Theo điều tra của Financial Times (FT), ngay sau khi phương Tây áp đặt hàng loạt lệnh trừng phạt nhằm đáp trả chiến dịch quân sự đặc biệt của Nga tại Ukraine, nhiều trái phiếu ngoại tệ do Gazprom phát hành bị mắc kẹt trong hệ thống tài chính châu Âu.
Giá các trái phiếu này lao dốc, có thời điểm chỉ còn khoảng một nửa mệnh giá do nhà đầu tư lo ngại không thể nhận thanh toán lãi và gốc.
Để hỗ trợ thị trường trong nước, Tổng thống Vladimir Putin khi đó ban hành sắc lệnh cho phép các trái phiếu bị "mắc kẹt" ở nước ngoài được đổi sang trái phiếu mới phát hành tại Nga theo đúng mệnh giá ban đầu và giao dịch bằng đồng ruble.
Cơ chế này đã tạo ra khoảng chênh lệch giá hấp dẫn. Theo các tài liệu FT tiếp cận được, 4 lãnh đạo của Gazprombank Luxembourg đã vay hàng triệu euro từ chính ngân hàng, sau đó dùng số tiền này mua các trái phiếu Gazprom đang bị bán tháo tại châu Âu với giá rất thấp rồi đổi lấy trái phiếu mới tại Nga theo mệnh giá đầy đủ.
FT thống kê hơn 50 giao dịch theo phương thức này. Dựa trên giá mua, mệnh giá trái phiếu và tỷ giá ở thời điểm đó, ước tính nhóm lãnh đạo có thể thu về tổng lợi nhuận vượt 9 triệu euro (10,5 triệu USD).
Gazprombank Luxembourg là mắt xích quan trọng trong hệ thống thanh toán khí đốt của Gazprom tại châu Âu. Vì vậy, các giao dịch này nhanh chóng làm dấy lên nghi vấn liệu các lãnh đạo ngân hàng có lợi dụng thông tin nội bộ hoặc tìm cách lách các lệnh trừng phạt của EU hay không.
Một quan chức EU được FT tham vấn nhận định vụ việc "có dấu hiệu né tránh lệnh trừng phạt" và cho rằng cần được cơ quan tư pháp Luxembourg điều tra hình sự.
Theo hồ sơ, người khởi xướng là Dmitry Derkatch, cựu giám đốc Gazprombank Luxembourg. Sau chuyến đi Moscow vào tháng 6/2022, ông mở tài khoản cá nhân tại chính ngân hàng mình điều hành, điều vốn trái với quy định nội bộ, rồi nhận khoản vay cá nhân từ Gazprombank Moscow.
Chỉ vài ngày sau khi sắc lệnh của Tổng thống Putin có hiệu lực, Derkatch bắt đầu mua các trái phiếu Gazprom bị bán tháo. Một trong những giao dịch đầu tiên là mua lô trái phiếu mệnh giá 150.000 euro với giá khoảng 65.000 euro.
Khi chương trình hoán đổi được triển khai vào cuối năm, số trái phiếu này có thể mang lại khoản lãi khoảng 85.000 euro nếu bán theo giá đầy đủ trên thị trường Nga.
Điều khiến giới chuyên gia đặt dấu hỏi là thời điểm mua vào. Khi Derkatch thực hiện giao dịch, Gazprom vẫn chưa công bố công khai loại trái phiếu nào sẽ được đưa vào chương trình hoán đổi.
Sau đó, 3 lãnh đạo khác gồm Sergey Nekrasov, Sergey Belousov và Pavel Bolshakov cũng tham gia. Theo FT, cả 4 thường mua cùng một loại trái phiếu, cùng khối lượng và gần như cùng thời điểm, nhiều lần chỉ ít ngày trước khi Gazprom công bố chính thức danh sách trái phiếu đủ điều kiện hoán đổi.
Một nguồn thạo tin tiết lộ việc xác định đúng loại trái phiếu cần mua trong khoảng thời gian rất ngắn là "gần như không thể" nếu không có thông tin trước.
Trong khoảng từ tháng 7 đến tháng 11/2022, 4 lãnh đạo này được chuyển tổng cộng hơn 17 triệu euro (quy đổi từ đồng rúp) để thực hiện hàng chục giao dịch.
Các khoản tiền được luân chuyển thông qua ngân hàng Thụy Sĩ Compagnie Bancaire Helvétique (CBH) với vai trò môi giới, đồng thời đi qua ngân hàng Veles International tại Cyprus trước khi hoàn tất giao dịch.
Vụ việc cũng làm dấy lên tranh cãi về công tác giám sát tài chính tại Luxembourg.
Sau khi nhận được đơn tố giác, Cơ quan Giám sát tài chính Luxembourg (CSSF) đã thanh tra Gazprombank Luxembourg vào năm 2023. Tuy nhiên, cơ quan này không phỏng vấn một số cá nhân nắm thông tin quan trọng.
Kết quả thanh tra xác định ngân hàng đã vi phạm quy định nội bộ khi cho phép nhân viên mở tài khoản cá nhân và chưa đánh giá đầy đủ mức độ rủi ro của bốn lãnh đạo nói trên. Tuy nhiên, CSSF không kết luận có hành vi vi phạm nào khác, cũng không áp dụng hình thức xử phạt tài chính.
Gazprombank Luxembourg phủ nhận mọi cáo buộc. Ngân hàng khẳng định luôn tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của EU và Luxembourg, đồng thời nhấn mạnh những giao dịch bị nêu được thực hiện với tư cách cá nhân chứ không phải hoạt động của ngân hàng.
Dmitry Derkatch cũng bác bỏ mọi nghi vấn, cho rằng cuộc thanh tra chi tiết của cơ quan quản lý Luxembourg đã không phát hiện sai phạm trọng yếu.
Dù chưa có kết luận pháp lý cuối cùng, vụ việc tiếp tục thu hút sự chú ý của giới chức châu Âu, đặc biệt liên quan đến vai trò của Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Quốc gia Nga (NSD), tổ chức đang nằm trong danh sách trừng phạt của EU.
Theo các chuyên gia pháp lý được FT tham vấn, nếu quá trình hoán đổi trái phiếu phát sinh khoản phí phải trả cho NSD thì các giao dịch này có thể đã vi phạm quy định cấm thực hiện giao dịch trực tiếp hoặc gián tiếp với tổ chức bị trừng phạt.
Hiện cả 4 lãnh đạo đã rời Gazprombank Luxembourg. Derkatch cho biết đang sống tại Luxembourg, Belousov và Bolshakov điều hành một công ty đầu tư tại nước này, trong khi Nekrasov trở về Nga và hiện quản lý câu lạc bộ bóng đá Spartak Moscow.
Theo FT
.png "Người đàn ông này vừa xin nhận làm “vua bóng đá” 1 ngày")
