Rassvet, có nghĩa là “bình minh” trong tiếng Nga, là hệ thống liên lạc gồm mạng vệ tinh quỹ đạo thấp, các trạm mặt đất và thiết bị đầu cuối. Một số nhà phân tích dự báo hệ thống có thể bắt đầu hoạt động từ năm 2027.
Theo tình báo quân sự Ukraine, nếu hoàn thiện, Rassvet có thể truyền dữ liệu và tín hiệu điều khiển UAV theo thời gian thực trên khoảng cách lớn, hỗ trợ chúng theo dõi và tấn công mục tiêu di động. Hệ thống cũng có khả năng cung cấp dữ liệu mục tiêu cho tên lửa.
Oleksandr Danylyuk, cựu cố vấn quốc phòng và tình báo Ukraine, hiện đứng đầu Trung tâm Cải cách Quốc phòng (CDR), cho rằng nguy cơ lớn nhất không đơn thuần nằm ở việc Nga có một hệ thống thay thế Starlink. Theo ông, kết nối vệ tinh có thể biến những UAV tấn công tương đối rẻ thành vũ khí có khả năng phát hiện, theo dõi và đánh trúng mục tiêu di động sâu trong lãnh thổ Ukraine.
Trong bối cảnh Nga đang mở rộng nhanh năng lực sản xuất UAV, công nghệ này có thể làm tăng hiệu quả các cuộc tấn công.
Tham vọng hơn 250 vệ tinh
Starlink và phiên bản phục vụ mục đích quân sự Starshield đã đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì liên lạc và hỗ trợ UAV Ukraine hoạt động tại những khu vực bị gây nhiễu.
Giới phân tích cho rằng Rassvet có thể mang lại khả năng tương tự cho Nga. Nick Kovalski, nhà sáng lập công ty tư vấn quốc phòng East Front Solutions tại Kiev, nhận định ưu tiên hàng đầu của Moscow có thể là tạo đường truyền video trực tiếp với độ trễ thấp cho UAV tấn công và trinh sát hoạt động trên lãnh thổ Ukraine.
Dự án Rassvet bắt đầu từ năm 2020 với mục tiêu ban đầu là cung cấp Internet cho những khu vực xa xôi của Nga. Sau khi xung đột Ukraine bùng phát, Moscow ngày càng chú ý tới nhu cầu sở hữu một hệ thống liên lạc vệ tinh tương tự Starlink. Nhu cầu trở nên cấp thiết hơn vào đầu năm 2026, khi SpaceX vô hiệu hóa những thiết bị đầu cuối Starlink chưa đăng ký mà phía Nga được cho là đã sử dụng.
Bureau 1440, doanh nghiệp tư nhân sở hữu Rassvet, được lựa chọn phát triển hệ thống. Năm 2025, chính phủ Nga cam kết tài trợ 40% tổng chi phí dự án, ước tính khoảng 514,7 tỷ ruble, tương đương 6,2 tỷ USD.
Dự án sau đó được tích hợp vào hạ tầng phóng của cơ quan vũ trụ Nga Roscosmos. Đến nay, Bureau 1440 đã phóng 32 vệ tinh phục vụ hệ thống, trong đó hai chiếc bị mất. Mục tiêu là triển khai hơn 250 vệ tinh vào năm 2027.
Phần lớn vệ tinh hiện hoạt động ở độ cao khoảng 510 km, thấp hơn mức khoảng 800 km từng được đề cập. Theo giới chuyên gia, việc đưa vệ tinh xuống gần Trái Đất hơn có thể giúp sử dụng thiết bị đầu cuối mặt đất nhỏ hơn, một lợi thế đáng kể đối với ứng dụng quân sự.
Vẫn còn khoảng cách lớn với mục tiêu
Rassvet đã trải qua một số thử nghiệm kết nối thành công nhưng chưa đủ khả năng cung cấp dịch vụ liên tục. Các chuyên gia ước tính hệ thống hiện chỉ có thể duy trì kết nối tổng cộng khoảng ba giờ mỗi ngày, với khoảng thời gian liên tục dài nhất khoảng 50 phút.
Tình báo quân sự Ukraine cho biết Nga đã thử sử dụng Rassvet trên lãnh thổ Ukraine trong “vài giờ” tính đến cuối tháng 7. Tuy nhiên, mức độ phủ sóng này chưa đủ cho những nhiệm vụ chiến trường thực tế.
Để điều khiển UAV liên tục, Nga cần số lượng vệ tinh đủ lớn để chuyển tiếp tín hiệu khi chúng liên tục di chuyển trên quỹ đạo. Pavel Luzin, chuyên gia tại Trung tâm Phân tích Chính sách châu Âu (CEPA), hoài nghi khả năng Nga hoàn thiện mạng lưới đúng kế hoạch. Theo ông, Moscow cần ít nhất 16-17 vụ phóng nữa, mục tiêu khó hoàn thành trước cuối năm 2027.
Một trở ngại khác là nguồn cung linh kiện. CDR xác định Bureau 1440 thực hiện gần 68 triệu USD thanh toán bằng ngoại tệ cho các nhà cung cấp trong năm 2025, trong đó nhiều doanh nghiệp có liên hệ với Trung Quốc. Trong số 21 nhà cung cấp cốt lõi của Rassvet được CDR xác định, chỉ 5 đơn vị đang chịu trừng phạt của phương Tây.
Tuần trước, Tổng thống Vladimir Putin cho biết Nga mới thực hiện những bước đầu tiên nhưng tự hào vì đang phát triển năng lực của riêng mình.
Các chuyên gia cho rằng mạng lưới vẫn dễ bị tác động khi hệ thống phóng và cơ sở mặt đất chưa hoàn thiện. Tuy nhiên, một khi đủ số vệ tinh được đưa lên quỹ đạo, việc ngăn chặn sẽ khó hơn nhiều. Gây nhiễu tín hiệu vệ tinh có chi phí cao và phạm vi hạn chế, trong khi phương án phá hủy vệ tinh trên quỹ đạo có nguy cơ tạo ra lượng lớn mảnh vỡ không gian.
Theo FT
