Christopher Nolan không chỉ làm một bộ phim: Ông vừa chứng minh vì sao những khách hàng lớn nhất đang trở thành "phòng R&D" của các tập đoàn công nghệ

Khi thông tin The Odyssey trở thành bộ phim đầu tiên trong lịch sử được quay hoàn toàn bằng máy quay IMAX 70mm được công bố, phần lớn sự chú ý đổ dồn vào Christopher Nolan và tham vọng theo đuổi trải nghiệm điện ảnh nguyên bản của vị đạo diễn nổi tiếng. Nhưng đằng sau quyết định ấy là một câu chuyện kinh doanh đáng để các doanh nghiệp công nghệ suy ngẫm hơn nhiều.

Để biến ý tưởng của Nolan thành hiện thực, IMAX không thể lấy những chiếc máy quay vốn có trên thị trường. Các hệ thống IMAX truyền thống quá cồng kềnh, nặng, phát ra tiếng ồn lớn và gần như không phù hợp để theo chân đoàn làm phim trong những bối cảnh phức tạp kéo dài hàng tháng trời.

Theo chia sẻ của CEO IMAX Rich Gelfond và Christopher Nolan, đạo diễn đã đưa ra khoảng 10 yêu cầu kỹ thuật trước khi nhận lời quay toàn bộ The Odyssey bằng IMAX. Trong đó, hai yêu cầu quan trọng nhất là giảm đáng kể tiếng ồn của máy quay và giảm trọng lượng để có thể ghi hình các cảnh hội thoại và quay tại địa hình phức tạp. IMAX sau đó đã phát triển hệ thống camera mới mang tên Keighley, sử dụng hợp kim mới, vỏ chống ồn (blimp) được thiết kế lại và nhiều cải tiến về cơ khí. 

Thay vì yêu cầu đạo diễn thay đổi cách làm phim, IMAX chọn cách thay đổi chính công nghệ của mình. Hãng đã phát triển một thế hệ camera IMAX 70mm hoàn toàn mới mang tên Keighley với kích thước nhỏ hơn, trọng lượng nhẹ hơn, sử dụng hợp kim mới, vỏ chống ồn (blimp) được thiết kế lại và nhiều cải tiến về cơ khí để đáp ứng yêu cầu của The Odyssey.

Khoản đầu tư này nhanh chóng cho thấy hiệu quả. Theo IMAX, ngay trong cuối tuần mở màn của The Odyssey, hệ thống IMAX thu về 51,8 triệu USD doanh thu phòng vé toàn cầu, mức cao nhất trong lịch sử của hãng. Chỉ riêng 41 rạp chiếu định dạng IMAX 70mm đã mang về khoảng 6,3 triệu USD. Thành công này cũng khiến nhiều đạo diễn lớn như Denis Villeneuve quan tâm đến việc sử dụng thế hệ camera mới cho các dự án tiếp theo. 

Thoạt nhìn, đây giống một ngoại lệ dành cho một đạo diễn đặc biệt. Nhưng nếu nhìn rộng hơn, nó phản ánh một xu hướng đang diễn ra ở hầu hết những ngành công nghệ tiên tiến nhất thế giới: những khách hàng lớn nhất không còn đơn thuần là người mua sản phẩm. Họ đang trở thành lực lượng định hình lộ trình nghiên cứu và phát triển của chính các nhà cung cấp.

Đây không phải lần đầu tiên điều đó xảy ra.

Đổi mới được dẫn dắt bởi khách hàng

Apple gần như không trực tiếp sản xuất chip, nhưng nhiều thế hệ tiến trình bán dẫn tiên tiến của TSMC lại được phát triển với những yêu cầu rất cụ thể từ hãng công nghệ Mỹ.

Khi Apple muốn tăng hiệu năng xử lý AI, giảm điện năng tiêu thụ và thu nhỏ kích thước transistor, TSMC phải đầu tư hàng chục tỷ USD để xây dựng dây chuyền sản xuất mới, phát triển công nghệ đóng gói mới và đưa các tiến trình chế tạo tiên tiến vào vận hành.

Sau khi hoàn thiện, những công nghệ này mới dần được mở rộng cho NVIDIA, AMD, Qualcomm và nhiều khách hàng khác.

Tesla cũng từng đóng vai trò tương tự với Panasonic trong lĩnh vực pin xe điện. Khi Elon Musk liên tục đặt ra yêu cầu về mật độ năng lượng cao hơn, tốc độ sạc nhanh hơn và chi phí thấp hơn, Panasonic buộc phải cùng Tesla phát triển những thế hệ pin mới.

Thành quả của quá trình hợp tác đó sau này không chỉ phục vụ riêng Tesla mà còn nâng mặt bằng công nghệ của cả ngành pin lithium-ion.

Cũng như vậy, ASML chỉ phát triển thành công hệ thống quang khắc EUV sau nhiều năm hợp tác chặt chẽ với Intel, Samsung và TSMC. Tương tự, Panasonic cũng liên tục phát triển các thế hệ pin mới theo yêu cầu của Tesla trước khi thương mại hóa rộng rãi cho các thị trường khác.

Ở góc độ quản trị đổi mới, đây là mô hình mà nhiều học giả gọi là "đổi mới được dẫn dắt bởi khách hàng". Thay vì nghiên cứu trong phòng thí nghiệm rồi mới tìm thị trường, doanh nghiệp bắt đầu từ bài toán khó nhất của những khách hàng chiến lược. Chính những yêu cầu tưởng như bất khả thi lại trở thành động lực tạo ra thế hệ công nghệ tiếp theo.

Christopher Nolan đang đóng vai trò đó với IMAX.

Điều đáng chú ý là Nolan không yêu cầu một chiếc máy quay "tốt hơn". Ông yêu cầu một chiếc máy quay có thể làm điều mà trước đây IMAX chưa từng làm được: đủ nhỏ để linh hoạt trong các đại cảnh, đủ yên tĩnh để ghi âm trực tiếp và đủ bền để theo đoàn phim trong nhiều điều kiện khắc nghiệt, nhưng vẫn giữ nguyên chất lượng hình ảnh của định dạng IMAX 70mm.

Đối với IMAX, khoản đầu tư này ban đầu có vẻ chỉ phục vụ một khách hàng duy nhất. Nhưng trên thực tế, đó lại là khoản đầu tư có khả năng mang lại lợi ích lâu dài nhất.

Nếu The Odyssey chứng minh được những ưu thế của hệ thống camera mới, rất nhiều đạo diễn khác sẽ muốn sử dụng cùng công nghệ đó. Một sản phẩm được tạo ra để giải quyết bài toán của một khách hàng có thể nhanh chóng trở thành tiêu chuẩn mới của cả thị trường.

Đây là điều từng xảy ra với Apple. Khi Apple thúc đẩy công nghệ màn hình OLED, cảm biến hình ảnh hay chip xử lý, những cải tiến ban đầu dành riêng cho iPhone cuối cùng đều lan rộng sang phần còn lại của ngành smartphone. Một yêu cầu riêng lẻ dần trở thành tiêu chuẩn chung.

Điều thú vị là trong mô hình này, khách hàng không còn đứng ở cuối chuỗi giá trị. Họ xuất hiện ngay từ điểm khởi đầu của quá trình sáng tạo.

Điều đó cũng làm thay đổi vai trò của các tập đoàn công nghệ. Những công ty như IMAX, TSMC hay Panasonic không chỉ bán sản phẩm hoàn thiện. Họ ngày càng giống các đối tác phát triển công nghệ, cùng khách hàng thiết kế những giải pháp chưa từng tồn tại trước đó.

Xu hướng này đang lan rộng trong kỷ nguyên AI.

OpenAI là một trong những khách hàng lớn nhất của NVIDIA, nhưng đồng thời cũng là đơn vị liên tục thúc đẩy NVIDIA phát triển những kiến trúc GPU mới phù hợp với việc huấn luyện mô hình trí tuệ nhân tạo quy mô lớn.

Microsoft, Meta, Amazon hay Google cũng liên tục đưa ra các yêu cầu về hiệu năng, băng thông bộ nhớ và khả năng kết nối giữa hàng chục nghìn GPU trong một cụm máy chủ. Những yêu cầu đó không chỉ tạo ra sản phẩm cho riêng họ mà còn định hình toàn bộ lộ trình phát triển của ngành bán dẫn AI.

Báo cáo tài chính NVIDIA cho thấy doanh thu mảng Data Center đạt hơn 115 tỷ USD trong năm tài chính 2026, tăng mạnh nhờ nhu cầu từ các khách hàng như Microsoft, Amazon, Meta và OpenAI. Điều đáng chú ý là phần lớn các thế hệ GPU mới của NVIDIA đều được thiết kế dựa trên yêu cầu ngày càng khắt khe từ nhóm khách hàng hyperscaler này.

Từ smartphone, xe điện cho đến điện ảnh và trí tuệ nhân tạo, quy luật dường như đều giống nhau. Những bước tiến công nghệ lớn nhất ngày càng ít xuất phát từ ý tưởng ngẫu hứng trong phòng nghiên cứu, mà được tạo ra khi doanh nghiệp cố gắng giải quyết những bài toán khó nhất của các khách hàng chiến lược.

Có lẽ vì vậy, di sản lớn nhất mà The Odyssey để lại sẽ không chỉ là những khung hình ngoạn mục trên màn bạc. Bộ phim này còn cho thấy một sự chuyển dịch âm thầm trong cách công nghệ được tạo ra. Christopher Nolan không chỉ là người sử dụng camera IMAX. Ông đã trở thành một phần trong quá trình tạo ra thế hệ camera tiếp theo của IMAX.

Và đó cũng là điều đang định hình nhiều ngành công nghiệp hiện đại: những khách hàng lớn nhất không còn đứng ở cuối dây chuyền sản xuất. Họ đang trở thành phòng R&D quan trọng nhất của các tập đoàn công nghệ./