Nhân lực số: Khi công nghệ không còn là rào cản, con người mới quyết định cuộc đua AI

Chỉ vài năm trước, điện toán đám mây (cloud) hay trí tuệ nhân tạo (AI) vẫn được xem là những công nghệ đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn và đội ngũ kỹ thuật chuyên sâu. Đến nay, khi các nền tảng AI ngày càng phổ biến và hạ tầng số phát triển nhanh, rào cản về công nghệ đang dần được thu hẹp. Thay vào đó, câu hỏi lớn nhất đối với doanh nghiệp lại là: Ai sẽ vận hành và khai thác hiệu quả những công nghệ đó?

Đây cũng là thông điệp xuyên suốt được Amazon Web Services (AWS) và VPBank nhấn mạnh tại sự kiện ra mắt AWS Local Zone Hà Nội. Theo ông Eric Yeo, Tổng Giám đốc AWS Việt Nam, công nghệ sẽ tiếp tục phát triển và ngày càng dễ tiếp cận, nhưng yếu tố quan trọng nhất vẫn là con người và nguồn nhân lực số. Từ năm 2017 đến nay, AWS đã đào tạo hơn 157.000 người Việt Nam về kỹ năng điện toán đám mây và AI, đồng thời hợp tác với 25 trường đại học nhằm phát triển nguồn nhân lực công nghệ cho Việt Nam.

Thông điệp này phản ánh đúng xu hướng trên thế giới. Theo Future of Jobs Report 2025 của World Economic Forum (WEF), khảo sát hơn 1.000 doanh nghiệp, đại diện cho hơn 14 triệu lao động tại 55 nền kinh tế, có tới 63% doanh nghiệp cho rằng thiếu hụt kỹ năng là rào cản lớn nhất đối với quá trình chuyển đổi trong giai đoạn 2025-2030. Điều đáng chú ý là thách thức này đã vượt lên trên cả khả năng tiếp cận công nghệ hay nguồn vốn đầu tư.

AI phổ cập, nhưng khoảng cách cạnh tranh nằm ở chất lượng nguồn nhân lực

Nếu như trước đây doanh nghiệp cạnh tranh bằng việc đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, thì trong kỷ nguyên AI, lợi thế cạnh tranh đang chuyển sang khả năng xây dựng đội ngũ biết làm việc cùng AI.

Theo WEF, 86% doanh nghiệp trên toàn cầu kỳ vọng AI và công nghệ xử lý thông tin sẽ làm thay đổi hoạt động kinh doanh trước năm 2030. Đồng thời, khoảng 39% kỹ năng cốt lõi của người lao động hiện nay sẽ thay đổi trong vòng 5 năm tới và khoảng 59% lực lượng lao động toàn cầu sẽ cần được đào tạo lại hoặc nâng cao kỹ năng để đáp ứng yêu cầu công việc mới. Điều này đồng nghĩa, doanh nghiệp không chỉ đầu tư vào AI mà còn phải đầu tư vào con người để khai thác AI.

Xu hướng đó cũng được phản ánh trong LinkedIn Work Change Report 2025. Báo cáo cho thấy đến năm 2030, khoảng 70% kỹ năng được sử dụng trong hầu hết các công việc sẽ thay đổi, trong khi 88% lãnh đạo doanh nghiệp coi việc ứng dụng AI là ưu tiên chiến lược. Đáng chú ý, 51% doanh nghiệp đã triển khai AI tạo sinh ghi nhận doanh thu tăng từ 10% trở lên, cho thấy giá trị của AI chỉ được hiện thực hóa khi doanh nghiệp sở hữu đội ngũ đủ năng lực khai thác công nghệ.

Đó cũng là lý do nhiều doanh nghiệp đang chuyển trọng tâm từ tuyển dụng nhân sự mới sang đào tạo lại đội ngũ hiện hữu. Tại Việt Nam, VPBank là một ví dụ điển hình. Trong quá trình chuyển đổi lên nền tảng điện toán đám mây, ngân hàng không chỉ đầu tư hạ tầng mà còn đào tạo hơn 2.000 cán bộ nhân viên về cloud và công nghệ số, giúp đội ngũ có thể trực tiếp làm chủ hệ thống thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào đối tác công nghệ.

Theo đại diện VPBank, việc đầu tư vào con người giúp ngân hàng đẩy nhanh tốc độ chuyển đổi số. Chỉ trong giai đoạn đầu, VPBank đã hiện đại hóa 28 ứng dụng trong vòng 11 tháng, triển khai hệ thống dự phòng cho 78 ứng dụng trọng yếu, đồng thời rút ngắn thời gian xử lý của hệ thống quản trị rủi ro từ 2 giờ xuống còn 20 phút, thời gian xuất báo cáo từ 6 giờ xuống còn 1 giờ, đồng thời tối ưu khoảng 20% chi phí cơ sở dữ liệu.

Theo ông Nguyễn Hồng Trung, Giám đốc Khối Công nghệ thông tin VPBank, trong quá trình hợp tác, AWS không chỉ cung cấp hạ tầng công nghệ mà còn đồng hành cùng ngân hàng trong việc đào tạo đội ngũ kỹ thuật và chuyển giao năng lực vận hành. Nhờ đó, VPBank có thể từng bước tự làm chủ các nền tảng công nghệ thay vì chỉ sử dụng dịch vụ.

Đầu tư vào con người là nền tảng của chuyển đổi số bền vững

Các chuyên gia nhận định AI đang khiến vòng đời của kỹ năng nghề nghiệp ngắn lại nhanh hơn bao giờ hết. Nếu trước đây doanh nghiệp có thể đào tạo nhân sự một lần và sử dụng trong nhiều năm, thì nay việc học tập liên tục trở thành yêu cầu bắt buộc.

WEF dự báo từ nay đến năm 2030 sẽ có khoảng 170 triệu việc làm mới được tạo ra nhờ chuyển đổi số và AI, song đồng thời khoảng 92 triệu việc làm sẽ bị thay thế. Điều đó đồng nghĩa, nâng cao kỹ năng (upskilling) và đào tạo lại (reskilling) sẽ là chiến lược quan trọng nhất để giúp doanh nghiệp thích ứng với sự thay đổi của thị trường lao động.

Theo ông Eric Yeo, sau các cuộc làm việc giữa lãnh đạo cấp cao Amazon và Việt Nam, phát triển nguồn nhân lực tiếp tục là một trong hai ưu tiên lớn nhất của AWS tại Việt Nam, bên cạnh đầu tư hạ tầng số. AWS hiện hợp tác với các trường đại học tại Việt Nam để xây dựng chương trình đào tạo cho trường, đồng thời hỗ trợ phát triển trung tâm đổi mới sáng tạo và mở rộng các chương trình đào tạo về cloud, AI cho sinh viên cũng như cộng đồng doanh nghiệp.

Đề xuất của VPBank về việc mở rộng các chương trình hackathon, đào tạo và kết nối với các trường đại học cũng phản ánh nhu cầu ngày càng lớn của thị trường đối với lực lượng lao động có kỹ năng số. Có thể thấy, nếu giai đoạn đầu của chuyển đổi số là cuộc đua đầu tư vào hạ tầng công nghệ, thì kỷ nguyên AI sẽ là cuộc đua về năng lực con người. Công nghệ ngày càng trở nên phổ cập và dễ tiếp cận, nhưng khả năng học hỏi, thích ứng và làm chủ công nghệ mới là yếu tố tạo nên khác biệt.

Trong bối cảnh đó, việc AWS nỗ lực đào tạo chuyên gia cloud và AI, hợp tác với các trường đại học, cùng những chương trình phát triển nhân lực của các doanh nghiệp như VPBank cho thấy một xu hướng rõ nét: chuyển đổi số bền vững không bắt đầu từ máy chủ, nền tảng đám mây hay mô hình AI mới nhất, mà bắt đầu từ việc xây dựng đội ngũ đủ năng lực để biến công nghệ thành giá trị thực tiễn.

Khi AI ngày càng trở thành hạ tầng của nền kinh tế số, nguồn nhân lực số sẽ là yếu tố quyết định doanh nghiệp đi nhanh đến đâu và đi xa đến mức nào./