Phát hiện 46.800 kg vàng ẩn dưới các gốc cây

Ẩn dưới những cánh rừng rộng lớn của Amazon là một trong những vùng khoáng sản quan trọng nhất của Brazil. Vàng từ lâu đã trở thành một trong những tài nguyên nổi bật của Amazon Legal và hiện vẫn giữ vai trò lớn trong ngành khai khoáng của khu vực.

Một nghiên cứu mới nhất của Cơ quan Quốc gia về Khai khoáng Brazil (ANM) công bố tháng 7/2026 cho thấy Amazon Legal chiếm 48,2% tổng số hồ sơ liên quan đến các khoáng sản quan trọng và chiến lược của Brazil. Trong đó, vàng là loại khoáng sản phổ biến nhất, xuất hiện trong 67% số hồ sơ của khu vực; tiếp theo là thiếc với 10% và đồng với 7,3%. Từ năm 2006 đến 2024, các mỏ và nhà máy chế biến khoáng sản chiến lược tại Amazon Legal đã thu hút 40,4 tỷ real đầu tư, chưa tính quặng sắt.

Điều này cho thấy Amazon không chỉ là một vùng rừng nhiệt đới có giá trị sinh thái đặc biệt, mà còn chứa nguồn tài nguyên khoáng sản có giá trị kinh tế lớn. Vấn đề nằm ở chỗ, làm thế nào khai thác nguồn tài nguyên này mà không biến chính khu rừng chứa nó thành cái giá phải trả.

Brazil đang bắt đầu siết chặt hơn câu chuyện này. Tháng 7/2026, ANM thông qua quy định mới đối với các giấy phép khai thác dạng garimpo, yêu cầu giới hạn diện tích, công khai danh sách thành viên hợp tác xã và chứng minh hoạt động khai thác thực tế khi gia hạn giấy phép. Cơ quan này cho biết các thay đổi nhằm hạn chế việc tập trung quyền khai thác, đầu cơ giấy phép và sử dụng các giấy phép như một công cụ để đưa sản lượng bất hợp pháp vào thị trường chính thức.

Đến tháng 8/2026, ANM tiếp tục nhấn mạnh truy xuất nguồn gốc và sử dụng dữ liệu, công cụ phân tích để giám sát chuỗi vàng là hướng quan trọng nhằm giảm hoạt động bất hợp pháp và nâng cao hiệu quả kiểm tra.

Một nghiên cứu của các nhà khoa học tại Đại học Liên bang Minas Gerais (UFMG) phối hợp với Văn phòng Công tố Liên bang Brazil (MPF) từng chỉ ra quy mô đáng chú ý của hoạt động khai thác vàng tại khu vực Itaituba, bang Pará.

Theo dữ liệu được nhóm nghiên cứu phân tích, 46,8 tấn vàng đã được sản xuất trong nửa đầu năm 2021 tại khu vực nghiên cứu; trong đó khoảng 26% được đánh giá là có khả năng liên quan đến nguồn vàng bất hợp pháp. Itaituba là một trong những trung tâm khai thác vàng quan trọng của Amazon Brazil.

Điểm đáng chú ý là con số 46,8 tấn không phải trữ lượng của một mỏ vàng vừa được phát hiện. Đây là lượng vàng được ghi nhận trong hoạt động sản xuất và là một phần của nghiên cứu về nguồn gốc vàng tại khu vực. 

Câu chuyện cũng cho thấy một vấn đề lớn hơn, vàng được khai thác giữa rừng có thể đi vào thị trường chính thức thông qua những lỗ hổng trong hệ thống cấp phép và truy xuất nguồn gốc.

Trong một nghiên cứu được công bố ngày 2/6 trên tạp chí Communications Earth & Environment, các nhà khoa học đã cố gắng tìm hiểu vì sao cây cối không thể mọc trở lại ở những khu vực từng bị khai thác vàng.

Theo đó, phương pháp khai thác ở đây, chủ yếu do các nhóm nhỏ tiến hành, sử dụng máy hút bùn cần một lượng nước lớn để hút trầm tích và cát từ lòng sông nhằm tìm kiếm hạt vàng. Phương pháp này rửa trôi hoàn toàn lớp đất giàu đất sét và chất dinh dưỡng. Cảnh quan bị biến đổi thành những hố cạn khô, có khu vực rộng bằng sân bóng đá, được bao quanh bởi những đụn cát cao tới 7 mét.

Nhóm nghiên cứu đã sử dụng các phương pháp cảm biến từ xa, phân tích điện trở suất đất (một kỹ thuật đo khả năng di chuyển của nước trong đất), đo đạc tính chất đất và sử dụng camera nhiệt tự động gắn trên drone để đánh giá tác động của việc khai thác lên vùng đất.

Kết quả cho thấy chất thải từ khai thác vàng hoạt động khiến nước ngấm xuống nhanh hơn nhiều so với đất rừng nguyên sinh. Điều này khiến đất mất độ ẩm, tăng nhiệt độ do thiếu bóng râm từ cây cối, khiến rễ cây non không thể bám được, cây non được trồng lại vẫn chết.

Trên quy mô toàn Amazon, Amazon Mining Watch cho biết hoạt động khai thác vàng đã tác động tổng cộng khoảng 1,149 triệu ha tính đến hết quý II/2026. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, khoảng 36.000 ha diện tích khai thác mới xuất hiện tại cả 9 quốc gia thuộc lưu vực Amazon. Brazil đứng đầu với 12.700 ha, tiếp theo là Peru với 8.100 ha và Guyana với 7.700 ha.

Như vậy, câu chuyện về vàng Amazon hiện không còn chỉ nằm trong những khu mỏ riêng lẻ. Nó đã trở thành một vấn đề ở nhiều quốc gia.

Hiện nay, việc khai thác vàng tại Amazon vẫn tiếp tục mở rộng. Báo cáo Amazon Mining Watch mới nhất ghi nhận 36.000 ha khai thác mới chỉ trong nửa đầu năm 2026, cho thấy sức ép lên khu rừng chưa có dấu hiệu biến mất.