Tái cấu trúc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN)

Theo đó, Bộ Tài chính vừa có tờ trình số 812/TTr-BTC ngày 2/10 gửi Đảng ủy Chính phủ về việc phê duyệt Đề án tái cấu trúc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) phù hợp với thị trường điện cạnh tranh; trong đó làm rõ phương án cơ cấu lại vốn tại các doanh nghiệp trực thuộc, tổ chức các khâu phát điện, truyền tải, phân phối và bán lẻ điện.

Từng bước tách bạch phân phối với bán lẻ điện

Theo đó, giai đoạn 2026-2030 và sau năm 2030, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) định hướng tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong chuỗi cung ứng điện, đồng thời từng bước điều chỉnh mô hình tổ chức, phù hợp với lộ trình phát triển thị trường điện cạnh tranh.

Đến cuối năm 2025, tổng công suất nguồn điện cả nước đạt khoảng 87.616 MW, trong đó các nguồn điện thuộc EVN và ba tổng công ty phát điện đạt 32.298 MW, chiếm 36,9%. Phần công suất còn lại thuộc các nhà đầu tư ngoài EVN, cho thấy sự tham gia ngày càng lớn của các thành phần kinh tế trong lĩnh vực phát điện.

Trong bối cảnh đó, việc tái cấu trúc EVN đặt ra yêu cầu vừa phát huy vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong bảo đảm cung ứng điện, vừa tạo điều kiện phát triển thị trường điện cạnh tranh.

Theo EVN, các cấp độ của thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam hiện chưa phát triển đồng đều. Thị trường phát điện cạnh tranh đã được triển khai, thị trường bán buôn điện đang tiếp tục hoàn thiện, trong khi thị trường bán lẻ điện cạnh tranh chưa vận hành đầy đủ. Chức năng điều độ hệ thống điện quốc gia và điều hành giao dịch thị trường điện cũng đã được tách khỏi EVN, chuyển sang Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO).

Một trong những vấn đề cần tính đến khi tiếp tục tách bạch các khâu kinh doanh điện là điều kiện vận hành thị trường, bao gồm cơ chế giá điện, năng lực tài chính của đơn vị mua điện và khả năng ký kết hợp đồng dài hạn với các nhà máy điện. Đây là những yếu tố có liên quan trực tiếp đến dòng tiền và khả năng huy động vốn đầu tư phát triển nguồn điện.

Từ những điều kiện đó, EVN đề xuất Công ty mẹ tiếp tục do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ; Tập đoàn duy trì quyền kiểm soát tại ba tổng công ty phát điện. Đối với khâu phân phối và bán lẻ, EVN đề xuất duy trì sở hữu 100% vốn tại năm tổng công ty điện lực, đồng thời từng bước tách bạch hai hoạt động theo lộ trình phát triển thị trường.

Cụ thể, đến hết năm 2027, các tổng công ty điện lực tập trung hoàn thành việc tách bạch chi phí phân phối và kinh doanh bán lẻ điện. Giai đoạn 2028-2030, tiếp tục hoàn thiện việc tách bạch chi phí, đồng thời nghiên cứu phân định về tổ chức giữa hai khâu. Sau năm 2030, khi đáp ứng các điều kiện cần thiết, các đơn vị bán lẻ điện mới từng bước chuyển sang mô hình hạch toán độc lập.

Lộ trình này nhằm tạo điều kiện cho các đơn vị thích ứng với sự phát triển của thị trường điện cạnh tranh, đồng thời duy trì năng lực tài chính và khả năng thực hiện các hợp đồng mua bán điện dài hạn. Việc phân định rõ chức năng, chi phí và trách nhiệm của từng khâu cũng là cơ sở để nâng cao tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh điện.

Nhu cầu vốn đầu tư giai đoạn 2026-2030 khoảng 830.000 tỷ đồng

Bên cạnh yêu cầu đổi mới mô hình tổ chức, EVN đang đứng trước nhu cầu đầu tư lớn để đáp ứng tốc độ tăng trưởng phụ tải và yêu cầu phát triển hệ thống điện.

Theo dự thảo Đề án tái cấu trúc, tổng vốn đầu tư toàn Tập đoàn giai đoạn 2026-2030 dự kiến khoảng 830.000 tỷ đồng, trong đó Công ty mẹ EVN cần 208.140 tỷ đồng.

Áp lực đầu tư gia tăng khi Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt ra yêu cầu bổ sung khoảng 93.000 MW công suất nguồn điện cho toàn hệ thống trong giai đoạn 2026-2030. Trong đó, EVN được giao đầu tư, hoàn thành khoảng 6.066 MW nguồn điện và 1.700 MW công suất hệ thống lưu trữ năng lượng. Phần công suất nguồn điện còn lại cần được triển khai bởi các nhà đầu tư khác.

Trong khi đó, nhu cầu điện tiếp tục tăng cao. Sáu tháng đầu năm 2026, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống đạt 171,54 tỷ kWh, tăng 9,85% so với cùng kỳ năm trước. Công suất cực đại của hệ thống điện quốc gia đạt 57.537 MW trong ngày 24/6.

Các số liệu này cho thấy yêu cầu bảo đảm cung ứng điện đang đặt ra sức ép lớn đối với tiến độ đầu tư nguồn và lưới điện, cũng như khả năng huy động vốn của các doanh nghiệp tham gia thị trường.

Đối với EVN, nhu cầu đầu tư lớn đòi hỏi Tập đoàn phải duy trì năng lực tài chính, nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh và chủ động huy động các nguồn lực. Cùng với đó, việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế giá điện, bảo đảm khả năng thanh toán trong chuỗi mua bán điện và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng triển khai các dự án.

Trong điều kiện thị trường điện đang từng bước hoàn thiện, việc tái cấu trúc EVN vì vậy cần được thực hiện theo lộ trình phù hợp, gắn đổi mới mô hình tổ chức với nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực đầu tư, qua đó góp phần bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định cho phát triển kinh tế - xã hội.