Tịch thu hơn 12,5 kg vàng trị giá gần 311 tỷ đồng ngay trên một chiếc xe khách Trung Quốc

Tháng 9/1998, cha của ông Mã (tên đã được thay đổi) mang khoảng 12.538,7 gram vàng từ tỉnh Cam Túc đến thành phố Thai Châu, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc để bán. Tuy nhiên, trước khi giao dịch, số vàng đã bị lực lượng công an phát hiện và thu giữ ngay trên một chiếc xe khách.

Theo quy định của Trung Quốc thời điểm đó, hoạt động mua bán vàng của cá nhân bị coi là hành vi vi phạm pháp luật. Sau đó, cơ quan công an ban hành quyết định xử phạt hành chính, xác định cha của ông Mã có hành vi kinh doanh trái phép và tịch thu toàn bộ số vàng theo quy định hiện hành lúc bấy giờ.

Cha của ông Mã từng bị tạm giữ nhưng nhanh chóng được tại ngoại sau khi gia đình nộp 30.000 Nhân dân tệ (khoảng 117 triệu đồng) tiền bảo lãnh. Đáng chú ý, ông không bị truy tố cũng không bị tòa án kết án. Đến nay, phần tố tụng hình sự của vụ việc vẫn chưa có kết luận chính thức.

Năm 2003, Trung Quốc bãi bỏ quy định yêu cầu cá nhân phải xin cấp phép để kinh doanh vàng. Từ đó, hoạt động mua bán vàng của cá nhân không còn bị coi là hành vi kinh doanh trái phép.

Gia đình ông Mã cho rằng khi cha ông không bị kết án, trong khi quy định pháp luật đã thay đổi theo hướng có lợi hơn, quyết định xử phạt năm 1998 đáng lẽ phải được xem xét lại và số vàng cần được hoàn trả.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất nằm ở việc quyết định xử phạt hành chính đã có hiệu lực pháp luật từ nhiều năm trước.

Theo các chuyên gia pháp lý, xử phạt hành chính và xử lý hình sự là hai thủ tục hoàn toàn khác nhau. Việc tịch thu vàng là quyết định của cơ quan hành chính, không phụ thuộc vào việc tòa án có tuyên người vi phạm có tội hay không. Khi quyết định đã có hiệu lực, nếu đương sự không khiếu nại hoặc khởi kiện trong thời hạn luật định thì rất khó hủy bỏ.

Năm 2016, ông Mã khởi kiện yêu cầu hủy quyết định xử phạt và hoàn trả số vàng nhưng tòa án bác đơn vì đã hết thời hiệu khởi kiện.

Điều khiến gia đình ông Mã băn khoăn suốt nhiều năm là số vàng hiện được xử lý ra sao.

Năm 2015, ông nhiều lần yêu cầu cơ quan công an công khai toàn bộ hồ sơ xử lý tài sản, bao gồm biên bản điều tra, danh mục tài sản bị thu giữ, chứng từ tịch thu và các giấy tờ liên quan. Tòa án sau đó yêu cầu Công an quận Tiêu Giang, thành phố Thai Châu trả lời lại yêu cầu này.

Tuy nhiên, theo ông Mã, cơ quan chức năng chỉ cung cấp bản sao văn bản pháp lý làm căn cứ xử phạt mà không công bố bất kỳ tài liệu nào thể hiện số vàng đã được xử lý như thế nào, có được bán đấu giá hay nộp ngân sách nhà nước hay không.

Theo quy định về công khai thông tin của Chính phủ Trung Quốc, công dân có quyền yêu cầu cơ quan hành chính công khai căn cứ xử phạt và kết quả thi hành quyết định xử phạt. Vì vậy, ông Mã cho rằng mình có quyền được biết lô vàng hiện ở đâu và đã được xử lý theo quy trình nào.

Đến tháng 11/2025, khi ông tiếp tục liên hệ với cơ quan công an, phía cơ quan chức năng cho biết yêu cầu công khai thông tin đã được giải quyết từ năm 2015 và khẳng định mọi quy trình đều được thực hiện đúng quy định pháp luật.

Trong khi đó, ông Mã cho rằng câu trả lời này chưa giải đáp được thắc mắc lớn nhất của gia đình là tung tích của hơn 12,5 kg vàng.

Ông cũng dẫn một vụ việc có nhiều điểm tương đồng xảy ra tại tỉnh Cát Lâm. Một thương nhân tên Yu Runlong bị thu giữ khoảng 46.384 gram vàng vào năm 2002 do nghi ngờ kinh doanh trái phép. Tuy nhiên, sau khi chính sách pháp luật thay đổi, người này được tòa án tuyên vô tội và đến năm 2015 đã được hoàn trả toàn bộ số vàng theo Luật Bồi thường Nhà nước.

Theo các luật sư, điểm khác biệt giữa hai vụ việc là trường hợp của Yu Runlong đã có bản án tuyên vô tội, còn cha của ông Mã chưa từng bị đưa ra xét xử. Vì vậy, ông Mã hiện chỉ có thể tiếp tục theo đuổi yêu cầu công khai thông tin và xem xét tính hợp pháp của quá trình xử lý tài sản.

Đến nay, sau 27 năm, cha ông Mã đã cao tuổi và sức khỏe giảm sút nhưng gia đình vẫn chưa từ bỏ hy vọng làm rõ số phận của lô vàng.

Theo ước tính, nếu tính theo giá vàng hiện nay, 12,5 kg vàng có giá trị vượt 80 triệu Nhân dân tệ (khoảng 311 tỷ đồng), cao hơn rất nhiều so với thời điểm bị thu giữ vào năm 1998.

Theo Toutiao