Mỏ Bayan Obo ở Nội Mông, miền bắc Trung Quốc, từ lâu được xem là mỏ đất hiếm lớn nhất thế giới. Với trữ lượng được báo cáo khoảng 100 triệu tấn, nơi này đã trở thành trụ cột của ngành đất hiếm Trung Quốc suốt nhiều thập kỷ.
Tuy nhiên, các nghiên cứu địa chất mới cho thấy phần tài nguyên nằm sâu dưới lòng đất có thể còn lớn hơn nhiều so với con số hiện được công bố.
Theo nhà địa chất Yang Li thuộc Đại học Bắc Kinh, Bayan Obo là nguồn cung đất hiếm chủ đạo của thế giới từ thập niên 1990. Dù vậy, ông cho rằng trữ lượng được biết đến hiện nay chưa chắc đã phản ánh đầy đủ tiềm năng địa chất của khu vực.
Trong nghiên cứu công bố năm 2025 trên tạp chí Science Advances, nhóm của Yang phát hiện Bayan Obo không hình thành từ một sự kiện địa chất đơn lẻ. Thay vào đó, mỏ này liên quan tới nhiều giai đoạn hoạt động carbonatite, một loại đá magma giàu khoáng vật carbonate, thường gắn với các mỏ đất hiếm lớn trên thế giới.
Phát hiện quan trọng của nhóm là Bayan Obo không chỉ có carbonatite khoảng 1,3 tỷ năm tuổi, mà còn có một pha carbonatite “trẻ” hơn, khoảng 430 triệu năm tuổi.
Theo nhóm nghiên cứu, chính giai đoạn “trẻ” hơn này đóng vai trò then chốt trong quá trình khoáng hóa, tức hình thành và tập trung các nguyên tố đất hiếm.
Điều này làm thay đổi cách nhìn về mỏ Bayan Obo. Nếu trước đây nhiều đánh giá tập trung vào phần mỏ nông và các thân quặng đã biết, mô hình địa chất mới gợi ý các thân carbonatite có thể kéo dài xuống sâu hơn, đi kèm khoáng hóa bổ sung.
Theo ước tính được nêu trong nghiên cứu và các phân tích liên quan, riêng phần tài nguyên đất hiếm tiềm năng ở độ sâu 500-1.000 mét tại Bayan Obo có thể đạt khoảng 333 triệu tấn. Đây là con số lớn hơn nhiều so với trữ lượng đang được nhắc tới phổ biến.
Tuy nhiên, càng xuống sâu, chi phí khai thác càng tăng, yêu cầu công nghệ càng phức tạp và rủi ro địa chất càng lớn. Quặng nằm sâu hàng trăm đến hàng nghìn mét dưới lòng đất có thể tồn tại về mặt địa chất, nhưng không phải lúc nào cũng đáng để khai thác nếu giá đất hiếm, chi phí năng lượng, tuyển tách và môi trường không phù hợp.
Phát hiện mới cho thấy lợi thế dài hạn của Bayan Obo nằm ở quy mô địa chất, kinh nghiệm khai thác và chuỗi công nghiệp đi kèm.
Đất hiếm ngày càng quan trọng trong xe điện, turbine gió, thiết bị điện tử, nam châm hiệu suất cao và công nghệ quốc phòng. Chính vì vậy, Mỹ, Nhật Bản và châu Âu đều tìm cách giảm phụ thuộc vào nguồn cung Trung Quốc.
Tại Mỹ, MP Materials đã khôi phục hoạt động tại mỏ Mountain Pass ở California từ năm 2017, từng là một trong những mỏ đất hiếm hàng đầu thế giới trước khi suy giảm vì cạnh tranh và các vấn đề môi trường.
Nhật Bản cũng theo đuổi hướng khác, nước này đẩy mạnh các cuộc khảo sát bùn giàu đất hiếm dưới đáy biển gần đảo Minamitorishima, ở tây bắc Thái Bình Dương. Khu vực này được cho là chứa lượng lớn bùn giàu nguyên tố đất hiếm, nhưng khai thác dưới biển sâu hàng nghìn mét vẫn là thách thức lớn về công nghệ, chi phí và môi trường.
Bayan Obo còn có ý nghĩa vượt ra ngoài đất hiếm. Đây cũng là một trong những nguồn niobi lớn của thế giới. Niobi là kim loại quan trọng dùng trong thép cường độ cao, vật liệu hàng không vũ trụ và các ứng dụng kỹ thuật tiên tiến.
Dù có tài nguyên địa chất đáng kể, Trung Quốc vẫn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu niobi vì quặng trong nước thường có hàm lượng thấp, đi kèm nhiều khoáng vật khác và khó tách hiệu quả.
Theo SCMP
.jpg "Một cổ phiếu bị tự doanh CTCK bán ròng trăm tỷ trong phiên thị trường hồi phục")
.jpg "Người phụ nữ khiếm thị 20 năm bền bỉ \"gieo\" sinh kế cho người yếu thế")
