Sếp lớn ĐNÁ cảnh báo toàn ngành ô tô: Nếu không hợp tác với các đối thủ Trung Quốc, không ai có thể tồn tại

Hợp tác với các đối thủ Trung Quốc là con đường duy nhất để các doanh nghiệp trong ngành ô tô có thể tồn tại lâu dài. Đây là nhận định của người đứng đầu nhà cung cấp phụ tùng niêm yết lớn nhất Thái Lan, xuất phát từ lợi thế giá rẻ và công nghệ vượt trội của các tập đoàn Trung Quốc.

Ông Yeap Swee Chuan, Nhà sáng lập kiêm CEO của Aapico Hitech - doanh nghiệp cung cấp phụ tùng và đại lý ô tô 30 năm tuổi có trụ sở tại Bangkok, vừa đạt doanh thu toàn cầu 28,2 tỷ baht (834 triệu USD) trong năm 2025 - cho biết: Sự chao đảo của ngành ô tô tại quốc gia Đông Nam Á này trong 3 năm qua, kể từ khi các nhà sản xuất Trung Quốc làm tái cấu trúc một thị trường vốn bị thống trị bởi các hãng xe Nhật Bản, hiện đang lặp lại trên quy mô toàn cầu.

"Các hãng xe Nhật Bản đang rơi vào cảnh hỗn loạn và lúng túng," ông chia sẻ trong cuộc phỏng vấn độc quyền với Nikkei Asia. "Về lâu dài, muốn tồn tại thì bắt buộc phải tăng cường hợp tác với người Trung Quốc. Sẽ rất khó để ngăn cản họ."

Khủng hoảng tại "Detroit của Đông Nam Á"

Ông Yeap cũng nhấn mạnh rằng trạng thái bấp bấp chông chênh của ngành ô tô Thái Lan - mảng đóng góp khoảng 12% GDP đất nước nhưng vừa được ông Masahiko Maeda, CEO khu vực Châu Á của Toyota, mô tả hồi đầu tháng này là đang "ở trong thời khắc khủng hoảng" - còn xuất phát từ các yếu tố nội tại. Ông chỉ ra sự thiếu ổn định về chính trị, sự hỗ trợ hạn chế từ chính phủ cho doanh nghiệp và tốc độ tăng trưởng kinh tế tương đối chậm chạp.

Năm 2025, Thái Lan ghi nhận 621.166 xe ô tô bán ra, trong đó có 121.962 xe điện. Con số này tăng 8,6% so với mức 572.675 xe của năm 2024, đánh dấu lần tăng trưởng hàng năm đầu tiên sau 3 năm, nhưng tổng lượng tiêu thụ vẫn chưa bằng một nửa so với con số đỉnh điểm 1,43 triệu xe ghi nhận vào năm 2012. 

Tương tự, sản lượng sản xuất xe tại nước này đã giảm từ 2,46 triệu chiếc (năm 2013) xuống còn 1,45 triệu chiếc vào năm ngoái. Ông Yeap dự báo con số này sẽ tiếp tục sụt giảm do gánh nặng nợ hộ gia đình trong nước và sự thay đổi trong mô hình xuất khẩu vẫn tiếp diễn.

Ông dự đoán sự tái cấu trúc nhanh chóng của ngành công nghiệp do xe điện Trung Quốc dẫn dắt sẽ tạo ra một "mô hình toàn cầu hóa mới": nơi các gã khổng lồ truyền thống bắt buộc phải thích nghi, còn các công ty nhỏ hơn sẽ đóng vai trò cung ứng phụ tùng cho các nhà sản xuất trên khắp thế giới.

Tư duy này phản ánh diện mạo chung của toàn ngành. Vào tháng 3, khi Honda công bố khoản lỗ đầu tiên kể từ khi lên sàn chứng khoán, hãng xe Nhật Bản này thừa nhận môi trường kinh doanh đang "thay đổi biến động từng ngày và triển vọng vẫn rất bất định", đồng thời bổ sung rằng họ đang chịu áp lực nặng nề từ "sự cạnh tranh gay gắt do sự trỗi dậy thần tốc của các hãng sản xuất xe điện mới."

Nhờ chiến lược tập trung vào các dòng xe điện giá rẻ, thị phần doanh số ô tô toàn cầu của các hãng xe Trung Quốc đã tăng gấp đôi trong một thập kỷ, đạt 25% vào năm 2025 (theo công ty nghiên cứu Mobility Global của Mỹ). Con số này chỉ còn kém 1 điểm phần trăm so với thị phần của các hãng xe Nhật Bản vốn đã bị thu hẹp 4 điểm phần trăm xuống còn 26% trong cùng kỳ.

Sự dịch chuyển tư duy

Ông Yeap dự báo kết cục của những thay đổi này là tỷ lệ xe động cơ đốt trong (ICE) trên toàn cầu sẽ giảm xuống còn khoảng 1/3, 1/3 tiếp theo là xe điện thuần túy và 1/3 còn lại là các dòng xe hybrid. Theo dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), doanh số xe điện đã tăng thêm 3,5 triệu chiếc mỗi năm trong 5 năm liên tiếp tính đến năm 2025. Cơ quan này ước tính xe điện hiện chiếm khoảng 5% tổng lượng ô tô lưu thông trên toàn cầu.

"Ba năm trước, khi xe Trung Quốc mới tràn vào Thái Lan, ai cũng bảo đó là đồ sắt vụn," ông Yeap nhớ lại. "Nhưng ngày nay, nó không còn là đồ sắt vụn nữa. Xe của họ, linh kiện điện tử, hệ thống điều khiển... đều rất tiên tiến, và giới trẻ thì cực kỳ mê."

"Họ chắc chắn sẽ thắng trong cuộc chiến này," ông khẳng định. "Bạn biết vì sao không? Tất cả mọi người trên thế giới, dù là người Châu Âu hay ai đi nữa, trong đầu họ chỉ toàn tư duy về động cơ đốt trong. Họ mang 'bộ não ICE'. Còn người Trung Quốc khởi nghiệp thẳng từ xe điện. Bộ não của họ là xe điện, xe điện và xe điện."

Dù không đưa ra mốc thời gian cụ thể cho "chiến thắng" này và cho biết 97% mảng sản xuất của Aapico vẫn phục vụ các công ty phi Trung Quốc (dù con số này đã giảm từ mức gần 100% cách đây 3 năm), ông lưu ý rằng tốc độ đón nhận xe điện tại nhiều thị trường Châu Á đang tăng tốc nhanh chóng. 

Tại Indonesia, vốn là thị trường ô tô lớn nhất Đông Nam Á cho đến gần đây, doanh số xe điện (với phần lớn là xe do Trung Quốc sản xuất) đã vọt từ 0% lên 15% tổng lượng xe bán ra hàng năm chỉ trong 5 năm (theo IEA). Tại Thái Lan, mức tăng trưởng tương tự là từ 1% lên 23%.

Thị trường lớn duy nhất mà ông Yeap dự đoán sẽ chống đỡ được làn sóng càn quét của Trung Quốc trong ngắn và trung hạn là Mỹ, chủ yếu nhờ chính sách bảo hộ cao hơn. Năm ngoái, Aapico đã thành lập một liên doanh với Sodecia (Bồ Đào Nha) để xây dựng một nhà máy ở Nam Carolina, chủ yếu để cung cấp phụ tùng cho Scout Motors - một công ty con của Volkswagen.

Chiến lược "kết thân" với Trung Quốc

Doanh nhân 78 tuổi người Malaysia thành lập Aapico vào năm 1996 sau khi dự án kinh doanh đại lý xe Ford trước đó của ông sụp đổ vì nợ nần. Thời điểm đó không mấy thuận lợi khi cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á bùng nổ ngay năm sau đó. Nhưng Aapico đã vượt qua sóng gió, đưa doanh thu từ 1,04 tỷ baht năm 2000 lên 30,4 tỷ baht vào năm 2023.

Tập đoàn sản xuất mọi thứ từ linh kiện khung gầm, bình nhiên liệu cho đến hệ thống truyền động. Aapico cũng cung cấp linh kiện cho VinFast của Việt Nam - một trong những nhà sản xuất xe điện tăng trưởng nhanh nhất khu vực.

Aapico hiện sở hữu 3 mảng kinh doanh chính: Sản xuất phụ tùng ô tô chiếm khoảng 72% hoạt động; đại lý và trung tâm dịch vụ chiếm 28%; mảng kết nối IoT và giải pháp di chuyển chiếm chưa đầy 1%.

Ông Yeap bắt đầu mở rộng sang Trung Quốc từ năm 2004, rất lâu trước khi các hãng xe Trung Quốc vươn lên thành những đối thủ toàn cầu. Aapico hiện có 52 công ty con và công ty liên kết (32 công ty tại Thái Lan và 20 công ty ở nước ngoài), trong đó các hoạt động tại quốc tế đóng góp 47,6% doanh thu tập đoàn vào năm 2025. 

Niêm yết trên thị trường chứng khoán Thái Lan từ năm 2002, Aapico là nhà sản xuất phụ tùng ô tô niêm yết lớn nhất Thái Lan, dù tính về doanh thu, quy mô của hãng chỉ bằng khoảng 32% so với Thai Summit - tập đoàn tư nhân đang chi phối mảng cung ứng tại nước này.

Vị doanh nhân xởi xởi và niềm nở cho biết ông có vị thế thuận lợi hơn nhiều người khác nhờ sớm mở rộng sang Trung Quốc và có nhiều năm hợp tác với các công ty nước này. Một ví dụ điển hình là tại Malaysia, nơi Aapico đã mua 60% cổ phần trong một liên doanh với nhà sản xuất nội địa Proton vào năm 2023 (Proton do Geely của Trung Quốc sở hữu 49,9% cổ phần) để sản xuất phụ tùng cho xe Proton.

Quy mô của cuộc biến động ngành ô tô, tại Đông Nam Á cũng như trên toàn cầu, lớn đến mức nó khiến cuộc khủng hoảng năng lượng do xung đột tại Iran trở nên tương đối nhỏ bé, ông Yeap nhận định: "Cơn khủng hoảng đó không thể kéo dài mãi mãi. Nó giống như một đỉnh sóng rồi sẽ trở lại bình thường. Tôi nghĩ đó chỉ là sự thay đổi cục bộ do một vài nhà lãnh đạo gây ra. Mọi thứ sẽ quỹ đạo cũ."

Trong cuộc phỏng vấn, ông Yeap đã đưa ra nhiều dẫn chứng, bao gồm Volkswagen và Porsche, về việc các hãng xe truyền thống đang chật vật thích nghi ra sao trước đà tiến không ngừng của người Trung Quốc. Ông kể về một người bạn đã lái cả xe Porsche lẫn một mẫu xe tương đương của Trung Quốc và bị hoàn toàn chinh phục bởi chiếc xe Trung Quốc: "Giá chỉ bằng 1/3 nhưng điểm mấu chốt là công nghệ điện tử của Trung Quốc quá tiên tiến. Chiếc xe đó, từ trải nghiệm lái đến đồ điện tử, thậm chí còn tốt hơn cả Porsche."

Điều này cũng đang phản ánh rõ tại thị trường Thái Lan, nơi các hãng xe Trung Quốc ghi nhận doanh số ấn tượng ở phân khúc cao cấp. Ví dụ, chiếc Zeekr 009, mẫu minivan điện hạng sang do Geely sản xuất, được chào bán với giá khoảng 3 triệu baht khi ra mắt vào năm 2024, rẻ hơn 1/3 so với mẫu minivan Toyota Alphard cùng phân khúc, theo Nikkei.

Mặc dù có nhiều hợp tác với các công ty Trung Quốc, Aapico cũng không đứng ngoài tầm ảnh hưởng từ làn sóng xe Trung Quốc giá rẻ, chất lượng cao. Lợi nhuận ròng của tập đoàn đã giảm từ 1,6 tỷ baht năm 2023 xuống còn 747 triệu baht vào năm sau đó. Đến năm 2025, lợi nhuận ròng tiếp tục giảm xuống 731 triệu baht. Năm nay khởi đầu tích cực hơn khi tập đoàn ghi nhận lợi nhuận ròng 314 triệu baht trong quý I (tháng 1 - tháng 3).

Thách thức lớn nhất nằm ở thị trường nội địa Thái Lan, nơi doanh thu của Aapico sụt giảm 26,6% từ mức đỉnh 18,7 tỷ baht năm 2023 xuống còn 13,7 tỷ baht vào năm ngoái. Ngược lại, doanh thu từ các hoạt động tại nước ngoài lại tăng nhẹ từ 11,7 tỷ baht lên 12,5 tỷ baht trong cùng kỳ.

Sự bất ổn chính trị trong nước dẫn đến những khó khăn kinh tế hiện tại của Thái Lan. Bên cạnh đó, sự hỗ trợ hạn chế từ chính phủ cho doanh nghiệp cũng là một yếu tố khác: "Ở Thái Lan, ở một góc độ nào đó, các doanh nghiệp phải tự bơi là chính. Chính phủ có hỗ trợ một chút nhưng không đáng kể nếu so với Nhật Bản hay Singapore."

Vị CEO cho rằng câu hỏi liệu dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài từ Trung Quốc có tốt cho nền kinh tế Thái Lan hay không là một "câu hỏi khó". "Không ai trên thế giới nói đầu tư nước ngoài là xấu, vì nó mang lại tiền bạc và việc làm. Và các nhà đầu tư nước ngoài cũng phải tìm kiếm nguồn cung ứng địa phương cho sản phẩm của họ".

Theo: Nikkei