Nghịch lý 2026: Vì AI, Deloitte cắt đôi thời gian nghỉ thai sản, Zoom "quay xe" cắt giảm phúc lợi, 16.000 nhân viên TTEC bị mất tiền hưu trí

Tờ The Wired cho hay có một sự thật phũ phàng mà bất kỳ nhân sự thế hệ mới nào cũng cần phải tỉnh táo thừa nhận rằng doanh nghiệp không còn coi trọng người lao động như trước, bất kể họ có cống hiến thế nào.

Tuần này, câu chuyện về phúc lợi của người lao động lại một lần nữa trở thành tâm điểm của truyền thông quốc tế sau khi ba tên tuổi lớn tại Mỹ đồng loạt công bố những quyết định cắt giảm mạnh tay các khoản bồi hoàn ngoài lương của nhân viên.

Từ việc tạm dừng quỹ hưu trí để dồn tiền cho AI, cắt giảm thời gian nghỉ thai sản cho đến việc xóa bỏ các gói hỗ trợ chăm sóc sức khỏe gia đình, những động thái này đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về một kỷ nguyên mà người lao động đang dần mất đi vị thế thương lượng của mình.

Lỗi tại AI?

Đầu tiên phải kể đến TTEC, một công ty tư vấn công nghệ có trụ sở tại bang Texas. Tên tuổi của doanh nghiệp này đột ngột phủ sóng các mặt báo khi họ quyết định đình chỉ chương trình đóng góp tự nguyện vào quỹ hưu trí 401(k) của hơn 16.000 nhân viên cho đến ít nhất là cuối năm 2026.

Theo một bản ghi nhớ nội bộ do chuyên trang Business Insider tiếp cận được, ban lãnh đạo TTEC có một lý do vô cùng thời thượng để giải thích cho hành động này, đó là công ty cần dồn nguồn lực tài chính để đầu tư vào các chứng chỉ trí tuệ nhân tạo (AI), các công cụ đào tạo AI và hệ thống tự động hóa.

Việc tước đi một phần an sinh tuổi già của hàng vạn nhân viên để đổ tiền vào một cuộc đua công nghệ chưa rõ hồi kết rõ ràng là một bước đi đầy tranh cãi, nhưng lại cực kỳ thực dụng trong bối cảnh hiện tại.

Không dừng lại ở đó, gã khổng lồ trong ngành kiểm toán và tư vấn toàn cầu Deloitte cũng chuẩn bị áp dụng lộ trình cắt giảm phúc lợi vô tiền khoáng hậu từ năm tới. Nguồn tin nội bộ cho thấy hãng này sẽ giảm số ngày nghỉ phép có lương (PTO), cắt đôi thời gian nghỉ thai sản của một số nhóm nhân sự và khai tử hoàn toàn gói hỗ trợ trị giá 50.000 USD dành cho các dịch vụ kế hoạch hóa gia đình như nhận con nuôi, mang thai hộ hay thụ tinh trong ống nghiệm (IVF).

Cùng lúc đó, ứng dụng họp trực tuyến quen thuộc Zoom cũng âm thầm thực hiện một bước lùi khi giảm thời gian nghỉ thai sản có lương của nhân sự trực tiếp sinh con từ 22 tuần xuống còn 18 tuần.

Đi sâu vào phân tích quyết định của Deloitte, Giáo sư Joan C. Williams tại Trường Luật UC San Francisco, tác giả của nhiều công trình nghiên cứu nổi tiếng về văn hóa công sở và động lực giai cấp, đã thẳng thắn nhận định rằng những gì Deloitte đang làm là hoàn toàn không thể chấp nhận được.

Điểm mấu chốt nằm ở chỗ, công ty tư vấn này chỉ nhắm vào một nhóm đối tượng cụ thể là các nhân viên vận hành nội bộ thuộc bộ phận hành chính, hỗ trợ công nghệ thông tin (IT) và tài chính, trong khi vẫn giữ nguyên phúc lợi cho những nhân sự trực tiếp làm việc với khách hàng. Quyết định phân tầng này khiến những nhân viên bị ảnh hưởng đột ngột bị cắt giảm thời gian nghỉ thai sản từ 16 tuần xuống chỉ còn vỏn vẹn 8 tuần.

Theo Giáo sư Williams, việc đối xử khác biệt dựa trên tính chất công việc và ép các bà mẹ mới sinh chỉ được nghỉ 8 tuần có lương là một hành động vô cùng kỳ lạ và khắc nghiệt. Bà nhấn mạnh rằng khi thị trường lao động khan hiếm, các ông chủ sẵn sàng tỏ ra hào phóng để thu hút nhân tài. Tuy nhiên, một khi cán cân quyền lực dịch chuyển về tay giới chủ, các khoản phúc lợi sẽ lập tức bị co hẹp không thương tiếc.

Dù cơn sốt AI đang là cái cớ vô cùng tiện lợi cho mọi quyết định cắt giảm nhân sự hay phúc lợi của các tập đoàn lớn, nguyên nhân sâu xa hơn lại đến từ gánh nặng chi phí của chính các chương trình bảo hiểm y tế.

Đầu năm nay, các khoản trợ cấp từ Đạo luật Chăm sóc Sức khỏe Hợp túi tiền (ACA) tại Mỹ hết hiệu lực, khiến nhiều người buộc phải rời bỏ hoàn toàn các kế hoạch bảo hiểm y tế cá nhân. Đây chính là lý do khiến các công ty bảo hiểm nâng mức phí đóng lên đáng kể để bù đắp thâm hụt.

Lỗ hổng hệ thống

Bà Sarahjane Sacchetti, cựu giám đốc điều hành tại các đơn vị quản lý phúc lợi Cleo và Collective Health, chia sẻ rằng chi phí cho các chương trình y tế do doanh nghiệp tài trợ đã tăng chóng mặt trong vòng 5 năm qua.

Một khảo sát thực hiện trên quy mô hơn 1.700 nhà tuyển dụng tại Mỹ do tập đoàn tư vấn y tế Mercer thực hiện cho thấy, chi phí y tế trung bình cho mỗi lao động dự kiến sẽ tăng tới 6,5% vào năm 2026, đánh dấu mức tăng cao nhất kể từ năm 2010.

Đáng nói hơn, con số này đã được tính toán sau khi áp dụng hàng loạt biện pháp thắt lưng buộc bụng, nếu không, chi phí thực tế cho mỗi chương trình bảo hiểm sẽ tăng vọt gần 9%.

Sự gia tăng phi mã này đang trực tiếp bào mòn cách thức các chủ doanh nghiệp tính toán về tổng thu nhập của người lao động. Bà Sacchetti chỉ ra rằng, điều này không có nghĩa là các tập đoàn lớn hoàn toàn vô tội, nhưng chính sách chăm sóc sức khỏe yếu kém và sự thiếu hụt mạng lưới an sinh xã hội liên bang tại Mỹ là nguồn cơn của mọi áp lực đè nặng lên vai những người lao động bị giảm phúc lợi hoặc mất việc làm.

Giáo sư Williams cũng lưu ý rằng Mỹ là một trong số cực kỳ ít các quốc gia trên thế giới không cung cấp chế độ nghỉ thai sản có lương ở cấp liên bang, xếp ngang hàng với những quốc gia kém phát triển như Papua New Guinea hay Suriname.

Thực tế này phơi bày sự bất hợp lý khi các nhu cầu cơ bản của người lao động như lương hưu và nghỉ thai sản lại phải phụ thuộc hoàn toàn vào sự tự nguyện của các doanh nghiệp tư nhân, thay vì được đảm bảo bởi ngân sách quốc gia như các nước công nghiệp phát triển khác đang làm.

Nghịch lý ở chỗ, chính phủ Mỹ luôn bày tỏ sự lo ngại sâu sắc về tình trạng sụt giảm tỷ lệ sinh. Nếu các nhà hoạch định chính sách thực sự muốn khuyến khích người dân sinh con, việc xây dựng một hệ thống nghỉ thai sản có lương toàn diện cấp liên bang lẽ ra phải là bước đi đầu tiên và hiển nhiên nhất.

Dù những đợt thắt chặt phúc lợi này nghe có vẻ đáng ngại, Giáo sư Williams vẫn khuyên người lao động không nên trầm trọng hóa vấn đề để tránh biến điều này thành một trạng thái bình thường mới.

Ví dụ như trường hợp của Zoom, họ chỉ đơn giản là đưa một chính sách từ mức cực kỳ hào phóng về mức hào phóng thông thường, bởi 18 tuần nghỉ thai sản có lương vẫn là một con số mơ ước tại thị trường Mỹ. Việc thổi phồng xu hướng này có thể vô tình tạo ra hiệu ứng domino, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp khác mượn cớ để cắt giảm theo.

Bên cạnh đó, hàng loạt nghiên cứu thực tế đã chứng minh rằng việc hạ thấp chất lượng sống và cắt xén thu nhập của nhân viên sẽ trực tiếp làm tổn hại đến hiệu quả kinh doanh của chính doanh nghiệp.

Nghiên cứu kinh điển so sánh giữa chuỗi bán lẻ Costco và Sam’s Club của Walmart do chuyên gia Wayne Cascio thực hiện là minh chứng rõ nét nhất. Kết luận từ nghiên cứu của Williams cũng chỉ ra rằng, các phương pháp cắt giảm chi phí lao động ngắn hạn thường đi kèm với những tác dụng phụ không mong muốn, khiến vị thế cạnh tranh của tổ chức bị suy giảm nghiêm trọng thay vì được cải thiện.

*Nguồn: Wired, CNET