Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP.HCM không trở thành "Singapore thứ hai" mà lựa chọn con đường đi khác

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, chuyên gia kinh tế chia sẻ với PV về Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM và cơ duyên khiến nhiều chuyên gia tài chính uy tín tham gia tham gia tổ tư vấn chiến lược cho trung tâm này.

Không trở thành “Singapore thứ hai”

PV: Thưa ông, chỉ chưa đầy một năm, ấn tượng và kỳ vọng về Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC) trong nước và trong mắt các bạn bè, đối tác quốc tế đã rất tốt đẹp. Vậy khi trung tâm vận hành đầy đủ, viễn cảnh sẽ như thế nào?

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân: Theo tôi, khi Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP.HCM vận hành đầy đủ, điều đáng kỳ vọng nhất không phải là việc xuất hiện thêm nhiều tòa nhà tài chính hay số lượng ngân hàng quốc tế hiện diện, mà là sự hình thành của một hệ sinh thái tài chính có khả năng kết nối dòng vốn toàn cầu với nhu cầu phát triển của Việt Nam và khu vực.

Khi đó, trung tâm sẽ trở thành nơi các định chế tài chính, quỹ đầu tư, doanh nghiệp, công ty công nghệ và các tổ chức cung cấp dịch vụ tài chính có thể cùng hoạt động trong một môi trường pháp lý linh hoạt, minh bạch và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

Điều đáng chú ý là TP.HCM không có tham vọng trở thành một “Singapore thứ hai” hay “Hong Kong thứ hai”. Hai trung tâm này đã mất hàng chục năm, thậm chí hàng thế kỷ để hình thành lợi thế cạnh tranh của mình. Một trung tâm tài chính đi sau sẽ rất khó thành công nếu chỉ cố gắng lặp lại những gì các trung tâm đi trước đã làm tốt hơn rất nhiều.

Chính vì vậy, lợi thế lớn nhất của TP.HCM lại nằm ở vị thế của một người đi sau. Trong kinh tế học, người đi sau có thể tận dụng lợi thế “late mover advantage”, tức là không phải gánh những chi phí của mô hình cũ mà có thể tiếp cận ngay những xu hướng tài chính mới nhất của thế giới.

Điều này cho phép trung tâm thiết kế ngay từ đầu những mô hình phù hợp với tài chính số, token hóa tài sản, thanh toán xuyên biên giới theo thời gian thực, tài chính xanh, tài chính khí hậu hay các cơ chế sandbox để thử nghiệm các sản phẩm đổi mới sáng tạo. Đây đều là những lĩnh vực mà ngay cả nhiều trung tâm tài chính lâu đời cũng đang phải cải cách để thích ứng.

Quan trọng hơn, Việt Nam đang sở hữu một lợi thế mà nhiều trung tâm tài chính phát triển không còn có được, đó là tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, quy mô thị trường gần 110 triệu dân, vị trí trung tâm trong chuỗi cung ứng mới của châu Á và nhu cầu vốn cho phát triển hạ tầng, chuyển đổi xanh cũng như chuyển đổi số còn rất lớn.

Chính những yếu tố này sẽ tạo ra sức hút tự nhiên đối với dòng vốn quốc tế nếu được kết nối thông qua một trung tâm tài chính vận hành hiệu quả.

PV: Không chỉ được ghi nhận, Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP.HCM còn nhận được sự đồng hành của nhiều chuyên gia tầm cỡ quốc tế. Theo ông, cơ duyên nào thúc đẩy họ đến với Việt Nam?

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân: Sự kiện công bố thành lập và ra mắt Tổ tư vấn chiến lược cho Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Việt Nam đã tạo được tiếng vang lớn.

Các thành viên tổ tư vấn như ông Philip Rösler - nguyên Phó thủ tướng Cộng hòa Liên bang Đức; nguyên Giám đốc điều hành Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF), Ông Jeff Singer - nguyên Giám đốc điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Dubai (DIFC), Ông Bhaskar Dasgupta - nguyên Giám đốc hạ tầng thị trường, Trung tâm Tài chính quốc tế Abu Dhabi, Ông Chia Hock Lai - Chủ tịch Responsible Fintech Institute (RFI); đồng sáng lập kiêm Giám đốc chiến lược Embed Financial Group Holdings (EFGH)....đều là những nhân vật uy tín trong giới tài chính quốc tế.

Nếu nói về cơ duyên thì đó là cơ duyên của nền kinh tế Việt Nam.

Thứ nhất, Việt Nam hiện nay đã có vị thế rất khác so với cách đây khoảng mười hay hai mươi năm. Tốc độ tăng trưởng kinh tế, độ mở thương mại, sự ổn định chính trị và triển vọng phát triển dài hạn khiến nhiều chuyên gia quốc tế đánh giá Việt Nam là một trong những nền kinh tế có tiềm năng lớn nhất châu Á trong giai đoạn tới. Đối với họ, việc đồng hành cùng quá trình hình thành một trung tâm tài chính quốc tế mới cũng đồng nghĩa với việc tham gia vào một dự án có ý nghĩa chiến lược trong khu vực.

Thứ hai, những chuyên gia như ông Philip Rösler, ông Jeff Singer hay ông Bhaskar Dasgupta đều là những người đã trực tiếp tham gia xây dựng hoặc điều hành các trung tâm tài chính quốc tế lớn. Điều họ quan tâm không chỉ là vai trò tư vấn mà còn là cơ hội đóng góp kinh nghiệm để xây dựng một mô hình mới phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

PV: Liệu cơ chế đãi ngộ cho đội ngũ tư vấn này như thế nào, thưa ông?

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân: Theo tôi, điều hấp dẫn nhất đối với các chuyên gia quốc tế không hẳn là cơ chế đãi ngộ. Những người ở đẳng cấp đó thường không thiếu cơ hội nghề nghiệp. Điều họ quan tâm nhiều hơn là liệu dự án có đủ nghiêm túc, có tầm nhìn dài hạn và có khả năng tạo ra dấu ấn thực sự hay không.

Khi nhìn thấy quyết tâm cải cách của Việt Nam cùng cơ hội tham gia vào quá trình xây dựng một trung tâm tài chính từ những viên gạch đầu tiên, đối với họ, đó mới là yếu tố tạo nên sức hấp dẫn lớn nhất.

PV: Thưa ông, cách thức những nhà kinh tế đi thuyết phục các nhà kinh tế có điểm gì đặc biệt không? Phải chăng, cũng như ông Philip Rösle, họ đều là những người có thiện cảm đặc biệt với Việt Nam?

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân: Tôi cho rằng giữa các nhà kinh tế luôn tồn tại một “ngôn ngữ chung”, đó là dữ liệu, lập luận và tầm nhìn phát triển.

Việc thuyết phục các chuyên gia quốc tế vì vậy không phải bằng những lời hứa, mà bằng cách chứng minh rằng Việt Nam thực sự có nhu cầu, có tiềm năng và có quyết tâm để xây dựng một trung tâm tài chính mang tính cạnh tranh quốc tế.

Đúng là nhiều chuyên gia có tình cảm với Việt Nam sau nhiều năm làm việc hoặc hợp tác. Thế nhưng, nếu chỉ dựa trên thiện cảm thì sẽ không đủ để họ dành thời gian và uy tín của mình cho một dự án dài hạn. Điều giữ chân họ chính là triển vọng phát triển của nền kinh tế Việt Nam và cơ hội được tham gia vào một quá trình cải cách có ý nghĩa.

Đón dòng vốn từ Đông Bắc Á, Trung Đông

PV: Những thành viên trong tổ cố vấn sẽ là những bảo chứng cho các nhà đầu tư Mỹ, Tây Âu..., hỗ trợ Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP,HCM thu hút dòng vốn, phát triển các sản phẩm tài chính mới. Điều này có đúng không, thưa ông?

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân: Nếu nhìn dưới góc độ thu hút dòng vốn quốc tế, tôi cho rằng sẽ là chưa đầy đủ nếu chỉ tập trung vào các thị trường phát triển như Mỹ hay Tây Âu.

Đương nhiên, đây vẫn là những trung tâm tài chính hàng đầu thế giới với nguồn vốn rất lớn và kinh nghiệm quản lý tài sản phong phú. Tuy nhiên, đây cũng là những thị trường có tiêu chuẩn đầu tư rất cao, khẩu vị rủi ro khá thận trọng và quy trình ra quyết định thường kéo dài.

Các quỹ đầu tư tại những thị trường này thường đòi hỏi lịch sử vận hành đủ dài, khung pháp lý ổn định qua nhiều chu kỳ và hệ thống thị trường đã được kiểm chứng trước khi giải ngân với quy mô lớn. Vì vậy, trong giai đoạn đầu hình thành một trung tâm tài chính mới, việc kỳ vọng dòng vốn lớn từ các thị trường này sẽ đến ngay là điều không thực tế.

Theo tôi, nhóm thị trường đáng quan tâm hơn trong giai đoạn đầu lại là Đông Bắc Á và Trung Đông. Đây đều là những khu vực đang sở hữu lượng vốn rất lớn, đồng thời có nhu cầu đa dạng hóa danh mục đầu tư ra nước ngoài.

Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc nhiều năm qua đã là những đối tác đầu tư hàng đầu của Việt Nam, hiểu rõ môi trường kinh doanh trong nước và có mức độ chấp nhận rủi ro đối với các dự án tại Việt Nam cao hơn so với nhiều nhà đầu tư phương Tây.

Trong khi đó, các quỹ đầu tư quốc gia và quỹ tài sản có chủ quyền của khu vực Trung Đông đang trong quá trình tái cơ cấu danh mục, chuyển một phần đáng kể nguồn vốn sang châu Á để tìm kiếm các cơ hội tăng trưởng dài hạn trong hạ tầng, logistics, năng lượng tái tạo và kinh tế số.

Nói cách khác, nếu các thị trường phát triển mang lại uy tín và chuẩn mực quốc tế thì Đông Bắc Á và Trung Đông lại có thể trở thành những nguồn vốn mang tính tiên phong, tạo hiệu ứng lan tỏa cho sự hình thành của trung tâm tài chính.

Khi những dòng vốn đầu tiên được triển khai thành công, tạo ra các dự án có hiệu quả và hình thành một lịch sử hoạt động đủ dài, lúc đó việc thu hút thêm các định chế tài chính lớn từ Mỹ hay châu Âu sẽ thuận lợi hơn rất nhiều. Đây cũng là lộ trình mà nhiều trung tâm tài chính mới nổi trên thế giới đã lựa chọn.

PV: Có thể thấy, bước đầu, Trung tâm Tài chính Quốc tế TP.HCM đã khai thác hiệu quả yếu tố con người. Nếu có một kỳ vọng hay mong muốn về Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP.HCM trong 5 năm hay 10 năm tới, đó sẽ là gì, thưa ông?

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân: Theo góc nhìn của tôi, yếu tố con người luôn là nền tảng quan trọng nhất của bất kỳ trung tâm tài chính nào. Hạ tầng có thể xây dựng trong vài năm, nhưng để hình thành được đội ngũ có tư duy quốc tế, hiểu biết thị trường vốn toàn cầu và đủ năng lực thiết kế các sản phẩm tài chính mới thì cần nhiều thời gian hơn.

Chính vì vậy, nếu nhìn về dài hạn, tôi cho rằng thành công của Trung tâm Tài chính Quốc tế TP.HCM sẽ không chỉ được đo bằng quy mô vốn thu hút hay số lượng định chế tài chính hiện diện, mà còn bằng việc Việt Nam có hình thành được một thế hệ chuyên gia tài chính mới đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế hay không.

Nếu phải kỳ vọng về 5 đến 10 năm tới, tôi mong muốn TP.HCM sẽ không chỉ là nơi tiếp nhận dòng vốn quốc tế, mà còn trở thành nơi tạo ra các sản phẩm tài chính mới, các mô hình kinh doanh mới và các sáng kiến chính sách có ảnh hưởng đối với khu vực.

Khi đó, trung tâm tài chính sẽ thực sự trở thành một động lực tăng trưởng mới của Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng dựa nhiều hơn vào chất lượng của thị trường vốn và năng lực đổi mới sáng tạo.