Những điều kỳ diệu đang diễn ra trong thế giới công nghệ. Các nhà đầu tư cá nhân đang được chào mời nhiệt tình để giành lấy một phần của chiếc bánh hấp dẫn. Với màn chào sân của SpaceX, cùng hai thương vụ IPO của Anthropic và OpenAI đang xếp hàng chờ nổ, thị trường hiện tại không hề thiếu những cơ hội để đặt cược.
Elon Musk đã kích hoạt một làn sóng cuồng nhiệt trong chiến dịch quảng bá cho SpaceX, vẽ ra một tương lai giàu sang liên hành tinh từ việc kết hợp giữa công nghệ hàng không vũ trụ, vệ tinh và các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI) vận hành ngoài quỹ đạo. Người viết trực tiếp theo dõi bài thuyết trình của ông tại JPMorgan đã hoàn toàn bị mê hoặc.
Ai có thể đứng ra khẳng định rằng một hệ thống AI giá rẻ, nguồn năng lượng vô hạn được tạo ra từ quỹ đạo Trái Đất sẽ không xảy ra như những gì Musk tuyên bố? Về mặt lý thuyết, ông thực sự đang dẫn dắt thế giới đến một tương lai rực rỡ - trên hành tinh này, trên Mặt Trăng và cuối cùng là trên Sao Hỏa.
Thế nhưng, nếu nhìn nhận từ góc độ đầu tư thuần túy, chúng ta nên chọn cách giữ đôi chân mình ở lại mặt đất.
Cái bẫy
Theo The NY Times, mức giá chào bán của cổ phiếu SpaceX là cực kỳ đắt đỏ, và nó thậm chí còn bị đẩy lên cao hơn ngay trong ngày giao dịch đầu tiên. Dù vậy, cổ phiếu của công ty hoàn toàn có thể tiếp tục tăng trong vài tuần tới nhờ vào sự hưng phấn thuần túy của thị trường.
Elon Musk đã chủ đích giữ lại một tỷ lệ phần trăm ở mức hai chữ số trong đợt IPO này cho nhà đầu tư nhỏ lẻ thay vì phân phối hết cho các định chế tài chính lớn. Theo Jay Ritter, chuyên gia kinh tế kiêm chuyên gia IPO tại Đại học Florida, một tỷ lệ phân phối nhỏ lẻ ở mức 5% hoặc ít hơn vốn là thông lệ trong hầu hết các đợt phát hành gần đây.
Tuy nhiên, mức giá của SpaceX hiện tại quá cao, khiến xác suất thu về một khoản lợi nhuận vững chắc trong vài năm tới đối với những nhà đầu tư đến muộn là rất thấp. Việc các nhà đầu tư chấp nhận mức định giá này cũng như mức giá của nhiều cổ phiếu công nghệ lớn khác tự thân đã là một dấu hiệu đáng lo ngại. Nó cho thấy thị trường chứng khoán đã bước vào vùng nguy hiểm. Nếu đây chưa phải là một bong bóng toàn diện, thì cũng có thể dễ dàng biến thành một bong bóng bất cứ lúc nào.
Tuy nhiên, xét về dài hạn, cổ phiếu vẫn là kênh tài sản tuyệt vời, và không ai có thể dự báo chính xác các chuyển động của thị trường. Nhưng rõ ràng, có những thời điểm rủi ro hơn hẳn bình thường và đây chính là một trong những thời điểm như thế.
Hiệu ứng bong bóng
Ở thời điểm hiện tại, các chuyên gia đánh giá không nên quá lo ngại về tác động trực tiếp của các siêu IPO đối với các khoản đầu tư hưu trí. Lý do là chúng sẽ không xuất hiện ngay trong các quỹ chỉ số đa dạng hóa quy mô lớn (như S&P 500), hoặc nếu có, cũng chỉ chiếm một tỷ trọng siêu nhỏ.
Tuy nhiên, chỉ số Nasdaq-100 lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Chỉ số nặng về công nghệ này sẽ kết nạp SpaceX cùng hai siêu IPO còn lại rất nhanh, có thể chỉ trong vòng 15 phiên giao dịch. Các quỹ mô phỏng chỉ số này (như Invesco QQQ) thường đóng vai trò như một công cụ để đặt cược đầu cơ vào thị trường công nghệ chứ không phải là nơi trú ẩn cốt lõi. Nó cho phép các nhà giao dịch ra vào thị trường thần tốc theo từng làn sóng cuồng nhiệt của dòng tiền.
Các thương vụ IPO nghìn tỷ đô thường chỉ có thể xuất hiện trên thị trường vì giá cổ phiếu AI trước đó đã bị thổi bay lên tận nóc nhà. Các đợt IPO này không chỉ đơn thuần là được định giá hào phóng, chúng đang đại diện cho một thời khắc nguy hiểm của toàn bộ thị trường chứng khoán.
Dù thị trường có một vài phiên điều chỉnh giảm gần đây, lĩnh vực công nghệ thông tin của chỉ số S&P 500 tuần này vẫn giao dịch ở mức P/E (hệ số giá trên thu nhập) vượt quá 39 lần, theo dữ liệu của FactSet. Đây là một con số cao đến mức phi lý.
Lợi nhuận của các công ty công nghệ dù đang tăng trưởng nhanh chóng, nhưng ngay cả như vậy, toàn bộ phân khúc này đang bị định giá quá đà. Thị trường chứng khoán tổng thể đang tăng trưởng hoàn toàn dựa trên động lực của các công ty AI, khiến toàn bộ hệ thống trở nên dễ bị tổn thương. Trong bối cảnh lợi suất trái phiếu gia tăng, bất ổn địa chính trị leo thang và lạm phát tăng vọt, việc thị trường tiếp tục đổ đèo gãy đổ sẽ không phải là điều bất ngờ.
Trong một cảnh báo hiếm hoi đưa ra vào ngày 5 tháng 6, các chiến lược gia cổ phiếu của Bank of America, dẫn đầu bởi Savita Subramanian, đã nhấn mạnh rằng chỉ số S&P 500, và đặc biệt là cổ phiếu công nghệ, đang bị định giá quá cao, đồng thời đưa ra lời khuyên các nhà đầu tư nên chốt lời. Trong phần còn lại của năm nay, S&P 500 nhiều khả năng sẽ suy giảm nhẹ. Một đợt sụt giảm như vậy có thể gây đau đớn ngắn hạn.
Mức độ hưng phấn phi lý sẽ không thể đo lường chính xác cho đến khi các cổ phiếu mới trải qua đủ thời gian thử lửa trên thị trường. Nhưng các dấu hiệu của một bong bóng chớm nở đã hiện hữu. Câu hỏi hệ trọng nhất lúc này là đợt tăng trưởng quá đà này sẽ đi bao xa, và công ty nào sẽ thực sự sống sót.
Lịch sử luôn là tấm gương phản chiếu tốt nhất. Sau khi bong bóng dot-com phình to đến mức không thể duy trì, cú sập hầm của thị trường đã kéo dài tới 30,5 tháng (từ 24/3/2000 đến 9/10/2002). Chỉ số S&P 500 đã bốc hơi 49,1% từ đỉnh xuống đáy. Những nhà đầu tư kiên trì bám trụ với chỉ số S&P 500 vẫn phải gánh chịu tổn thương suốt một thập kỷ sau đó.
Tuy nhiên, những doanh nghiệp có nền tảng cốt lõi như Amazon, eBay, Google và Salesforce đã sống sót qua cơn bão cát đó, và chính hệ thống cơ sở hạ tầng được đặt nền móng từ ngày ấy đã nuôi dưỡng cho sự bùng nổ công nghệ của ngày hôm nay. Dù chuyện gì xảy ra với thị trường trong 1-2 năm tới, một số công ty chắc chắn sẽ hái ra tiền nhờ công nghệ AI trong nhiều thập kỷ. Vấn đề duy nhất là: ở thời điểm hiện tại, rất khó để biết chính xác cái tên đó là ai.
Theo: The NY Times, Financial Times
