Quyết định của Washington cũng gây tranh cãi khi Mỹ tạm thời nới lỏng các hạn chế đối với giao dịch diesel Nga, trong lúc Ukraine và Liên minh châu Âu (EU) tiếp tục phản đối những động thái có thể giúp Moscow tăng doanh thu từ năng lượng.
Cam kết 4,8 triệu tấn, nhưng chưa phải nguồn cung thực tế
Theo Reuters ngày 9/10, ông Trump cho biết Nga sẽ cung cấp ngay hơn 300.000 tấn diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu, tiếp theo là 500.000 tấn trong tháng 11 và 1 triệu tấn ngay sau đó. Nga có thể cung cấp thêm 3 triệu tấn trong thời gian ngắn, tùy thuộc tình trạng hoạt động của các nhà máy lọc dầu.
Tổng khối lượng theo công bố của ông Trump lên tới 4,8 triệu tấn. Tuy nhiên, đây là cam kết cung ứng, chưa đồng nghĩa toàn bộ lượng nhiên liệu đã được sản xuất, vận chuyển hoặc giao đến người mua. Reuters cũng dẫn ý kiến chuyên gia cho rằng thỏa thuận khó giúp giá nhiên liệu giảm bền vững, dù có thể bổ sung nguồn hàng cho thị trường đang thiếu hụt.
Ngày 9/10, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài thuộc Bộ Tài chính Mỹ (OFAC) ban hành giấy phép chung số 135, cho phép một số giao dịch liên quan đến việc bán, giao hàng, dỡ hàng và nhập khẩu diesel có xuất xứ Nga. Giấy phép có thời hạn đến ngày 7/4/2027, nhưng không đồng nghĩa Washington dỡ bỏ toàn bộ các biện pháp trừng phạt đối với ngành năng lượng Nga.
Khả năng thực hiện cam kết vẫn là vấn đề cần theo dõi. Ngay cả khi có nhiên liệu để xuất khẩu, việc đưa hàng đến người mua còn phụ thuộc vào năng lực vận tải, điều kiện thanh toán, bảo hiểm và khả năng tiếp nhận tại các cảng.
Giá diesel phản ứng giảm, nhưng thị trường vẫn căng thẳng
Diesel là nhiên liệu quan trọng đối với vận tải hàng hóa, nông nghiệp, xây dựng và sản xuất công nghiệp. Giá nhiên liệu tăng vì thế có thể làm chi phí logistics và sản xuất leo thang, gây thêm sức ép lên lạm phát.
Theo S&P Global ngày 9/10, sau thông báo của ông Trump, chênh lệch giá dầu diesel siêu ít lưu huỳnh (ULSD) giao dịch trên NYMEX so với dầu thô WTI, còn gọi là crack spread, giảm 6,45 USD/thùng xuống 96,80 USD/thùng.
Crack spread phản ánh chênh lệch giữa giá sản phẩm lọc dầu và giá dầu thô đầu vào. Mức giảm này cho thấy thị trường đã phản ứng trước triển vọng nguồn cung diesel tăng lên, nhưng không có nghĩa giá bán lẻ diesel giảm tương ứng.
Đáng chú ý, crack spread vẫn cao hơn nhiều so với mức bình quân 32,16 USD/thùng trong tháng 10/2025. Khoảng cách lớn cho thấy thị trường diesel vẫn chịu sức ép đáng kể. S&P Global dẫn nhận định của các nhà phân tích rằng lượng hàng Nga bổ sung có thể giúp thị trường bớt căng thẳng trong ngắn hạn, nhưng khó giải quyết tình trạng thiếu hụt trên diện rộng.
Một nguyên nhân quan trọng là cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran, làm gián đoạn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz. Trước xung đột, tuyến hàng hải này đảm nhiệm khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu. Reuters ngày 11/10 cho biết số tàu đi qua eo biển đã giảm xuống mức thấp nhất trong hơn hai tháng, trong bối cảnh các vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền gia tăng.
Việc gián đoạn tuyến vận tải chiến lược này gây sức ép lên dòng chảy dầu và chi phí vận chuyển năng lượng. Trong khi đó, nguồn diesel Nga, dù được bổ sung, không thể tự động bù đắp toàn bộ lượng dầu và sản phẩm năng lượng bị gián đoạn tại Trung Đông. Khả năng cung ứng còn phụ thuộc vào công suất lọc dầu và việc vận chuyển hàng đến đúng thị trường có nhu cầu.
Năng lực xuất khẩu của Nga đang bị hạn chế
Khả năng Nga thực hiện đầy đủ cam kết là một trong những yếu tố quyết định tác động của thỏa thuận.
Theo dữ liệu vận tải hàng hóa của S&P Global Commodities at Sea (CAS), xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ của Nga bằng đường biển giảm từ 1,51 triệu thùng/ngày trong tháng 6 xuống 1,18 triệu thùng/ngày trong tháng 7/2026. Riêng lượng diesel và gasoil xuất khẩu bằng đường biển giảm từ 471.000 thùng/ngày xuống 314.000 thùng/ngày trong cùng kỳ.
S&P Global cho biết các cuộc tấn công của Ukraine đã làm gián đoạn hoạt động của nhiều nhà máy lọc dầu Nga, khiến công suất lọc dầu suy giảm đáng kể. Tình trạng thiếu nhiên liệu trong nước buộc Moscow phải áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu và tìm nguồn cung sản phẩm lọc dầu từ những nước láng giềng.
Những số liệu này cho thấy Nga khó có thể tăng nhanh xuất khẩu chỉ bằng cách điều chuyển nguồn dầu thô. Nước này cần bảo đảm các nhà máy lọc dầu hoạt động ổn định, đồng thời cân đối giữa xuất khẩu và nhu cầu trong nước.
Bởi vậy, tổng khối lượng 4,8 triệu tấn được ông Trump công bố cần được xem là mục tiêu cung ứng dự kiến, thay vì nguồn hàng chắc chắn sẽ xuất hiện trên thị trường theo đúng tiến độ.
Mỹ muốn hạ giá nhiên liệu, Ukraine và EU phản đối
Thỏa thuận diesel diễn ra trong bối cảnh giá nhiên liệu tại Mỹ tăng mạnh trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11. Theo Reuters, giá diesel bình quân tại Mỹ đạt 6,28 USD/gallon vào ngày 8/10, trong khi giá hợp đồng tương lai diesel giảm gần 5% sau thông báo về thỏa thuận với Nga.
Diesel có vai trò lớn trong vận tải đường bộ, hoạt động nông nghiệp và chuỗi cung ứng hàng hóa. Giá nhiên liệu cao vì thế không chỉ gây áp lực lên doanh nghiệp mà còn có thể làm tăng chi phí sinh hoạt. Việc bổ sung nguồn cung là một trong những biện pháp chính quyền Trump kỳ vọng sẽ giúp giảm áp lực này.
Tuy nhiên, quyết định tạm thời nới lỏng hạn chế đối với diesel Nga vấp phải phản ứng từ Ukraine. Tổng thống Volodymyr Zelensky cho rằng động thái này là một quyết định yếu kém của các đối tác và cảnh báo việc tạo thêm doanh thu cho Moscow không giúp thúc đẩy hòa bình.
Đại diện cấp cao EU về chính sách đối ngoại và an ninh, bà Kaja Kallas, cũng phản đối việc giảm sức ép kinh tế lên Nga khi chiến tranh tại Ukraine vẫn tiếp diễn. Những phản ứng này phản ánh mâu thuẫn giữa mục tiêu ổn định thị trường năng lượng của Washington và chính sách hạn chế nguồn thu của Moscow mà Ukraine cùng các đồng minh châu Âu đang theo đuổi.
Nếu xuất khẩu diesel tăng, Nga có thể thu thêm doanh thu từ năng lượng. Bà Kallas cho biết: "Việc đình chỉ lệnh trừng phạt đối với nhiên liệu diesel của Nga sẽ mang lại cho Moscow thêm nhiều nguồn thu nhập hơn nữa để tiến hành chiến tranh".
Giá diesel toàn cầu có thể giảm đến đâu?
Tác động của thỏa thuận sẽ phụ thuộc trước hết vào lượng diesel thực tế được đưa ra thị trường và thời điểm giao hàng. Nếu các lô hàng đến đúng lúc những khu vực nhập khẩu đang thiếu nhiên liệu, nguồn cung bổ sung có thể giúp giảm cạnh tranh mua hàng và thu hẹp chênh lệch giá. Ngược lại, giao hàng chậm hoặc khối lượng thấp hơn dự kiến sẽ hạn chế hiệu quả.
Yếu tố thứ hai là tình trạng vận tải và hoạt động lọc dầu toàn cầu. Chi phí vận chuyển, bảo hiểm và các điều kiện tiếp nhận có thể làm giảm lợi thế của nguồn cung bổ sung. Nếu xung đột tại Trung Đông tiếp tục gây gián đoạn dòng chảy năng lượng, lượng diesel Nga khó có thể bù đắp toàn bộ phần thiếu hụt.
Ngoài ra, giá diesel trên thị trường quốc tế và giá bán lẻ tại từng quốc gia không phải lúc nào cũng biến động cùng mức độ hoặc cùng thời điểm. Thuế, tỷ giá và chi phí phân phối có thể khiến mức giảm tại các trạm nhiên liệu chậm hơn diễn biến trên thị trường bán buôn.
Vì vậy, phản ứng giảm giá ngay sau thông báo chưa đủ để khẳng định thị trường đã bước vào xu hướng hạ nhiệt bền vững.
Thỏa thuận diesel Mỹ - Nga cho thấy các quyết định về năng lượng đang chịu tác động đồng thời từ nhu cầu kinh tế và tính toán địa chính trị. Washington muốn giảm chi phí nhiên liệu trong nước, trong khi Moscow có cơ hội mở rộng đầu ra cho sản phẩm lọc dầu. Ngược lại, Ukraine và EU lo ngại việc nới lỏng hạn chế sẽ giúp Nga tăng nguồn thu trong thời gian chiến tranh tiếp diễn.
Trong ngắn hạn, nguồn cung bổ sung có thể giúp thị trường diesel bớt căng thẳng. Tuy nhiên, để giá nhiên liệu giảm bền vững, cần có lượng hàng được giao thực tế, công suất lọc dầu ổn định và hoạt động vận tải năng lượng ít bị gián đoạn hơn.
.jpg "Thị trường hàng hóa ngày 10/10: Heo hơi chạm đáy 51.000 đồng/kg, cao su đồng loạt tăng")
