Theo Wired, Minamitorishima, một đảo san hô nhỏ nằm biệt lập tại Thái Bình Dương, đang trở thành tâm điểm trong chiến lược phát triển kinh tế dài hạn của Nhật Bản. Dù nằm cách Tokyo gần 2.000 km, khu vực biển bao quanh hòn đảo này lại ẩn chứa một tiềm năng tài chính khổng lồ, có khả năng tái định vị vị thế của Nhật Bản trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Sự kiện các nhà khoa học Nhật Bản thu hồi thành công mẫu trầm tích ở độ sâu 6.000 mét không chỉ là một kỳ tích về kỹ thuật mà còn là lời giải cho bài toán an ninh tài nguyên. Đây là bước đi quan trọng nhằm đảm bảo sự ổn định cho các ngành công nghiệp mũi nhọn của đất nước trong bối cảnh thị trường khoáng sản thế giới có nhiều biến động.
Vị thế chiến lược từ kho báu tài nguyên và đột phá công nghệ
Dự án tại Minamitorishima, thực hiện bởi tàu khoan Chikyu, là cột mốc đầu tiên trên thế giới trong việc lấy mẫu đất hiếm ở độ sâu cực đại 6.000 mét. Thành công này không chỉ khẳng định năng lực kỹ thuật hàng hải vượt trội của Nhật Bản mà còn mở ra cơ hội thương mại hóa các giải pháp khai thác biển sâu cho thị trường quốc tế.
Về mặt trữ lượng, khu vực này ước tính chứa hơn 16 triệu tấn đất hiếm, đứng thứ ba toàn cầu. Các nguyên tố thiết yếu như Dysprosium và Yttrium tại đây có thể đáp ứng nhu cầu nội địa trong hơn 700 năm, tạo ra nguồn cung ổn định giúp các doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro biến động giá và tối ưu hóa chi phí sản xuất định biên cho các sản phẩm công nghệ cao.
Sự hiện diện của nguồn tài nguyên khổng lồ này ngay trong vùng đặc quyền kinh tế giúp Nhật Bản chuyển mình từ một nước nhập khẩu thuần túy thành một quốc gia nắm giữ chìa khóa của chuỗi cung ứng. Đây là nền tảng vững chắc để bảo vệ các ngành công nghiệp "xương sống" như sản xuất ô tô điện, tuabin gió và chất bán dẫn trước các cú sốc cung ứng toàn cầu.
Mô hình quản trị tài nguyên và hệ sinh thái tự chủ bền vững
Nhận thức sâu sắc từ cuộc khủng hoảng nguồn cung năm 2010, Nhật Bản đã chuyển dịch sang mô hình quản trị tài nguyên đa tầng. Thay vì phụ thuộc vào một nguồn duy nhất, Chính phủ đã thúc đẩy sự phối hợp giữa nhà nước và tư nhân để giảm mức độ phụ thuộc ngoại khối từ 90% xuống còn khoảng 50%, một con số kỷ lục trong khối các nước công nghiệp.
Hệ sinh thái này bao gồm việc đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ tái chế rác thải điện tử và phát triển vật liệu thay thế để giảm tổng nhu cầu đầu vào. Đồng thời, Nhật Bản thiết lập hệ thống dự trữ chiến lược quốc gia đóng vai trò như một "tấm đệm" an toàn, cho phép nền công nghiệp duy trì vận hành ổn định ngay cả trong những giai đoạn thị trường quốc tế biến động mạnh nhất.
Sự chủ động này còn thể hiện qua việc các tập đoàn Nhật Bản tích cực mua cổ phần tại các mỏ khoáng sản quốc tế như Tập đoàn Lynas tại Úc. Cách tiếp cận tích hợp này giúp Nhật Bản xây dựng một chuỗi giá trị khép kín, từ khai thác, tinh chế đến ứng dụng, đảm bảo tính linh hoạt và bền vững cho toàn bộ nền kinh tế trong dài hạn.
Nâng tầm giá trị sản xuất thông qua đổi mới sáng tạo
Điểm khác biệt cốt lõi của kinh tế Nhật Bản nằm ở khả năng chế biến sâu và tích hợp công nghệ vào quy trình sản xuất. Nhật Bản không chỉ tập trung vào khai thác thô mà ưu tiên tạo ra giá trị gia tăng cao nhất từ đất hiếm bằng cách biến chúng thành các linh kiện tinh vi với hiệu suất vượt trội.
Khả năng "làm được nhiều hơn với ít nguồn lực hơn" - tức là giảm cường độ sử dụng đất hiếm trên mỗi đơn vị sản phẩm mà không làm giảm chất lượng - đã trở thành lợi thế cạnh tranh độc quyền. Điều này giúp các sản phẩm công nghệ của Nhật Bản duy trì vị thế dẫn đầu trong khi vẫn thích ứng tốt với xu hướng khan hiếm tài nguyên toàn cầu.
Bên cạnh đó, dự án Minamitorishima còn thúc đẩy sự phát triển của mạng lưới công nghiệp phụ trợ khổng lồ. Từ chế tạo robot dưới nước, đóng tàu chuyên dụng đến hóa chất tinh khiết, tất cả tạo nên một động lực tăng trưởng mới, tạo ra hàng ngàn việc làm kỹ thuật cao và thúc đẩy tăng trưởng GDP thông qua đổi mới sáng tạo.
Kết nối đa phương và mục tiêu kinh tế xanh tương lai
Trong chiến lược dài hạn, Nhật Bản không hoạt động đơn lẻ mà gắn kết chặt chẽ với các đối tác quốc tế thông qua các thỏa thuận như Khuôn khổ Tokyo (Tokyo Framework) ký kết với Hoa Kỳ. Sự hợp tác này giúp chia sẻ chi phí đầu tư khổng lồ, đồng bộ hóa công nghệ khai thác và thiết lập một mạng lưới cung ứng minh bạch giữa các cường quốc công nghệ.
Dự án này cũng là thành phần không thể thiếu trong cam kết "Net Zero" của Nhật Bản. Đất hiếm từ Minamitorishima cung cấp nguyên liệu thiết yếu cho các giải pháp năng lượng tái tạo và xe điện, trực tiếp hỗ trợ lộ trình trung hòa carbon vào năm 2050. Việc khai thác được thực hiện dưới những tiêu chuẩn môi trường khắt khe nhất để bảo vệ hệ sinh thái đại dương.
Nhìn về tương lai, khi kế hoạch khai thác thương mại bắt đầu vào năm 2026, Nhật Bản sẽ sở hữu một "vũ khí" kinh tế chiến lược. Đây không chỉ là thắng lợi về mặt tự chủ tài nguyên mà còn là minh chứng cho sự kiên định của Nhật Bản trong việc sử dụng công nghệ và hợp tác quốc tế để giải quyết các thách thức cấu trúc của nền kinh tế hiện đại.
Dự án tại Minamitorishima là minh chứng cho thấy tầm nhìn chiến lược của Nhật Bản trong việc biến những thách thức về tài nguyên thành cơ hội phát triển kinh tế bền vững thông qua công nghệ và hợp tác quốc tế
*Nguồn: Wired
