Không ít người dành hàng giờ trong phòng tập, đầu tư vào thực phẩm lành mạnh hay các thiết bị theo dõi sức khỏe với mong muốn sống lâu hơn.
Thế nhưng, khoa học ngày càng chỉ ra rằng tuổi thọ và hạnh phúc của con người không chỉ được quyết định bởi chế độ ăn hay việc tập luyện.
Một yếu tố tưởng chừng rất bình thường, chính là những mối quan hệ xã hội chất lượng lại có thể tạo nên khác biệt lớn đối với sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.
Đừng bỏ quên "trụ cột" thứ ba của sức khỏe
Trong nhiều thập kỷ, sức khỏe thường được nhắc đến dưới hai khía cạnh chính là thể chất và tinh thần.
Tuy nhiên, theo Kasley Killam, nhà khoa học xã hội và tác giả cuốn The Art and Science of Connection, cách nhìn này vẫn còn thiếu một mảnh ghép quan trọng: sức khỏe xã hội (Social Health).
Theo bà, nếu sức khỏe thể chất phản ánh tình trạng của cơ thể, sức khỏe tinh thần phản ánh trạng thái cảm xúc và nhận thức, thì sức khỏe xã hội chính là chất lượng các mối quan hệ, khả năng kết nối với người khác và cảm giác thuộc về một cộng đồng.
Trong bài diễn thuyết TED nổi tiếng, Killam cho rằng ngay cả một người ăn uống điều độ, chăm tập luyện và quan tâm đến sức khỏe tinh thần vẫn có thể cảm thấy trống rỗng nếu thiếu những kết nối xã hội có ý nghĩa
Nhận định này cũng được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đồng tình khi coi kết nối xã hội là một trong những ưu tiên mới của y tế công cộng toàn cầu.
Theo báo cáo công bố năm 2025, cứ 6 người trên thế giới thì có 1 người đang trải qua cảm giác cô đơn, trong khi tình trạng cô lập xã hội được ước tính có liên quan đến khoảng 871.000 ca tử vong mỗi năm, tương đương gần 100 người mỗi giờ.
Những con số trên cho thấy cô đơn không còn đơn thuần là một cảm xúc, mà đã trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng.
Trong bối cảnh con người dành nhiều thời gian cho mạng xã hội và công việc trực tuyến hơn bao giờ hết, việc có hàng trăm người theo dõi trên Internet không đồng nghĩa với việc mỗi cá nhân đều có một mạng lưới quan hệ đủ bền chặt để sẻ chia, tìm kiếm sự hỗ trợ hay đơn giản là trò chuyện mỗi ngày.
Bởi vậy, ngày càng nhiều chuyên gia cho rằng chăm sóc sức khỏe không chỉ dừng ở chế độ dinh dưỡng, vận động hay giấc ngủ, mà còn cần được mở rộng sang việc xây dựng và duy trì những mối quan hệ tích cực.
Đó cũng chính là lý do sức khỏe xã hội đang được xem là "trụ cột thứ ba" góp phần quyết định chất lượng cuộc sống, hạnh phúc và tuổi thọ của con người.
Mối quan hệ tốt có thể giúp con người sống lâu hơn
Sức khỏe xã hội không chỉ mang ý nghĩa về mặt cảm xúc mà còn tạo ra những thay đổi rõ rệt đối với cơ thể.
Theo các chuyên gia, khi con người duy trì được những mối quan hệ tích cực và cảm thấy mình thuộc về một cộng đồng, cơ thể sẽ giảm sản sinh hormone căng thẳng cortisol, đồng thời tăng tiết oxytocin, loại hormone gắn liền với cảm giác tin tưởng, gắn kết và hạnh phúc.
Điều này góp phần cải thiện chất lượng giấc ngủ, tăng cường hệ miễn dịch và giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính.
Một trong những nghiên cứu nổi tiếng nhất về chủ đề này là Harvard Study of Adult Development, dự án theo dõi cuộc sống của nhiều thế hệ người tham gia trong gần 90 năm.
Kết quả cho thấy yếu tố dự báo mạnh mẽ nhất đối với một cuộc sống khỏe mạnh và hạnh phúc không phải mức thu nhập, địa vị xã hội hay chỉ số cholesterol, mà là chất lượng các mối quan hệ.
Những người duy trì được các mối quan hệ gần gũi với gia đình, bạn bè hoặc cộng đồng thường có sức khỏe thể chất và tinh thần tốt hơn khi về già.
Kết luận này cũng phù hợp với một phân tích tổng hợp của Đại học Brigham Young (Mỹ) trên hơn 300.000 người tham gia.
Nghiên cứu cho thấy những người có các mối quan hệ xã hội tốt có khả năng sống sót cao hơn khoảng 50% so với những người ít kết nối, mức ảnh hưởng được đánh giá tương đương việc bỏ hút thuốc lá và lớn hơn nhiều yếu tố nguy cơ sức khỏe khác.
Trong khi đó, WHO cảnh báo rằng tình trạng cô lập xã hội và cô đơn kéo dài có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ, đái tháo đường tuýp 2, suy giảm nhận thức, lo âu và trầm cảm.
Những phát hiện này cho thấy sức khỏe xã hội không phải là một khái niệm mang tính cảm tính, mà là yếu tố có thể tác động trực tiếp đến tuổi thọ và chất lượng sống của mỗi người.
Theo Kasley Killam, điều quan trọng không nằm ở việc sở hữu thật nhiều mối quan hệ mà là có những kết nối đủ sâu sắc để mỗi người cảm thấy được lắng nghe, được chia sẻ và được hỗ trợ khi cần thiết. Chính cảm giác được thuộc về ấy mới là nền tảng bền vững giúp con người chống chọi tốt hơn với áp lực trong cuộc sống hiện đại.
Những cuộc gặp gỡ nhỏ tạo nên thay đổi lớn
Khoảng một năm trở lại đây, chị Hà An (39 tuổi, Hà Nội) bắt đầu thay đổi lối sống khi nhận ra sức khỏe không còn dồi dào như trước. Thay vì đăng ký các lớp tập luyện cường độ cao, chị chọn cách đơn giản hơn là đi bộ mỗi sáng quanh khu vực mình sinh sống.
Ban đầu, mục tiêu chỉ là vận động để cải thiện thể lực và duy trì cân nặng, nhưng điều khiến chị gắn bó với thói quen này lại là những cuộc gặp gỡ trên cùng một cung đường.
"Mỗi sáng đều gặp những gương mặt quen thuộc, từ cô bán nước, bác lớn tuổi đến những người cùng đi bộ.
Dần dần, mọi người bắt đầu chào hỏi, hỏi han nhau rồi hẹn cùng đi. Có hôm chỉ trò chuyện vài phút nhưng cả ngày tôi đều thấy tinh thần nhẹ nhõm và khoan khoái hơn", chị Hà An chia sẻ.
Theo chị, chính sự kết nối ấy giúp việc vận động không còn là một nhiệm vụ phải hoàn thành, mà trở thành khoảng thời gian được mong đợi mỗi ngày.
Nếu trước đây chị dễ bỏ cuộc sau vài tuần tập luyện thì nay, việc biết sẽ có những người bạn đang chờ trên cung đường quen thuộc khiến chị duy trì thói quen đều đặn hơn.
Không chỉ cải thiện sức khỏe thể chất, chị cũng cảm thấy bớt căng thẳng, ngủ ngon hơn và có thêm nhiều năng lượng cho công việc.
Câu chuyện của Hà An cũng phản ánh giải pháp mà nhà khoa học xã hội Kasley Killam đề xuất nhằm cải thiện sức khỏe xã hội thông qua quy tắc 5-3-1.
Theo đó, mỗi người nên đặt mục tiêu tương tác với 5 người khác nhau mỗi tuần, duy trì ít nhất 3 mối quan hệ thân thiết và dành khoảng 1 giờ mỗi ngày cho những kết nối có ý nghĩa, như gặp gỡ, gọi điện hay trò chuyện với gia đình, bạn bè thay vì dành toàn bộ thời gian rảnh để lướt mạng xã hội.
Kasley Killam cho rằng sức khỏe xã hội không phụ thuộc vào việc có bao nhiêu người quen hay bao nhiêu lượt theo dõi trên mạng xã hội, mà nằm ở chất lượng của những mối quan hệ và cảm giác được thuộc về một cộng đồng.
Đó có thể là nhóm bạn cùng chạy bộ, những người hàng xóm thường xuyên trò chuyện, đồng nghiệp luôn sẵn sàng hỗ trợ hay đơn giản là những cuộc gặp gỡ lặp lại mỗi sáng trên một tuyến đường quen thuộc.
Trong bối cảnh xã hội hiện đại khiến con người ngày càng dễ rơi vào trạng thái cô đơn dù luôn "kết nối" qua màn hình, việc dành thời gian vun đắp các mối quan hệ ngoài đời thực đang trở thành một phần không thể thiếu của lối sống lành mạnh.
Những bữa cơm cùng gia đình, cuộc hẹn với bạn cũ hay lời chào dành cho người đồng hành trên cung đường đi bộ tưởng như rất nhỏ bé, nhưng lại góp phần nuôi dưỡng cảm giác gắn kết và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Khoa học đã chứng minh rằng sức khỏe không chỉ được đo bằng huyết áp, cân nặng hay số bước chân mỗi ngày. Chất lượng của các mối quan hệ cũng là một "chỉ số" quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hạnh phúc và tuổi thọ.
Khi con người biết dành thời gian cho những kết nối chân thành, họ không chỉ chăm sóc sức khỏe tinh thần mà còn đang đầu tư cho một cuộc sống khỏe mạnh và bền vững hơn trong tương lai./
.jpg "Vạch trần thủ đoạn của công ty vàng lớn nhất Hà Tĩnh: Thực hiện 68.000 giao dịch trị giá tới 5.000 tỷ đồng nhưng chỉ nộp thuế 10-20 triệu/tháng")
