Khủng hoảng Iran chưa đủ đẩy giá dầu lên đỉnh mới: Thị trường đang đặt cược vào điều gì?

Cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran vẫn tiếp tục diễn biến khó lường và đầy biến động, trong bối cảnh xuất hiện hy vọng mới về khả năng hai bên sẽ tạm ngừng các đợt tấn công nhằm vào nhau.

Chỉ một tia hy vọng như vậy cũng đủ khiến giá dầu Brent, chuẩn dầu toàn cầu, giảm mạnh trong phiên giao dịch đầu tuần tại châu Á, có thời điểm mất gần 5% xuống khoảng 92,06 USD/thùng.

Tuy nhiên, eo biển Hormuz vẫn ở trong tình trạng bất ổn, và lưu lượng tàu thuyền đi qua tuyến đường thủy chiến lược này đã sụt giảm mạnh sau khi từng tăng vọt trong thời gian ngừng bắn kéo dài ba tuần giữa chính quyền Tổng thống Donald Trump và Tehran vào giữa tháng 6.

Sau khi thỏa thuận ngừng bắn đổ vỡ và Mỹ nối lại các cuộc không kích nhằm vào Iran, Tehran đã đáp trả bằng việc tấn công các căn cứ của Mỹ tại Trung Đông cũng như các tàu tìm cách đi qua eo biển Hormuz.

Iran cũng dường như đã kích hoạt thành công lực lượng Houthi đồng minh tại Yemen nhằm tấn công các tàu chở dầu của Saudi Arabia đang tìm cách đi qua eo biển Bab el-Mandeb.

Điều này khiến tuyến vận chuyển dầu của Saudi Arabia từ cảng Yanbu trên Biển Đỏ đến các nhà máy lọc dầu ở châu Á bị gián đoạn. Lựa chọn thay thế là hành trình dài và phức tạp hơn qua kênh đào Suez, trong đó các tàu còn phải dỡ bớt hàng và sử dụng đường ống SUMED do giới hạn về mớn nước của kênh đào.

Nhìn chung, nguồn cung dầu thô thực tế từ Trung Đông vẫn đang bị hạn chế, khi khối lượng vận chuyển qua cả eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb đều ở mức thấp.

Bên cạnh đó, triển vọng đạt được một thỏa thuận hòa bình lâu dài vẫn còn rất xa vời, khi Mỹ và Iran vẫn có những khác biệt lớn trong các vấn đề cốt lõi và mức độ thiếu lòng tin giữa hai bên vẫn rất sâu sắc.

Bài học từ Ukraine

Trong bối cảnh đó, nhiều ý kiến cho rằng giá dầu trên thị trường hợp đồng tương lai lẽ ra phải phản ứng mạnh hơn so với thực tế.

Giá dầu Brent từng giảm xuống mức thấp 70,14 USD/thùng vào ngày 2/7 trong thời gian ngừng bắn ngắn ngủi, sau đó tăng 45% lên đỉnh 102 USD/thùng vào ngày 23/7 trước khi hạ nhiệt.

Đây có vẻ là một đợt tăng mạnh, nhưng mức đỉnh này vẫn thấp hơn đáng kể so với mức 139,13 USD/thùng mà Brent đạt được trong những tuần sau khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine vào tháng 2/2022. Khi đó, thị trường lo ngại xuất khẩu dầu của Nga - nước xuất khẩu dầu thô lớn thứ hai thế giới vào thời điểm đó - sẽ bị gián đoạn nghiêm trọng.

Tuy nhiên, những lo ngại này rốt cuộc không hoàn toàn trở thành hiện thực, bởi thị trường dầu đã nhanh chóng thích ứng bằng cách chuyển hướng dầu Nga sang Trung Quốc và Ấn Độ, trong khi châu Âu tăng nhập khẩu từ châu Mỹ và châu Phi.

Tình hình hiện nay với Iran có điểm khác biệt là sự gián đoạn nguồn cung dầu thực sự đang diễn ra. Nếu tình trạng này kéo dài, các biện pháp ứng phó tạm thời như rút kho dự trữ hay việc Trung Quốc cắt giảm nhập khẩu sẽ dần mất hiệu quả.

Chính vì vậy, có quan điểm cho rằng giá dầu tương lai vẫn chưa tăng đủ để phản ánh đầy đủ rủi ro về sự gián đoạn kéo dài đối với nguồn cung dầu từ Trung Đông - kịch bản đang ngày càng có nhiều khả năng xảy ra.

Tuy nhiên, thay vì cho rằng thị trường chưa định giá kịch bản xấu nhất hoặc đang định giá kịch bản hòa bình tốt đẹp nhất, có lẽ chính xác hơn khi nói rằng thị trường dầu đang định giá khả năng thích ứng.

Nói cách khác, các nhà đầu tư đang đặt cược rằng thị trường có thể xử lý những gián đoạn này bằng cách điều chỉnh các dòng chảy thương mại và tăng nguồn cung từ những khu vực thay thế.

Việc vận chuyển dầu từ cảng Yanbu của Saudi Arabia đến châu Á thông qua kênh đào Suez chắc chắn sẽ tốn kém và mất nhiều thời gian hơn, nhưng điều đó hoàn toàn khả thi và sẽ được thực hiện nếu thị trường yêu cầu.

Tương tự, nhiều giải pháp thay thế quy mô nhỏ cũng đang xuất hiện, chẳng hạn Iraq vận chuyển dầu nhiên liệu bằng đường bộ sang Thổ Nhĩ Kỳ. Khi kết hợp lại, các biện pháp này góp phần giảm bớt tác động từ việc khoảng 10 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỗi ngày của Trung Đông bị gián đoạn.

Xét cho cùng, có thể thị trường đang đặt cược rằng các doanh nghiệp giao dịch dầu thô và sản phẩm lọc dầu sẽ đủ khả năng giảm thiểu những tác động nghiêm trọng nhất từ cuộc khủng hoảng Iran.

Thị trường đang đánh cược vào chuỗi cung ứng toàn cầu

So sánh với thời điểm cuộc chiến Nga - Ukraine bùng phát năm 2022, khi mà châu Âu mất dầu Nga, Nga thì chuyển hướng bán dầu sang Trung Quốc và Ấn Độ, thế giới đã tái phân bổ dòng chảy dầu. Lần này, thị trường tin rằng điều tương tự sẽ xảy ra, dầu Trung Đông đổi tuyến, các tàu dầu đổi hành trình, các nhà máy lọc dầu đổi nguồn cung. Điều này phản ánh niềm tin rằng chuỗi cung ứng toàn cầu hiện linh hoạt hơn nhiều so với trước, nên khó xảy ra tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng như giai đoạn đầu năm 2022.

Tuy nhiên, có những rủi ro thị trường có thể đang đánh giá thấp. Nếu khả năng thích ứng của thị trường bị giới hạn, giá hàng hóa có thể phải điều chỉnh mạnh hơn. Các yếu tố có thể làm thay đổi cục diện gồm sẽ bao gồm việc Iran phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz, trong khi Houthi mở rộng tấn công khiến Bab el-Mandeb gần như bị đóng cửa. Thêm vào đó, Saudi Arabia hoặc UAE có thể gặp gián đoạn xuất khẩu, Mỹ và Iran leo thang xung đột trực tiếp và dự trữ dầu toàn cầu suy giảm trong khi nguồn cung thay thế không đủ.

Nếu một hoặc nhiều kịch bản này xảy ra, thị trường có thể phải định giá lại rủi ro, kéo theo đà tăng không chỉ của dầu mà còn của khí tự nhiên, sản phẩm lọc dầu và nhiều loại hàng hóa khác.

Đối với thị trường hàng hóa toàn cầu, giá dầu nhiều khả năng sẽ duy trì ở mức cao và biến động mạnh hơn thay vì sớm trở lại vùng giá thấp, qua đó giữ áp lực tăng đối với chi phí vận tải, năng lượng và sản xuất. Điều này tạo lực đỡ cho các nhóm hàng hóa liên quan đến năng lượng và có thể lan tỏa sang nông sản, kim loại công nghiệp và kim loại quý thông qua chi phí đầu vào và tâm lý phòng ngừa rủi ro. Tuy nhiên, do thị trường vẫn tin vào khả năng thích ứng của chuỗi cung ứng toàn cầu, mức tăng của hàng hóa có thể diễn ra từ từ hơn là theo kiểu bùng nổ, trừ khi xuất hiện một cú sốc mới làm gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung từ Trung Đông.