Từ tầng 47 của một khu chung cư tại Singapore, Remy Osman, một người Anh làm việc trong ngành đồ uống, thường dành thời gian quan sát các tàu chở dầu đi ngang qua một trong những tuyến hàng hải nhộn nhịp nhất thế giới.
Một buổi chiều đầu tuần, ông phát hiện một siêu tàu chở dầu dài hơn 330 mét đang chậm rãi tiến qua eo biển Singapore, mang theo lượng dầu mà giá trị số dầu đó đã tăng vọt chỉ trong vòng 2 tuần.
Bằng cách sử dụng các ứng dụng theo dõi tàu trực tuyến và đối chiếu với những gì quan sát được từ khu vườn trên nóc tòa nhà, Osman xác định con tàu này mang tên Huge, treo cờ Iran và đã hoạt động 18 năm.
Con tàu nằm trong danh sách trừng phạt của Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài thuộc Bộ Tài chính Mỹ từ năm 2018 do liên quan đến Công ty Tàu chở dầu Quốc gia Iran.
Tàu này đi qua eo Singapore đúng thời điểm giá dầu Brent trên thị trường quốc tế tăng vọt lên gần 120 USD/thùng, mức cao nhất trong 4 năm. Giá dầu đã tăng khoảng 70% so với cuối tháng 2, sau khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran làm chao đảo thị trường năng lượng toàn cầu.
Thông thường, một tàu chở dầu mất khoảng 10 đến 14 ngày để đi từ eo biển Hormuz tới Singapore. Điều đó khiến Huge trở thành một trong những tàu cuối cùng rời Iran trước khi chiến sự bùng nổ khiến hoạt động xuất khẩu qua Hormuz gần như đình trệ. Theo dữ liệu của S&P, kể từ khi chiến sự bắt đầu cuối tháng 2, chỉ có 4 siêu tàu chở dầu cỡ lớn (VLCC) rời Hormuz.
Trong hơn 1 năm qua, Osman đã vô tình trở thành “khán giả” đặc biệt của một trong những tuyến thương mại gây tranh cãi nhất thế giới, đó là dòng dầu Iran bị trừng phạt nhưng vẫn được vận chuyển qua vùng biển Malaysia trước khi đến Trung Quốc.
Theo các nhà phân tích, trung bình hơn 1 triệu thùng dầu Iran mỗi ngày đi qua tuyến đường này, mang lại nguồn thu quan trọng cho Tehran đồng thời giúp Bắc Kinh tích lũy dự trữ năng lượng quy mô lớn.
Chuyên gia dầu mỏ cấp cao Xu Muyu của công ty dữ liệu hàng hóa Kpler cho biết trong những tuần trước khi chiến sự nổ ra, Iran đã đẩy mạnh xuất khẩu, khiến lượng dầu đang lênh đênh trên biển hiện vẫn ở mức rất lớn. Vì vậy, trong ngắn hạn, thương mại dầu giữa Iran và Trung Quốc vẫn duy trì tương đối ổn định.
Bà cho hay: “Hiện vẫn còn khối lượng lớn dầu Iran nằm trên các tàu ngoài khơi. Do không có người mua lớn nào khác, Trung Quốc vẫn sẽ là khách hàng chính.”
Theo số liệu của S&P, riêng dầu Iran đã chiếm hơn 1 triệu thùng mỗi ngày trong tổng lượng dầu được ghi nhận là “xuất khẩu từ Malaysia sang Trung Quốc” trong năm ngoái. Khi cộng thêm các danh mục như “nguồn gốc không xác định” hoặc “pha trộn Malaysia”, vốn được cho là phần lớn xuất phát từ Iran, tổng khối lượng có thể lên tới 1,2 triệu thùng mỗi ngày, tương đương hơn 13% tổng lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc.
Phần lớn dầu Iran được vận chuyển bởi “đội tàu bóng tối”. Công ty theo dõi hàng hải TankerTrackers hiện giám sát 1.482 tàu bị trừng phạt. Tuy nhiên, nếu tính cả những tàu đổi tên hoặc treo cờ giả, quy mô đội tàu này có thể vượt 2.000 chiếc.
Các tàu chở dầu thường đi qua biển Ả Rập và Ấn Độ Dương trước khi tiến vào eo Malacca - tuyến đường hẹp giữa Malaysia và đảo Sumatra của Indonesia. Tại vùng biển ngoài khơi Malaysia và Singapore, các tàu Iran thường tiếp cận những tàu khác để chuyển dầu giữa 2 tàu trên biển, sau đó lô hàng sẽ được vận chuyển tiếp tới các nhà máy lọc dầu Trung Quốc.
Những hoạt động này thường diễn ra tại khu vực được gọi là Eastern Outer Port Limits, ngoài khơi bờ biển đông nam Malaysia. Theo Benjamin Tang, trưởng bộ phận giao dịch hàng hóa dạng lỏng khối lượng lớn của S&P Sea Research, khu vực này rất khó quản lý và ít bị giám sát, khiến nó trở thành điểm nóng cho các giao dịch chuyển dầu giữa tàu.
Tổ chức vận động United Against Nuclear Iran cho biết họ đã ghi nhận 679 vụ chuyển dầu giữa tàu tại khu vực này trong năm ngoái, tăng mạnh so với 280 vụ vào năm trước đó.
Theo luật hàng hải quốc tế, các tàu vẫn có quyền đi qua eo Singapore và eo Malacca, dù Singapore vẫn duy trì tuần tra hải quân. Cơ quan Hàng hải và Cảng Singapore cho biết các tàu treo cờ Iran không cập cảng Singapore trong những năm gần đây nhưng vẫn có quyền đi qua tuyến đường quốc tế này.
Trong khi đó, Malaysia chịu áp lực quốc tế ngày càng lớn nhằm kiểm soát hoạt động chuyển dầu trái phép. Hồi đầu năm, nước này đã bắt giữ 2 tàu chở dầu nghi chuyển khoảng 129 triệu USD dầu ngoài khơi, dù sau đó cho phép chúng rời đi sau khi nộp tiền bảo lãnh.
Với Osman, những con tàu như Huge là minh chứng rõ ràng cho mạng lưới vận chuyển phức tạp đang vận hành phía sau thị trường dầu toàn cầu.
Ông cho biết trong năm qua, nhiều tàu Nga và Iran ngày càng công khai hơn khi treo cờ và hiển thị tên thật.
Cuộc xung đột tại Trung Đông có thể khiến số tàu chở dầu Iran xuất hiện trên tuyến đường này giảm trong thời gian tới. Dù vậy, Osman cho rằng giá dầu cao vẫn là động lực mạnh mẽ.
Osman chia sẻ: “Có lẽ trong vài tuần tới chúng ta sẽ thấy ít tàu Iran hơn. Nhưng nếu giá dầu vẫn trên 100 USD/thùng, sẽ luôn có người sẵn sàng thực hiện chuyến đi đó.”
Theo FT
.jpg "1 thành phố của Việt Nam chính thức vượt Bắc Kinh, Osaka, Berlin ở một bảng xếp hạng ít ai ngờ")
.jpg "Vinaconex chốt ngày họp sau biến cố thượng tầng")
