Kỷ nguyên công nghệ "mất chất": Vì sao AI càng thông minh, thế giới công nghệ lại càng... chán ngắt?

Từng có thời, mỗi sản phẩm công nghệ mới ra mắt đều tạo ra cảm giác háo hức đặc biệt. Người dùng chờ đợi những chiếc điện thoại, máy nghe nhạc hay máy chơi game mới như chờ một cuộc cách mạng nhỏ trong cuộc sống. 

Nhưng hiện nay, khi AI xuất hiện ở khắp nơi, nhiều người lại cảm thấy công nghệ đang dần mất đi sự bất ngờ, khi các sản phẩm mới ngày càng giống nhau và ít tạo ra khác biệt rõ rệt.

Khi nâng cấp không còn là điều hấp dẫn

Khoảng một thập kỷ trước, những thiết bị như iPod, BlackBerry, Nintendo Wii hay smartphone cảm ứng đời đầu từng khiến người dùng tò mò bởi mỗi sản phẩm đều mang một ý tưởng riêng. Công nghệ không chỉ mạnh hơn mà còn tạo ra cảm giác khám phá.

Tuy nhiên, xu hướng này đang thay đổi. Theo Counterpoint Research, chu kỳ thay mới smartphone toàn cầu năm 2022 đã kéo dài lên khoảng 43 tháng, mức cao nhất từng được ghi nhận, cho thấy người dùng đang giữ thiết bị lâu hơn vì không còn thấy những thế hệ mới đủ hấp dẫn để nâng cấp.

Bên cạnh đó, IDC cho biết thị trường smartphone hiện nay tăng trưởng chủ yếu nhờ nhu cầu thay thế máy cũ, được thúc đẩy bởi các chương trình đổi máy và thời gian sử dụng thiết bị kéo dài, trong khi thiếu vắng những đột phá công nghệ đủ lớn để tạo động lực nâng cấp mạnh mẽ.

Hương Thúy, một du học sinh đam mê công nghệ, cho biết cô từng rất mong chờ các sự kiện ra mắt sản phẩm của Apple, Samsung hay Sony. Nhưng vài năm gần đây, cảm giác đó đã giảm đi đáng kể.

"Ngày trước chỉ cần xem một sản phẩm mới là thấy khác biệt. Còn bây giờ nhiều chiếc điện thoại chỉ thay đổi camera, chip hoặc thêm AI. Xem xong vẫn có cảm giác như đang nhìn lại sản phẩm năm trước", Hương Thúy chia sẻ.

Theo cô, điều khiến công nghệ cũ hấp dẫn không chỉ nằm ở thông số, mà ở cá tính riêng của từng thiết bị. Những sản phẩm như BlackBerry hay iPod từng có bản sắc rõ ràng, trong khi nhiều thiết bị hiện nay đang dần đi theo cùng một công thức.

Công nghệ đang can thiệp quá nhiều vào trải nghiệm người dùng

Không chỉ thiếu những ý tưởng đột phá, công nghệ hiện đại còn khiến nhiều người thất vọng vì các nhà sản xuất ngày càng can thiệp sâu vào cách sản phẩm được sử dụng.

Thay vì chỉ là công cụ phục vụ nhu cầu, nhiều thiết bị hiện nay liên tục thay đổi theo quyết định của hãng thông qua cập nhật phần mềm, quảng cáo hoặc các dịch vụ đi kèm.

Một ví dụ điển hình là ngành công nghiệp TV. Nhiều mẫu TV thông minh hiện nay được bật sẵn tính năng Motion Smoothing (làm mượt chuyển động), vốn được quảng cáo giúp hình ảnh chuyển động rõ nét hơn. 

Tuy nhiên, nhiều đạo diễn Hollywood cho rằng tính năng này làm thay đổi ý đồ hình ảnh ban đầu, khiến các bộ phim điện ảnh mất đi cảm giác điện ảnh vốn có.

Đạo diễn Christopher Nolan và nhiều nhà làm phim từng kêu gọi người dùng tắt tính năng này khi xem phim tại nhà để giữ nguyên trải nghiệm mà nhà sản xuất mong muốn.

Vấn đề không chỉ nằm ở việc thiết bị được thiết lập mặc định, mà còn ở việc người dùng ngày càng mất quyền kiểm soát với những sản phẩm họ đã mua.

Trường hợp của Spotify với thiết bị Car Thing là một ví dụ. Sau khi ngừng sản xuất sản phẩm này, Spotify tuyên bố sẽ dừng hỗ trợ vào cuối năm 2024, khiến nhiều thiết bị mà khách hàng từng bỏ tiền mua không còn giá trị sử dụng như ban đầu.

Sự thay đổi này phản ánh một xu hướng lớn hơn: người dùng đang chuyển từ việc sở hữu công nghệ sang thuê quyền truy cập vào công nghệ. Âm nhạc, phim ảnh hay phần mềm ngày nay chủ yếu tồn tại dưới dạng dịch vụ đăng ký. Người dùng trả tiền mỗi tháng để tiếp tục sử dụng, nhưng không thực sự sở hữu nội dung.

Theo báo cáo Digital Media Trends của Deloitte, người tiêu dùng ngày càng cảm thấy áp lực khi phải quản lý quá nhiều dịch vụ streaming khác nhau, trong bối cảnh chi phí đăng ký liên tục tăng và nhiều hộ gia đình buộc phải cắt giảm subscription vì lo ngại tài chính.

Với Hương Thúy, điều khiến cô mất hứng thú không phải việc công nghệ phát triển, mà là cảm giác những thiết bị từng thuộc về mình đang dần trở thành những sản phẩm phụ thuộc vào quyết định của nhà sản xuất.

"Có những món đồ tôi mua vì thích nó, nhưng sau vài năm lại thấy mình phải dùng nó theo cách mà hãng muốn. Công nghệ ngày trước cho mình cảm giác tự do khám phá, còn bây giờ đôi khi lại giống như mình đang dùng một dịch vụ được kiểm soát từ xa", cô nói.

Khi các hãng tập trung nhiều hơn vào việc giữ chân người dùng trong hệ sinh thái, bán thêm gói dịch vụ hoặc thu thập dữ liệu, công nghệ dường như đang rời xa vai trò ban đầu: tạo ra những công cụ đơn giản, hữu ích và khiến con người cảm thấy hào hứng mỗi khi sử dụng.

Khi mọi ứng dụng đều trở thành một mạng xã hội thu nhỏ

Sự thay đổi khiến công nghệ mất đi sức hấp dẫn không chỉ đến từ phần cứng, mà còn nằm ở cách các nền tảng kỹ thuật số được thiết kế.

Thay vì tập trung vào một nhiệm vụ cụ thể, ngày càng nhiều ứng dụng đang cố gắng trở thành một hệ sinh thái khép kín, tích hợp mọi thứ từ video ngắn, tin tức, mua sắm cho đến các tính năng xã hội.

Một ứng dụng đặt xe, mua hàng hay quản lý thiết bị thông minh trước đây chỉ cần hoàn thành tốt một chức năng. Nhưng hiện nay, nhiều nền tảng liên tục bổ sung các bảng tin, nội dung đề xuất hoặc tính năng giải trí nhằm giữ người dùng ở lại lâu hơn.

Xu hướng này khiến không ít người cảm thấy các ứng dụng đang dần giống nhau, thay vì mang lại những trải nghiệm riêng biệt.

Theo báo cáo Digital 2025 Global Overview Report của We Are Social và Meltwater, người dùng internet toàn cầu dành trung bình khoảng 2 giờ 19 phút mỗi ngày trên mạng xã hội, cho thấy mức độ cạnh tranh khốc liệt giữa các nền tảng trong việc thu hút sự chú ý của người dùng.

Cùng với đó, các thuật toán ngày càng đóng vai trò quyết định những gì người dùng nhìn thấy. Thay vì chủ động lựa chọn nội dung, người dùng thường tiếp nhận những đề xuất được tối ưu hóa để giữ họ ở lại lâu nhất có thể.

Với Hương Thúy, đây là một trong những lý do khiến cô cảm thấy công nghệ hiện đại "ít vui hơn" so với trước.

"Công nghệ ngày xưa khiến mình tò mò vì nó mở ra những khả năng mới. Còn bây giờ nhiều sản phẩm dường như được thiết kế để giữ mình ở lại càng lâu càng tốt. Điện thoại không chỉ là công cụ nữa mà trở thành nơi mọi thứ liên tục kéo sự chú ý của mình đi", cô chia sẻ.

Điều nghịch lý là công nghệ hiện nay mạnh hơn bao giờ hết. Điện thoại có thể dịch ngôn ngữ theo thời gian thực, AI có thể tạo hình ảnh, viết nội dung hay hỗ trợ công việc. Nhưng sự tiến bộ về khả năng xử lý không đồng nghĩa với việc người dùng luôn cảm thấy hài lòng hơn.

Có lẽ điều mà ngành công nghệ đang thiếu không phải là thêm nhiều tính năng, mà là những ý tưởng thực sự tạo ra cảm giác khám phá. Những sản phẩm từng khiến con người yêu thích công nghệ không nhất thiết là những thiết bị mạnh nhất, mà là những thứ khiến họ cảm thấy mình đang bước vào một tương lai mới.

Khi các công ty tiếp tục chạy đua về AI, dữ liệu và mô hình thuê bao, thách thức lớn nhất của ngành công nghệ có thể không còn là tạo ra sản phẩm thông minh hơn, mà là tìm lại lý do khiến con người từng say mê công nghệ ngay từ đầu./