Loạt chính sách kinh tế có hiệu lực từ tháng 5/2026

Bước sang tháng 5/2026, hàng loạt chính sách liên quan đến kinh tế sẽ chính thức có hiệu lực, trong đó tập trung vào các lĩnh vực tài chính - ngân hàng, bảo hiểm, doanh nghiệp, xuất nhập khẩu và điện lực.

Phạt đến 30 triệu đồng với chủ nhà trọ thu tiền điện sai quy định

Đầu tháng 4 vừa qua, Chính phủ đã ban hành Nghị định 133 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực điện lực, trong đó bổ sung chế tài đáng chú ý đối với hành vi thu tiền điện sai quy định. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 25/5.

Theo Nghị định, người cho thuê nhà thu tiền điện của người thuê cao hơn mức giá quy định trong trường hợp mua điện theo giá bán lẻ phục vụ sinh hoạt sẽ bị phạt từ 20 - 30 triệu đồng.

Bên cạnh đó, cá nhân vi phạm còn bị buộc nộp lại toàn bộ số lợi bất hợp pháp thu được, bao gồm cả các chi phí phát sinh do hành vi vi phạm gây ra, nhằm hoàn trả cho cá nhân, tổ chức bị chiếm đoạt.

Nghị định cũng quy định người cho thuê nhà phải hoàn trả cho người thuê số tiền điện đã thu vượt kèm theo lãi suất theo thoả thuận trong hợp đồng. Trường hợp không xác định được đối tượng để hoàn trả, toàn bộ số tiền chênh lệch phải nộp vào ngân sách nhà nước.

Siết quản lý điện năng lượng tái tạo và điện năng lượng mới

Nghị định 133 được Chính phủ ban hành ngày 6/4 đã bổ sung các quy định xử phạt đối với vi phạm trong phát triển điện năng lượng tái tạo và điện năng lượng mới, với mức chế tài đáng chú ý. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 25/5.

Trong đó, mức phạt từ 10 - 20 triệu đồng được áp dụng đối với các hành vi vi phạm trong phát triển nguồn điện tự sản xuất, tự tiêu thụ có đấu nối với hệ thống điện quốc gia ở cấp điện áp từ trung áp trở lên.

Cụ thể, các hành vi bị xử phạt gồm: không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, không đầy đủ nội dung theo Thông báo hoặc Giấy chứng nhận đăng ký phát triển nguồn điện; không phối hợp hoặc cản trở việc phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ; không hướng dẫn lắp đặt, đấu nối kỹ thuật hoặc không phối hợp nghiệm thu theo quy định.

Ngoài ra, hành vi không tuân thủ lệnh điều độ khi phát điện dư lên hệ thống điện quốc gia (trừ trường hợp gây mất an toàn cho người và thiết bị), hoặc không trang bị thiết bị kết nối với hệ thống giám sát, điều khiển của cấp điều độ có thẩm quyền cũng thuộc diện bị xử phạt ở mức này.

Nghị định cũng quy định mức phạt từ 80 - 100 triệu đồng đối với hành vi không thực hiện hoặc không hoàn thành việc tháo dỡ nhà máy điện gió, điện mặt trời trong thời hạn theo quy định.

Quy định mới về xuất xứ hàng hóa EVFTA

Thông tư số 14/2026/TT-BCT của Bộ Công Thương, có hiệu lực từ ngày 10/5/2026, đã cụ thể hóa các quy tắc xuất xứ hàng hóa trong Hiệp định EVFTA, tạo thuận lợi hơn cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Theo quy định mới, để được hưởng ưu đãi thuế quan, hàng hóa giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU) cần đáp ứng các yêu cầu về chứng từ xuất xứ linh hoạt hơn. Đối với hàng hóa nhập khẩu từ EU, doanh nghiệp có thể sử dụng Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) hoặc chứng từ tự chứng nhận từ các nhà xuất khẩu đủ điều kiện, đã đăng ký trong hệ thống dữ liệu điện tử của EU.

Đáng chú ý, với các lô hàng có trị giá dưới 6.000 EUR, bất kỳ nhà xuất khẩu nào cũng có thể tự chứng nhận xuất xứ mà không cần đăng ký trước.

Ở chiều ngược lại, hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam sang EU cũng được áp dụng cơ chế tương tự, bao gồm C/O hoặc tự chứng nhận xuất xứ theo quy định. Những thay đổi này góp phần đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí và giúp doanh nghiệp tận dụng hiệu quả hơn các ưu đãi thuế quan từ EVFTA, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Điều chỉnh cơ chế bảo lãnh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Ngày 31/3/2026, Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định số 12/2026/QĐ-TTg sửa đổi, bổ sung một số điều của Quy chế bảo lãnh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa vay vốn tại ngân hàng thương mại ban hành kèm theo Quyết định số 3/2011/QĐ-TTg ngày 10/1/2011 của Thủ tướng Chính phủ.

Quyết định có hiệu lực từ ngày 15/5/2026, đánh dấu bước thay đổi quan trọng trong cơ chế bảo lãnh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) vay vốn tại các ngân hàng thương mại.

Theo đó, quy trình xác định lãi suất đối với dư nợ vay bắt buộc bảo lãnh bằng đồng đô la Mỹ được chuẩn hóa chặt chẽ. Cụ thể, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chịu trách nhiệm cung cấp mức lãi suất cho vay bình quân của các ngân hàng thương mại trong nước để làm căn cứ cho Ngân hàng Phát triển Việt Nam quyết định lãi suất áp dụng. Quyết định này cũng chính thức dừng triển khai các hoạt động bảo lãnh vay vốn mới theo quy định cũ tại Quyết định số 03/2011/QĐ-TTg.

Việc cập nhật các quy định này không chỉ giúp tối ưu hóa công tác quản lý tài chính công mà còn tạo sự minh bạch trong chi phí vay vốn của doanh nghiệp. Đây là động thái kịp thời nhằm điều chỉnh hoạt động hỗ trợ tín dụng phù hợp với diễn biến của thị trường tài chính và các quy định pháp luật mới về ngân sách, tổ chức tín dụng và doanh nghiệp, từ đó góp phần hỗ trợ hiệu quả hơn cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa trong giai đoạn hiện nay.

Điều chỉnh mạnh tay vi phạm tập trung kinh tế

Ngày 31/3/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 102/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 75/2019/NĐ-CP ngày 26/9/2019 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh. Nghị định có hiệu lực từ ngày 20/5/2026.

Điểm nhấn kinh tế quan trọng là việc điều chỉnh mức phạt đối với các hành vi không thông báo tập trung kinh tế. Cụ thể, mức phạt được chia theo quy mô doanh nghiệp: từ 500 triệu đến 1 tỷ đồng cho doanh nghiệp có tổng tài sản/doanh thu dưới 3.000 tỷ đồng, và từ 1 đến 2 tỷ đồng đối với doanh nghiệp có quy mô từ 3.000 tỷ đồng trở lên.

Nghị định cũng bổ sung các biện pháp khắc phục hậu quả nghiêm khắc như buộc chia tách doanh nghiệp, bán lại vốn góp hoặc tài sản nếu vi phạm quy định về tập trung kinh tế. Đồng thời, cơ quan quản lý có thẩm quyền có quyền kiểm soát giá mua, giá bán và các điều kiện giao dịch đối với các doanh nghiệp sáp nhập vi phạm.

Siết chặt kỷ luật trong phục hồi, phá sản doanh nghiệp

Ngày 1/4/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 109/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính; trong đó có thiết lập chế tài nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực phục hồi và phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 18/5/2026.

Nghị định quy định mức phạt tiền tối đa lên đến 40 triệu đồng đối với cá nhân có hành vi vi phạm. Đáng chú ý, đối với các tổ chức vi phạm, mức phạt tiền được áp dụng gấp 2 lần so với cá nhân. Các hành vi bị xử phạt bao gồm: cản trở quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản; không thực hiện nghĩa vụ nộp đơn khi mất khả năng thanh toán; che giấu, tẩu tán tài sản; hoặc lợi dụng thủ tục phục hồi, phá sản để xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

Ngoài phạt tiền, doanh nghiệp và các chủ thể liên quan còn đối mặt với biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc như khôi phục tình trạng tài sản ban đầu. Nghị định này được kỳ vọng sẽ tăng cường tính minh bạch, bảo vệ quyền lợi chính đáng của chủ nợ và các đối tác, đồng thời tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, kỷ cương trong quá trình tái cấu trúc hoặc xử lý doanh nghiệp gặp khó khăn tài chính.

Củng cố an toàn hệ thống tài chính

Ngày 10/12/2025, Quốc hội ban hành Luật số 111/2025/QH15 về Luật Bảo hiểm tiền gửi có hiệu lực từ ngày 1/5/2026, thiết lập khung pháp lý quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi người gửi tiền và củng cố sự ổn định của hệ thống tổ chức tín dụng.

Luật quy định tổ chức bảo hiểm tiền gửi là đơn vị tài chính nhà nước hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, thực hiện chính sách bảo hiểm bắt buộc. Nguồn vốn hoạt động bao gồm vốn điều lệ, phí bảo hiểm tiền gửi và quỹ dự phòng nghiệp vụ.

Đáng chú ý, Luật cho phép tổ chức bảo hiểm tiền gửi tham gia sâu hơn vào quá trình xử lý tổ chức tín dụng yếu kém thông qua các biện pháp như cho vay đặc biệt, mua trái phiếu dài hạn và cử nhân sự tham gia quản trị.

Ngoài ra, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) được trao quyền quy định hạn mức phí bảo hiểm tiền gửi, việc áp dụng phí bảo hiểm tiền gửi đồng hạng hoặc phân biệt phù hợp với đặc thù hệ thống tổ chức tín dụng tại Việt Nam trong từng thời kỳ.

Bên cạnh đó, Thống đốc NHNN quy định mức chi trả tiền bảo hiểm từng thời kỳ. Khi phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm theo quy định tại khoản 2 hoặc khoản 3 Điều 21 của Luật này, trong trường hợp đặc biệt, để đảm bảo quyền lợi người gửi tiền, an toàn hệ thống tổ chức tín dụng, trật tự an toàn xã hội, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quyết định hạn mức chỉ trả vượt hạn mức, tối đa bằng toàn bộ các khoản tiền gửi được bảo hiểm của người gửi tiền tại tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi khi phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm.