Phát hiện 81 vết nứt ở 5 đập thuỷ điện lớn, 3 hồ chứa tại Trung Quốc gấp rút được xả cạn

Trận động đất xảy ra ngày 7/1/2025 tại huyện Tingri, thành phố Shigatse, gần khu vực núi Everest. Đây là một trong những trận động đất nghiêm trọng nhất tại Tây Tạng những năm gần đây, khiến ít nhất 126 người thiệt mạng, hơn 300 người bị thương và hàng chục nghìn người phải rời khỏi nhà trong điều kiện mùa đông vùng cao khắc nghiệt.

Sau thảm họa, các cơ quan thủy lợi Trung Quốc mở đợt kiểm tra khẩn cấp đối với 14 hồ chứa và công trình thủy điện nằm trong vùng ảnh hưởng của chấn động.

Kết quả cho thấy 5 công trình gặp vấn đề, gồm các vết nứt cục bộ và dấu hiệu mất ổn định ở một số hạng mục. Trong số này, 3 hồ chứa đã được xả cạn để giảm áp lực nước lên thân đập và vận hành trong trạng thái an toàn hơn.

Chi tiết đáng chú ý nhất liên quan đến hồ chứa La’ang tại thị trấn Changso, huyện Tingri. Công trình này xuất hiện tình trạng tường chắn bên phải tràn xả bị nghiêng. Hai bên đường hầm xả nước cũng có dấu hiệu thấm. Đây là những tín hiệu mà các cơ quan quản lý theo dõi sát sao, bởi sau động đất, áp lực nước trong hồ có thể khiến các hư hại nhỏ phát triển nhanh hơn.

Nhà chức trách sau đó phải tăng lưu lượng xả để hạ mực nước, đồng thời sơ tán khoảng 1.500 người tại 6 làng hạ du tới 9 điểm tránh nạn ở nơi cao hơn và cách xa lòng sông. Biện pháp này được triển khai để phòng ngừa rủi ro trong trường hợp thân đập hoặc hạng mục xả lũ tiếp tục biến dạng.

Một công trình khác là hồ chứa Cuoguo cũng được đưa vào diện giám sát đặc biệt. Cơ quan chức năng lắp 60 thiết bị địa vật lý điện trở suất mật độ cao trên thân đập, bố trí cách nhau khoảng 10 m, nhằm theo dõi thay đổi bên trong kết cấu theo thời gian thực. Ngoài ra, lực lượng kỹ thuật còn đào kênh thoát nước để giảm nguy cơ tích tụ nước bất thường.

Ban đầu, ngay trong ngày xảy ra động đất, truyền thông nhà nước Trung Quốc dẫn thông tin từ Bộ Thủy lợi cho biết các hồ chứa quanh tâm chấn “vận hành ổn định”.

Ảnh radar thời điểm đó cũng chưa phát hiện bất thường lớn tại sông Pengqu và hồ Cuoguo. Tuy nhiên, khi việc kiểm tra chi tiết được tiến hành trong những ngày sau đó, các vết nứt và dấu hiệu mất ổn định tại 5 công trình mới dần lộ ra.

Đến ngày 16/1, lực lượng thủy lợi tại Shigatse ghi nhận tổng cộng 81 điểm rủi ro an toàn liên quan đến công trình thủy lợi sau động đất. Sau khi chuyên gia đánh giá, 59 điểm được xác định cần xử lý, trong khi 22 điểm đã cơ bản được khắc phục. Khoảng 469 chuyên gia kỹ thuật ngành thủy lợi được huy động, sử dụng cả thiết bị bay không người lái và công nghệ địa vật lý để đánh giá mức độ hư hại.

Dù vậy, nhà chức trách cho biết khu vực động đất chưa ghi nhận tình trạng vỡ hồ chứa, nước tràn qua đê, sông chính dâng đột biến, tắc nghẽn hoặc tràn bờ. Đây là điểm quan trọng, bởi sự cố tại 5 công trình chưa biến thành thảm họa vỡ đập, nhưng đủ để cho thấy rủi ro lớn của các hồ chứa ở vùng địa chấn mạnh.

Dấu vết của thiệt hại tiếp tục xuất hiện trong các hồ sơ phục hồi sau đó. Tháng 3/2025, ngành thủy lợi Tây Tạng mời thầu khảo sát, thiết kế dự án tháo dỡ và xây lại hồ chứa Changso La’ang cùng Nixia La’ang. Các hạng mục gồm xây mới đập chắn, công trình tiêu năng xả lũ, cửa lấy nước, cải tạo kênh và bổ sung hệ thống thông tin hóa.

Đến tháng 10/2025, dự án phục hồi, tái thiết hồ chứa Changso La’ang tiếp tục được đưa ra mời thầu thi công bằng vốn ngân sách trung ương, với thời gian xây dựng dự kiến 6 tháng. 

Theo Xinhua