Khó khăn cho kinh tế Nga

Theo khảo sát các nhà kinh tế, GDP Nga nhiều khả năng tăng 0,9% so với cùng kỳ trong quý III, thấp hơn mức 1,3% của 3 tháng trước đó. Diễn biến này phù hợp với cảnh báo trước đó của Ngân hàng Trung ương Nga rằng các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) đang làm suy giảm năng lực sản xuất tại một số ngành.

Xung đột Ukraine bước sang năm thứ 5 đang tạo sức ép ngày càng lớn lên nền kinh tế Nga, trong khi Tổng thống Vladimir Putin yêu cầu chính phủ duy trì tăng trưởng. Các cuộc tấn công nhằm vào nhà máy lọc dầu, trung tâm logistics và trung tâm dữ liệu đã tiến sâu hơn vào lãnh thổ Nga, gây gián đoạn nguồn cung nhiên liệu và góp phần làm tăng giá.

Tình trạng này cũng hạn chế dư địa giảm lãi suất của Ngân hàng Trung ương Nga.

Theo số liệu của Cơ quan Thống kê Liên bang Nga, việc một số nhà máy lọc dầu phải ngừng hoạt động khiến sản lượng lọc dầu trong quý III giảm 18% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là mức giảm mạnh nhất trong các số liệu quý có thể so sánh kể từ năm 2020.

Sản lượng nhiên liệu giảm khiến đà suy giảm của ngành khai khoáng sâu hơn, đồng thời đẩy hoạt động thương mại bán buôn sang vùng tăng trưởng âm. Các cuộc tấn công cũng gây thiệt hại cho những cơ sở bốc xếp và hạ tầng cảng, ảnh hưởng tới xuất khẩu.

Tatiana Orlova, chuyên gia tại Oxford Economics, cho rằng căng thẳng gia tăng tại khu vực biển Azov và Biển Đen cũng tác động đáng kể đến tăng trưởng. Theo bà, cuộc khủng hoảng mới tại đây là nguyên nhân quan trọng khiến lượng dầu thô xuất khẩu qua Biển Đen giảm, bên cạnh tác động từ các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu.

Orlova ước tính xuất khẩu dầu thô và sản phẩm dầu giảm đã kéo khoảng 3,75 điểm phần trăm khỏi tốc độ tăng tổng kim ngạch xuất khẩu trong quý III, đồng thời khiến tăng trưởng GDP giảm khoảng 0,7 điểm phần trăm.

Trong khi đó, hoạt động tiêu dùng quý III tăng 4,2% so với cùng kỳ, thấp hơn nhiều mức 7,2% của quý trước. Trong khi đó, giá cả tăng, tốc độ tăng lương chậm lại và doanh nghiệp tiếp tục đối mặt với chi phí cao cùng lãi suất vay lớn. Sản lượng của nhiều ngành sản xuất hàng tiêu dùng cũng suy giảm.

Giám đốc tài chính Sberbank Taras Skvortsov hồi tháng 10 nhận định ngày càng nhiều lĩnh vực kinh tế Nga “không hoạt động đặc biệt tốt”. Ngân hàng lớn nhất Nga cũng ngày càng quan ngại về chất lượng các khoản vay doanh nghiệp.

Theo ông, tác động tiêu cực của giai đoạn lãi suất thực cao đang tích tụ và gây áp lực ngày càng lớn lên khách hàng.

Trong khi nhiều ngành dân sự gặp khó, sản xuất chế tạo nói chung vẫn tăng trưởng nhờ những lĩnh vực phục vụ nhu cầu của nhà nước ghi nhận mức tăng hai chữ số. Chi tiêu quốc phòng Nga dự kiến đạt kỷ lục trong năm nay, khiến khoảng cách giữa các ngành liên quan tới quân sự và phần còn lại của nền kinh tế tiếp tục mở rộng.

Khảo sát của Liên minh các nhà công nghiệp và doanh nhân Nga cho thấy nhu cầu yếu, thiếu vốn lưu động và đối tác chậm thanh toán là ba trở ngại lớn nhất với doanh nghiệp trong quý III.

Khó tiếp cận tín dụng và gánh nặng nợ cũng gia tăng. Khoảng 20% doanh nghiệp được khảo sát đề cập tới từng vấn đề, trong đó tỷ lệ lo ngại về nợ lên mức cao nhất từng ghi nhận.

Sự suy giảm năng lực sản xuất cũng tạo thêm bài toán cho Ngân hàng Trung ương Nga. Cơ quan này cho rằng nền kinh tế đang rơi vào trạng thái “khoảng cách sản lượng dương”, tức nhu cầu vượt khả năng cung ứng.

Giá nhiên liệu cao hơn làm tăng chi phí của nhiều loại hàng hóa, khiến lạm phát tiếp tục cách xa mục tiêu 4%.

Theo dự báo của các nhà kinh tế, lạm phát hàng năm của Nga được dự báo tăng từ 6,35% trong tháng 9 lên 7,07% vào tháng 10. Nếu không đạt mục tiêu năm nay, đây sẽ là năm thứ 7 liên tiếp lạm phát Nga vượt mức 4% mà ngân hàng trung ương đề ra.

Trong bối cảnh đó, cơ quan tiền tệ dự kiến phải duy trì chính sách tương đối thắt chặt lâu hơn.

Orlova cho rằng việc vừa duy trì lãi suất cao vừa tìm cách thu hẹp thâm hụt ngân sách trong những năm tới khó tương thích với mục tiêu tăng trưởng của chính phủ. Theo bà, dự báo chính thức GDP tăng 1,4% năm tới và 1,9% năm 2028 đang “quá lạc quan”.

Theo Yahoo Finance