Theo đó, phát biểu kết luận Hội thảo "Định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam" vừa diễn ra tại tỉnh Phú Thọ, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ "nội địa hóa theo tỉ lệ" sang "làm chủ năng lực", từ hỗ trợ dàn trải sang tập trung theo chuỗi, từ ưu đãi đầu vào sang hỗ trợ theo kết quả. Đồng thời, cần kiến tạo thị trường dẫn dắt, biến các dự án lớn của đất nước thành "đơn đặt hàng đầu tiên" cho doanh nghiệp trong nước.
Về thực trạng ngành công nghiệp hỗ trợ trong nước, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu nhìn thẳng vào thực tế công nghiệp hỗ trợ vẫn "rộng mà chưa sâu, nhiều mà chưa mạnh".
Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 77% kim ngạch xuất khẩu năm 2025 và 80,1% trong 8 tháng năm 2026, với tốc độ tăng 26,9%, trong khi xuất khẩu của khu vực kinh tế trong nước tăng 7,4%.
Từ đó, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu các cơ quan chức năng tiếp tục đánh giá, làm rõ trong tỉ trọng xuất khẩu của khu vực FDI, doanh nghiệp Việt Nam thực sự tham gia và tạo ra bao nhiêu giá trị. Đây là cơ sở để đánh giá đúng thực chất năng lực công nghiệp hỗ trợ trong nước.
Mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế. Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới được Phó Thủ tướng Thường trực dẫn tại hội thảo, tỉ lệ này mới khoảng 18% và chủ yếu tập trung ở doanh nghiệp lớn. Cung ứng trong nước cho công nghiệp công nghệ cao chỉ đạt khoảng 5-10%. Nhiều lĩnh vực như đúc, rèn, xử lý nhiệt, xử lý bề mặt còn những khoảng trống.
Theo Phó Thủ tướng Thường trực, những con số trên đòi hỏi phải nghiên cứu lại cách làm, chứ vấn đề không chỉ nằm ở việc tiếp tục thay đổi thể chế hay ban hành thêm chính sách.
Những hạn chế trên bắt nguồn từ các điểm nghẽn mang tính hệ thống, gồm thiếu thị trường dẫn dắt và doanh nghiệp đầu chuỗi đặt hàng ổn định, ưu đãi chưa phù hợp với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hạ tầng tiêu chuẩn, đo lường, thử nghiệm còn yếu, nhân lực "thừa thầy, thiếu thợ", phối hợp chưa chặt và chưa đo được chính xác những thay đổi mà chính sách tạo ra.
Sâu xa hơn là tư duy thu hút đầu tư theo số lượng. Theo Phó Thủ tướng Thường trực, thu hút đầu tư cần chuyển mạnh sang chất lượng, công nghệ cao, giá trị gia tăng cao, tạo việc làm và đóng góp vào năng lực tự chủ của nền kinh tế.
Từ thực tế hoạt động của các tập đoàn lớn, Phó Thủ tướng Thường trực lưu ý, muốn tham gia chuỗi cung ứng, bản thân doanh nghiệp Việt Nam phải đủ mạnh để đáp ứng yêu cầu. Khi sản phẩm, mẫu mã liên tục thay đổi, doanh nghiệp trong nước phải có khả năng thích ứng tương ứng, đáp ứng tiêu chuẩn của doanh nghiệp đầu chuỗi.
Trong khi đó, sự dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu cùng các dự án hạ tầng chiến lược như đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân, điện gió ngoài khơi và các chương trình công nghệ chiến lược đang mở ra cơ hội lớn. Đối với các dự án lớn, Phó Thủ tướng Thường trực đặc biệt lưu ý yêu cầu chuyển giao công nghệ, qua đó tạo điều kiện nâng cao năng lực công nghệ trong nước.
Theo Phó Thủ tướng Thường trực, công nghiệp hỗ trợ Việt Nam đang đứng trước "hai nhịp" phải thực hiện đồng thời. Một mặt là khắc phục những yếu kém, hoàn thành phần còn dở dang của quá trình công nghiệp hóa truyền thống. Mặt khác là không để các ngành mới như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, robot, pin, năng lượng mới, hàng không vũ trụ đi vào "vết xe cũ" - có sản phẩm cuối cùng nhưng nhập gần như toàn bộ linh kiện, vật liệu.
Đặt mục tiêu rõ ràng, theo sát hiệu quả thực hiện
Đối với lộ trình phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ trong nước, Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng cách tiếp cận mới phải được đo bằng những mục tiêu cụ thể.
Theo đó, đến năm 2030, một số ngành công nghiệp chủ lực đặt mục tiêu tỉ lệ nội địa hóa bình quân 40-45%, trong đó điện tử 25-30%, cơ khí chế tạo 40%, ô tô 22-30%, dệt may 60%, da giày 60-65%, công nghiệp công nghệ cao 15%. Chỉ số năng lực cạnh tranh công nghiệp thuộc nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN.
Đến năm 2035, tỉ lệ nội địa hóa tiếp tục được nâng lên, trong đó cơ khí chế tạo đạt 50%, dệt may 70%. Doanh nghiệp Việt Nam chủ động được các khâu nghiên cứu, thiết kế, chế tạo.
"Mục tiêu thì rõ ràng. Vấn đề là tổ chức thực hiện làm sao để đạt mục tiêu đó", Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh.
Theo đó, cần phấn đấu chặn đà suy giảm giá trị gia tăng trong nước trong xuất khẩu, hình thành mạng lưới nhà cung ứng cấp 1, cấp 2 là doanh nghiệp Việt Nam cho các tập đoàn, doanh nghiệp đầu chuỗi trong nước. Mỗi vùng công nghiệp trọng điểm cần có trung tâm thử nghiệm, chứng nhận dùng chung được quốc tế thừa nhận, đồng thời sớm xây dựng bộ chỉ tiêu thống kê chính thức về công nghiệp hỗ trợ.
Tầm nhìn đến năm 2045 là công nghiệp hỗ trợ Việt Nam làm chủ công nghệ lõi của các ngành công nghiệp nền tảng, tham gia những khâu có giá trị cao của chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu, đủ sức duy trì năng lực sản xuất trong mọi tình huống.
Để đạt các mục tiêu trên, Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị các bộ ngành, địa phương, trong đó chủ lực là Bộ Công thương tập trung thực hiện một loạt nhiệm vụ cụ thể, rõ ràng, đo lường hiệu quả bằng những con số, mốc thời gian cụ thể.
Kết luận Hội nghị về công nghiệp hỗ trợ, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh: "Không có quốc gia nào trở thành nước công nghiệp phát triển chỉ bằng lắp ráp".
Cũng theo Phó Thủ tướng Thường trực, thời gian tới, Chính phủ sẽ chỉ đạo quyết liệt theo tinh thần "việc đã nói thì phải làm, việc đã giao thì phải có địa chỉ, có thời hạn và có kết quả đo đếm được", thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ có bước phát triển mới, đóng góp vào năng lực tự chủ và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
