh cũng sẽ nhìn thấy cả những điểm sinh viên Việt cần cải thiện?
CEO Phạm Huy Phong: Đúng vậy. Và tôi nghĩ đó là sự thiếu kiên trì.
Thế giới nhiễu động và đang thay đổi quá nhanh. Trên mạng xã hội, mọi người flex đủ thứ - thật có, giả có. Điều đó tạo áp lực khủng khiếp, khiến ai cũng muốn thành công nhanh hơn, tìm đường ngắn hơn... Nhưng theo tôi, nếu không có sức bền thì rất khó thành công, dù đứng trong bất kỳ môi trường nào.
Chuyện này cũng là thách thức của người trẻ toàn cầu, không riêng gì Việt Nam.
Anh có ví dụ cụ thể không?
CEO Phạm Huy Phong: Có một bạn từng nói với tôi: “Một ngày đẹp trời, em sốc khi phát hiện chị gái em có rất nhiều tiền. Chị ấy đi làm rồi tiết kiệm, chứ không tiêu xài gì”.
Ban đầu, tôi ngạc nhiên hỏi lại: “Vậy thì tốt chứ? Chị em có tiền thì thỉnh thoảng còn dẫn em đi ăn, đi chơi, cũng vui mà?”
Nhưng với bạn ấy, câu chuyện không đơn giản như vậy.
Khoảnh khắc nhận ra đó như một cú đấm thẳng vào nhận thức. Bạn không ngờ người ở bên cạnh mình đã lặng lẽ tích luỹ được rất nhiều từ rất lâu. Bạn thấy áp lực, không phải vì chị gái giỏi hơn, mà vì chị đã hành động. Còn bạn ấy thì đang đứng yên và luôn thấy bị tụt lại.
Áp lực của người trẻ hiện nay đến từ những so sánh rất nhỏ như vậy. Họ bị kéo vào cảm giác “thua kém” rất thường xuyên. Và khi càng so sánh, họ càng mất kiên nhẫn, càng dễ gãy.
Đứng trước thách thức “dễ gãy” đó, theo anh, trường đại học có thể giúp gì cho sinh viên?
CEO Phạm Huy Phong: Tôi nghĩ giáo dục đại học đã làm rất tốt ở phần dạy kiến thức và kỹ năng. Nhưng có lẽ không nên dừng ở đó, mà cần đi xa hơn: đào tạo năng lực cốt lõi. Bởi năng lực mới là thứ giúp con người có thể thích ứng nhiều môi trường khác nhau và đóng góp ngược lại cho chính nơi mà họ đang thuộc về.
Với tôi, năng lực là tổng hòa của: kiến thức + kỹ năng + thái độ + hành vi. Trong đó, thái độ sẽ quyết định hành vi. Và chính hành vi mới là “tấm vé bảo chứng” rõ nhất cho năng lực của một người.
Ví dụ, cùng một công việc, có người chỉ hỏi: “Việc này lương bao nhiêu?” Nhưng cũng có người sẽ hỏi: “Mình học được gì từ việc này?”
Vậy theo anh, làm sao để có thái độ đúng?
CEO Phạm Huy Phong: Để có thái độ đúng, sinh viên cần đặt mình vào ba kết nền tảng: kết nối với chính mình, kết nối với người xung quanh, với cộng đồng và kết nối với thiên nhiên.
Nhiều bạn trẻ giỏi, nhưng chưa hiểu mình thật sự muốn gì. Và họ rất dễ bị cuốn đi. Trong khi đó, tại công ty tôi, các bạn trẻ có thể làm việc ngày đêm trong dự án mà vẫn hạnh phúc vì họ hiểu rõ giá trị mình tạo ra. Mà nếu chỉ làm vì tiền, họ sẽ bỏ cuộc rất nhanh.
Sinh viên cũng cần kết nối với những người xung quanh bằng cách lắng nghe sâu và tôn trọng sự khác biệt. Nhà trường dạy điều này tốt nhất phải bằng cách “thân giáo” - thầy cô phải làm gương và biết lắng nghe sinh viên. Như tôi khi làm mentor, sẽ luôn dành 70% thời gian để lắng nghe, 30% còn lại để đặt câu hỏi gợi mở và cùng tìm câu trả lời.
Cuối cùng, mỗi chúng ta đều không chỉ sống riêng mình. Khi thấy mình là một phần của cộng đồng và tạo ra giá trị lớn hơn bản thân, con người mới có sức bền để đi đường dài.
Nhưng trong thực tế, có nhiều bạn trẻ hiểu hết những điều đó mà vẫn bị áp lực cuốn đi. Ví dụ như câu chuyện bạn sinh viên “sốc” khi thấy chị gái mình tiết kiệm được rất nhiều tiền… Theo anh, làm sao để người trẻ giữ được thái độ sống đúng trước những so sánh tưởng rất nhỏ, nhưng có thể “nuốt chửng” họ như vậy?
CEO Phạm Huy Phong: Có hai cách phổ biến.
Một là tự ngã, tự đau rồi tự lớn lên. Nhưng thực tế, chẳng có người làm giáo dục hay bậc cha mẹ nào lại nhẫn tâm muốn con cái, học trò của mình phải trưởng thành qua những tổn thương như vậy.
Thế nên, cách tốt hơn là chia sẻ - thông tin, câu chuyện, những trải nghiệm thực tế.
Tại công ty tôi, thất bại được nhìn nhận rất bình thường vì đó là thứ xảy ra nhiều nhất. Thành công chỉ là thiểu số. Vì thế, nếu chỉ nói về thành công, người trẻ sẽ tưởng bất cứ ai giỏi cũng chưa từng thất bại và họ sẽ càng thêm áp lực chứ không thực sự học được gì.
Tôi biết anh có tới 4 cậu con trai. Vậy trong gia đình, anh áp dụng những cách giáo dục đó như thế nào?
CEO Phạm Huy Phong: Đứa lớn nhà tôi 18 tuổi, đang du học tại Pháp. Ở độ tuổi này, tôi hiểu con cần một người biết lắng nghe, một mentor đồng hành định hướng tương lai hơn là những lý thuyết giáo điều.
Tuy nhiên, khoảng cách địa lý lại là bất lợi quá lớn đối với một người ba như tôi. Thay vì cố ôm đồm mọi thứ, tôi quyết định nhờ một người bạn là chuyên gia tâm lý đồng hành cùng con trong 6 tháng.
May mắn là đến nay, mọi thứ đã dần ổn.
Tôi có tư duy cởi mở về việc này vì chính tôi từng được dẫn dắt bởi những người thầy tuyệt vời, tiêu biểu là GS. Hà Vĩnh Thọ (nguyên Giám đốc chương trình Trung tâm Hạnh phúc Quốc gia Bhutan).
Đó là vì con anh ở xa và anh cũng có thừa đủ điều kiện để mời những chuyên gia tốt nhất. Còn những gia đình khác, cha mẹ các em nên làm sao?
CEO Phạm Huy Phong: Nếu con ở gần, có thể tôi sẽ có nhiều cách xoay xở hơn. Nhưng suy cho cùng, điều cốt lõi nhất vẫn là cha mẹ có chịu lắng nghe con hay không. Vợ chồng tôi luôn cố gắng xây dựng sự kết nối với con, bởi chúng ta ai cũng từng là trẻ con.
Ngày trẻ, tôi cũng từng loay hoay không biết lựa chọn của mình là đúng hay sai. Nhiều khi, điều một đứa trẻ cần nhất không phải lời khuyên chỉ là câu nói đơn giản: “Con cứ quyết định đi, ba mẹ luôn đồng hành cùng con”. Thực tế, những đứa trẻ được trao niềm tin như thế lại rất hiếm khi làm điều gì quá sai trái, bởi sâu thẳm bên trong, chúng không bao giờ muốn làm cha mẹ mình phải thất vọng.
Nếu đã luôn lắng nghe như vậy, vì sao anh lại cho rằng con mình thật sự cần đến chuyên gia phải can thiệp giúp?
CEO Phạm Huy Phong: Tôi nhớ hồi Covid-19, cả thành phố lockdown và gia đình tôi cũng vậy. Trong một lần tranh cãi, con trai lớn của tôi gắt lên: "Ba tưởng con không áp lực à. Ba có biết là con áp lực lắm không?”
Tôi ngơ ngác: Ừ, Covid mà, con học ở nhà thì có gì mà áp lực?
Con trả lời: Chỉ riêng việc con là con của ba thôi cũng đã đủ áp lực rồi.
Câu nói ấy đẩy bầu không khí giữa hai cha con chìm vào yên lặng. Đến lúc ấy, tôi mới thấu hiểu: kỳ vọng của cha mẹ là một cái bóng quá lớn, đè nặng lên những đứa trẻ đang khao khát chứng tỏ bản thân.
Nhìn lại hành trình đã qua, tôi thừa nhận từng có những lúc, chính tôi đã hành xử sai. Có giai đoạn hai ba con không thể đối thoại. Trong một cơn giận đỉnh điểm, tôi thậm chí đã thách thức: “Giờ không nói chuyện được nữa đúng không? Thế thì ra sân đài boxing, ai nào thắng thì người đó đúng!” (Con tôi cũng học boxing).
Nhưng rõ ràng, bạo lực hay sự áp đặt không bao giờ là câu trả lời.
Sau tất cả những va chạm đó, một bài học khiến anh tâm đắc nhất?
CEO Phạm Huy Phong: Rất đơn giản. Đôi khi, người trẻ không cần được dạy và người lớn cần học cách lắng nghe.
Giống như có lúc đứng trước những bạn trẻ như Kiệt, điều một mentor như tôi cần làm đôi khi chỉ là lùi lại một chút để họ tự tỏa sáng.
