GS.TS Hoàng Văn Cường: Không thể mãi là người đi sau trong chuỗi giá trị

Đây là chia sẻ của GS.TS Hoàng Văn Cường, Uỷ viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng, Uỷ viên Uỷ ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội với MarketTimes nhân dịp đầu Xuân năm mới Bính Ngọ 2026.

MarketTimes: Thưa GS.TS Hoàng Văn Cường, nhìn vào những con số tăng trưởng gần đây của Việt Nam, chúng ta thấy những điểm sáng ấn tượng giữa bối cảnh thế giới đầy biến động. Tuy nhiên, nếu nhìn sâu hơn vào nội tại, ông thấy có những điểm nào đáng lo ngại?

GS.TS Hoàng Văn Cường: Đúng là chúng ta có những con số tăng trưởng đáng khích lệ, như năm 2022 đạt tới 8,02%, nhưng không thể phủ nhận những nguy cơ tiềm ẩn. Điểm đáng lo ngại lớn nhất nằm ở tốc độ quay vòng của dòng tiền rất thấp, chỉ khoảng 0,68, điều này cho thấy tiền đang bị nghẽn lại trong nền kinh tế.

Dòng tiền thay vì đổ vào sản xuất để tạo ra giá trị gia tăng, lại có xu hướng chảy vào các tài sản như bất động sản, dẫn đến nguy cơ đầu cơ và tồn kho sản phẩm rất lớn. Bên cạnh đó, dù xuất khẩu đứng đầu thế giới ở nhiều mặt hàng, nhưng giá trị chúng ta thực sự giữ lại được chỉ chiếm khoảng 20-30%, do chủ yếu vẫn là gia công. Nếu không thay đổi cơ cấu này, chúng ta đối mặt với nguy cơ “hụt hơi” và rơi vào bẫy thu nhập trung bình khi năng suất lao động không được cải thiện thực chất.

MarketTimes: Trong những thành tựu đã đạt được, theo ông, điều gì mang tính thời điểm và điều gì thực sự là nội lực bền vững mà chúng ta đã dày công xây dựng?

GS.TS Hoàng Văn Cường: May mắn là chúng ta đã tận dụng được sự dịch chuyển của các chuỗi cung ứng toàn cầu khi thế giới bất ổn. Nhưng nội lực bền vững mới là yếu tố then chốt. Đó là sự ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát tốt hơn nhiều so với thế giới và một nền tảng chính trị ổn định,.

Đặc biệt, nông nghiệp vẫn là “trụ đỡ” cực kỳ quan trọng, giúp đảm bảo an sinh và đời sống ngay cả trong những giai đoạn khủng hoảng nhất,. Một điểm tựa nội lực khác chính là ý chí đồng tâm, đồng lòng của người dân. Trong đại dịch, tinh thần tự giác, giám sát lẫn nhau và sự linh hoạt trong chuyển đổi (như thanh toán không tiền mặt) đã tạo ra một sức mạnh cộng hưởng mà ít quốc gia nào có được.

MarketTimes: Thưa Giáo sư, nhìn vào tương quan với dòng chảy toàn cầu, theo ông chúng ta đang ở vị thế nào?

GS.TS Hoàng Văn Cường: Thực tế, chúng ta có những điểm “đi trước” đáng tự hào, đặc biệt là trong việc kiểm soát lạm phát và ứng phó với các cú sốc. Khi thế giới lạm phát hai con số, chúng ta vẫn giữ được dưới mục tiêu; chúng ta cũng là nước đi đầu trong việc điều hành lãi suất linh hoạt và ban hành các quyết sách đặc biệt như Nghị quyết 30 để bảo vệ người dân và nền kinh tế.

Tuy nhiên, trong chuỗi giá trị sản xuất công nghiệp, chúng ta vẫn đang mải miết đuổi theo. Việt Nam đứng thứ hai thế giới về xuất khẩu điện tử, may mặc nhưng giá trị giữ lại chỉ khoảng 20-30% do chủ yếu là gia công. Để không chỉ dừng lại ở việc tận dụng “khe cửa hẹp”, chúng ta buộc phải “nhảy trước một bước” vào những vị trí có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu, nếu không sẽ mãi chỉ là người đi sau.

MarketTimes: Làm thế nào để chuyển hóa những con số GDP thành sự an tâm, để cộng đồng doanh nghiệp bứt phá thay vì tâm thế "phòng thủ" như hiện nay?

GS.TS Hoàng Văn Cường: Niềm tin của doanh nghiệp không đến từ những lời hứa, mà đến từ sự ổn định vĩ mô và tính dự báo của chính sách. Khi doanh nghiệp thấy chính sách ổn định, lạm phát thấp và chính trị bình yên, họ mới dám bỏ vốn đầu tư dài hạn.

Bên cạnh đó, Nhà nước cần có chiến lược đặt hàng rõ ràng cho các ngành công nghiệp nền tảng như luyện kim, cơ khí hay công nghệ số. Khi có chiến lược và cam kết bảo vệ từ Chính phủ, doanh nghiệp sẽ nhìn thấy tương lai và sẵn sàng đầu tư vào công nghệ thay vì chỉ đi buôn hay phòng thủ bằng tiền mặt. Ngoài ra, việc phát triển các thị trường vốn, quỹ đầu tư sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực dài hạn thay vì phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng.

MarketTimes: Nhìn về tương lai, một Việt Nam "trọn vẹn" hơn trong hình dung của ông sẽ trông như thế nào?

GS.TS Hoàng Văn Cường: Đó là một Việt Nam Hùng cường và Thịnh vượng thực chất. Sự thịnh vượng đó không chỉ thể hiện qua túi tiền của người dân mà còn ở một xã hội văn minh, hiện đại, nơi mọi thành quả được hưởng thụ công bằng.

Tôi hình dung Việt Nam sẽ trở thành “điểm đến không thể bỏ qua” của thế giới. Không chỉ là du lịch nghỉ dưỡng, Việt Nam phải là “bếp ăn của thế giới”, là nơi lý tưởng để các chuyên gia, nhà đầu tư toàn cầu chọn làm “văn phòng di động” vì môi trường sống dễ chịu, chi phí hợp lý và con người mến khách.

MarketTimes: Cuối cùng, ông muốn gửi gắm triết lý hành động nào cho các nhà điều hành và doanh nhân: Nên "tĩnh" để quan sát hay nên "động" để bứt phá?

GS.TS Hoàng Văn Cường: Thế giới hiện nay là một thực thể bất định và thay đổi nhanh chóng, nên phong cách điều hành không thể là "ngồi yên quan sát".

Lời khuyên của tôi là: Phải "ĐỘNG" một cách bản lĩnh và linh hoạt. Chúng ta cần quản lý minh bạch nhưng phải quyết liệt bứt phá trên nền tảng niềm tin. Trong bối cảnh khó lường, sự trì trệ chính là rủi ro lớn nhất. Doanh nhân và nhà điều hành cần chủ động tạo lập cuộc chơi, tìm kiếm cơ hội trong thách thức thay vì bị động chờ đợi sự ổn định quay trở lại.

MarketTimes: Trân trọng cảm ơn ông!