Chuyện thật như đùa: Nền kinh tế 23 nghìn tỷ USD 'sốc' trước một mặt hàng tăng giá 700% trong vài tuần dù không thiếu hụt 1 gram

Trong khi thị trường châu Âu đang ngập khoai tây vì dư cung, một hiện tượng lạ lại xảy ra trên thị trường tài chính: các hợp đồng chênh lệch giá liên quan đến khoai tây bất ngờ tăng hơn 700% chỉ trong vài tuần.

Theo dữ liệu của Trading Economics, giá khoai tây theo hợp đồng CFD đã tăng khoảng 704% trong một tháng, lên 18,50 euro/100 kg vào ngày 6/5/2026. Mức này nghe có vẻ “sốt nóng”, nhưng thực tế vẫn thấp hơn rất xa đỉnh lịch sử 55 euro/100 kg từng ghi nhận vào tháng 6/2023.

Điều đáng chú ý là đà tăng này không xuất phát từ việc người châu Âu bất ngờ thiếu khoai tây để ăn. Ngược lại, thị trường vật chất đang chịu sức ép dư cung nặng nề. Sau các mùa vụ giá cao trước đó, nông dân tại những vùng trồng lớn như Bỉ, Hà Lan, Pháp và Đức đã mở rộng diện tích gieo trồng.

Thời tiết thuận lợi sau đó giúp sản lượng tăng mạnh, nhưng nhu cầu chế biến và xuất khẩu không hấp thụ kịp. FreshPlaza dẫn dữ liệu thị trường cho biết sản lượng tại Hà Lan, Bỉ, Đức và Pháp tăng trong hai năm qua, trong khi nhu cầu giảm vì cạnh tranh từ châu Á, thuế quan tại Mỹ và đồng USD yếu hơn.

Hệ quả là giá khoai tây tại ruộng ở một số phân khúc rơi xuống mức khó tin. Có thời điểm, khoai dùng làm thức ăn chăn nuôi được ghi nhận ở mức âm, khoảng -0,86 đến -0,87 bảng Anh/100 kg. Nói cách khác, với một số loại khoai chất lượng thấp, người trồng gần như phải trả thêm chi phí vận chuyển hoặc xử lý để đưa hàng ra khỏi trang trại.

Vậy vì sao thị trường tài chính lại “đánh cược” vào khoai tây? Câu trả lời nằm ở tâm lý đầu cơ trước bất ổn địa chính trị. Xung đột tại Iran khiến giới giao dịch lo ngại về chi phí phân bón, nhiên liệu và logistics. Khoai tây là cây trồng cần nhiều dinh dưỡng, phụ thuộc lớn vào phân đạm, kali và lân. Khi giá phân bón tăng hoặc nguồn cung gián đoạn, chi phí vụ sau có thể bị đội lên, kéo theo rủi ro giảm năng suất.

Eo biển Hormuz là điểm nghẽn quan trọng gây ra tình trạng này. Carnegie Endowment dẫn số liệu cho biết khoảng 1/3 thương mại phân bón đường biển toàn cầu thường đi qua tuyến hàng hải này. Khu vực vùng Vịnh cũng là nguồn cung lớn của các loại phân bón nitơ như urê và amoniac, vốn phụ thuộc nhiều vào khí tự nhiên. IFPRI cũng lưu ý trong giai đoạn 2023-2025, các nước vùng Vịnh là khu vực xuất khẩu urê và amoniac lớn nhất thế giới, đồng thời là nhà xuất khẩu quan trọng của DAP và MAP.

Nói cách khác, thị trường không chỉ nhìn vào đống khoai đang dư thừa hôm nay, mà đang tính trước chi phí trồng trọt của ngày mai. Sự chênh lệch giữa giá khoai vật chất và giá hợp đồng tài chính cho thấy một thực tế là hàng hóa nông nghiệp không còn chỉ bị chi phối bởi mùa vụ, mà còn bị kéo vào vòng xoáy chiến tranh, năng lượng, vận tải biển và đầu cơ tài chính.

Theo Euronews