Tâm điểm của phiên giao dịch là Nhật Bản. Lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm của nước này chạm 3% lần đầu tiên kể từ năm 1996. Đây là một mốc từng được xem là khó tưởng tượng sau hơn một thập niên lãi suất siêu thấp và các chương trình mua trái phiếu quy mô lớn của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản.
Reuters cho biết lợi suất tại Mỹ, Đức, Anh và nhiều nền kinh tế phát triển khác cũng tăng lên hoặc tiến sát các đỉnh nhiều năm.
Trái phiếu giảm giá thì lợi suất tăng. Với chính phủ, điều đó đồng nghĩa chi phí vay mới cao hơn và gánh nặng trả lãi lớn hơn khi nợ cũ đến hạn phải đảo nợ.
Với hộ gia đình và doanh nghiệp, lợi suất tăng có thể nhanh chóng lan sang lãi suất thế chấp, vay mua xe, vay tiêu dùng và chi phí huy động vốn của công ty. Ví dụ, lãi suất thế chấp 30 năm tại Mỹ đã lên gần 6,7% khi lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 năm tăng.
Nỗi lo tài khóa là một nguyên nhân lớn phía sau đợt biến động này. Nợ công Mỹ đã vượt 40.000 tỷ USD, trong khi nhiều nước G7, ngoại trừ Đức, có tỷ lệ nợ trên GDP ở mức bằng hoặc trên 100%. Nợ công Mỹ đã vượt mốc 40.000 tỷ USD trong bối cảnh chi phí quốc phòng và lãi vay chiếm phần lớn trong chi tiêu liên bang.
Áp lực không chỉ đến từ khu vực công. Các tập đoàn công nghệ lớn cũng đang ồ ạt phát hành trái phiếu để tài trợ cuộc đua trí tuệ nhân tạo.
Theo dữ liệu LSEG được Reuters dẫn lại, 5 “ông lớn” AI gồm Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft và Oracle đã phát hành 220 tỷ USD nợ từ đầu năm, cao hơn gấp đôi cùng kỳ năm ngoái. Tổng phát hành trái phiếu doanh nghiệp toàn cầu đạt kỷ lục 4.900 tỷ USD trong năm 2026, tăng 14% so với cùng thời điểm năm trước.
Nguồn cung trái phiếu tăng mạnh khiến nhà đầu tư đòi hỏi mức lợi suất cao hơn để hấp thụ lượng nợ mới. Khi chính phủ cần vay nhiều hơn để tài trợ thâm hụt, còn doanh nghiệp công nghệ cũng cần vốn lớn cho trung tâm dữ liệu và mô hình AI, thị trường trái phiếu toàn cầu bị kéo căng ở cả hai phía.
Cùng lúc, giá năng lượng lại làm sống dậy nỗi lo lạm phát. Reuters cho biết giá dầu Brent tăng lên 92,59 USD/thùng, sau khi xung đột giữa Mỹ và Iran tái diễn, làm dấy lên lo ngại gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông.
Tại châu Âu, lạm phát khu vực euro tăng trở lại trên 3% trong tháng 8 do chi phí năng lượng cao hơn, củng cố kỳ vọng Ngân hàng Trung ương châu Âu sẽ nâng lãi suất trong tháng 9.
Tại Mỹ, lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 năm có lúc lên 4,798%, cao nhất kể từ tháng 1/2025, trước khi hạ nhẹ về 4,77%. Lợi suất kỳ hạn 30 năm cũng quanh vùng 5,27%, gần mức cao nhất trong 19 năm.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho rằng các mối lo ngại về nợ công và lợi suất tăng đã bỏ qua sức mạnh của kinh tế Mỹ, đồng thời kỳ vọng tác động từ giá năng lượng cao sẽ phai nhạt theo thời gian.
Tuy nhiên, thị trường hiện chưa dễ bị thuyết phục. Theo Frederic Neumann, kinh tế trưởng châu Á của HSBC, nhiều thị trường phát triển đang chứng kiến chi phí vốn dài hạn tăng vì nhu cầu vay của khu vực công và tư nhân cùng đi lên.
Với Nhật Bản, áp lực còn lớn hơn do nước này đang gánh khối nợ công thuộc hàng cao nhất thế giới phát triển, trong khi Thủ tướng Sanae Takaichi theo đuổi kế hoạch đầu tư mạnh tay.
Giới phân tích cho rằng nguyên nhân tăng lợi suất không hoàn toàn giống nhau giữa các khu vực. Ở châu Âu và Anh, động lực chính là kỳ vọng lạm phát cao hơn vì giá năng lượng.
Tại Mỹ, phần lớn áp lực đến từ lợi suất thực, tức mức sinh lời nhà đầu tư yêu cầu sau khi trừ lạm phát. Lợi suất thực tăng thường cho thấy chi phí vay “thật” của chính phủ và doanh nghiệp đang đắt đỏ hơn.
Một rủi ro khác là hiệu ứng dây chuyền. Khi lợi suất tại một thị trường lớn tăng, nhà đầu tư ở nơi khác cũng yêu cầu lợi suất cao hơn để cạnh tranh dòng vốn.
Úc là một ví dụ khi lợi suất trái phiếu 10 năm tăng mạnh, một phần do lo ngại lợi suất Nhật cao hơn sẽ khiến nhà đầu tư Nhật rút bớt tiền khỏi trái phiếu nước ngoài để quay về thị trường nội địa.
Prashant Newnaha, chiến lược gia lãi suất cấp cao tại TD Securities, gọi đây là một “thay đổi mang tính hệ thống”. Trong nhiều năm, trái phiếu Nhật từng là mỏ neo của thị trường thu nhập cố định toàn cầu vì lợi suất cực thấp và ổn định.
Giờ đây, mỏ neo đó đang dịch chuyển. Khi Nhật Bản không còn giữ vai trò kìm lợi suất toàn cầu như trước, thị trường trái phiếu có thể bước vào giai đoạn biến động mới, nơi nợ công, giá năng lượng, chiến tranh và cuộc đua AI cùng lúc quyết định chi phí vốn của thế giới.
Theo Reuters
